“Thủ phủ” điều đứng trước nguy cơ “được giá, mất mùa”

Trong những ngày cuối tháng 3, tại “thủ phủ điều” Đồng Nai, dù đang cao điểm thu hoạch nhưng nhiều nông hộ vẫn kém vui do thời tiết thất thường gây khô bông, rụng trái. Năng suất sụt giảm khiến nguy cơ đẩy nhiều nhà vườn vào cảnh “được giá, mất mùa”.

Nhọc nhằn mùa điều mới

Khu vườn rộng khoảng 5 ha của gia đình anh Huỳnh Phước Long tại thôn 2, xã Bù Đăng đã không còn nhộn nhịp như vào mùa thu hoạch trước. Khu vườn điều trên 25 năm tuổi của anh Long vốn là hình mẫu tiêu biểu tại địa phương nhờ phương thức trồng xen canh hiệu quả với ca cao và cà phê. Mô hình này không chỉ giúp tối ưu hóa diện tích đất mà còn tạo ra hệ sinh thái bền vững, giúp cây trồng bổ trợ lẫn nhau.

Gần đây nhất vào vụ mùa năm 2025, vườn điều dù phải đối mặt với áp lực từ sâu rầy, bọ xít muỗi, nhưng nhờ quy trình chăm sóc khoa học, các biện pháp can thiệp hợp lý nên vườn cây vẫn duy trì được năng suất khá ổn định khoảng 10 tấn. Theo anh Huỳnh Phước Long, bước sang chu kỳ sản xuất năm nay, vườn điều ban đầu phát triển rất triển vọng, hứa hẹn một vụ mùa bội thu. Tuy nhiên, mọi tính toán của người nông dân đã bị đảo lộn bởi diễn biến bất thường của thời tiết ngay sau Tết Nguyên đán. Những cơn mưa trái mùa liên tục ập xuống, kết hợp với độ ẩm cao đã trực tiếp gây hại, làm cháy bông và rụng trái non đồng loạt đợt 2. Còn những bông đợt đầu thì đậu trái cũng không đáng kể. Anh Huỳnh Phước Long chia sẻ: Năm ngoái, vườn của tôi thu về gần chục tấn, đạt năng suất bình quân khoảng 2 tấn/ha. Thế nhưng năm nay, dù chưa kết thúc vụ nhưng nhìn vào thực tế, sản lượng ước tính toàn vườn sụt giảm mạnh, chỉ thu về khoảng 5-6 tấn.

Theo anh Long, vụ mùa năm nay dù giá điều thu mua năm nay có khởi sắc, đạt mức ổn định 35.000-37.000 đồng/kg (tùy theo khu vực có thể cao hơn hoặc thấp hơn vài giá), nhưng tăng đáng kể so với mức 31.000 - 32.000 đồng/kg của năm trước. Tuy nhiên, niềm vui này không trọn vẹn vì không có sản lượng để bán. “Gia đình tôi chỉ thu hoạch được đợt đầu khi cây ra bông sớm gặp thời tiết thuận lợi. Còn lại, những đợt ra bông và đậu trái sau đó gần như bị hư hỏng hoàn toàn do mưa. Năm nay gía thu mua ổn định không rớt giá nhanh như mọi năm, tuy nhiên sản lượng thu hái ít nên mất vui”, anh Long chia sẻ thêm.

Còn tại xã Phú Nghĩa cũng là khu vực có diện tích trồng điều lớn của tỉnh, nhiều hộ gia đình cũng đang thu hoạch nhưng sản lượng giảm mạnh.  Điển hình hoàn cảnh của gia đình bà Thị Mai có vườn tại thôn Thác Dài sở hữu diện tích canh tác lên đến gần 4 ha đã thu hoạch chỉ hơn 1 tấn hạt tươi.

Dưới những gốc điều già, thay vì hạt tự rụng lộp bộp thì hai vợ chồng dùng cây sào kéo rung hạt chín và khô trên cây để nhặt. Bà Mai buồn bả chia sẻ: dù diện tích rộng lớn nhưng nhìn khắp các tán cây cũng chỉ lắc đác vài trái đậu lại. Những đợt mưa trái mùa đã khiến hoa điều bị khô cháy, đen ngay từ khi chưa kịp kết hạt.

Mọi năm vào tầm này, vườn điều nhà bà Mai đã cho thu hoạch rộ, nhưng năm nay gia đình bà mới chỉ nhặt vỏn vẹn được hơn 1 tấn. Nhìn vườn điều rộng thênh thang nhưng trống trải, bà không khỏi xót xa khi nguồn thu ít ỏi chẳng thấm vào đâu so với chi phí phân bón, công cán đã bỏ ra, khiến nỗi lo cơm áo gạo tiền cứ thế hằn rõ trên gương mặt khắc khổ.

Nỗi lo sản lượng giảm

Không chỉ người nông dân lo lắng, các doanh nghiệp và thương lái thu mua điều trên địa bàn cũng đang đối mặt với một mùa vụ đầy biến động.

Bà Thị Khưi, Giám đốc Hợp tác xã điều hữu cơ Trảng cỏ Bù Lạch (xã Thọ Sơn) với sự đồng lòng của 165 hộ nông dân trong việc kiên trì canh tác hữu cơ, đến nay đã phát triển được vùng nguyên liệu lên tới 1.000 ha, tạo tiền đề vững chắc sản xuất quy mô lớn và bền vững. Tuy nhiên, vụ mùa năm nay khiến bà Thị Khưi và thành viên hợp tác xã lo lắng. Bà Khưi cho biết: Năm nay, dù giá thu mua hạt điều tươi khá ổn định và cao hơn so với mọi năm, tuy nhiên, do thời tiết diễn biến bất thường khiến chất lượng hạt thu hồi đạt thấp. Dự kiến sản lượng của hợp tác xã sẽ giảm khoảng 40% so với niên vụ trước, dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguồn cung cho các đối tác.

Còn tại điểm thu mua của bà Trương Thị Cẩm Phượng, chủ doanh nghiệp thu mua điều tại xã Phú Nghĩa, không khí mua bán có phần trầm lắng hơn hẳn so với cùng kỳ mọi năm. Bà Phượng cho biết, ngay từ đầu mùa, lượng điều nhập kho của doanh nghiệp đạt con số rất khiêm tốn. Nguyên nhân trực tiếp là do năng suất sụt giảm mạnh, khiến sản lượng điều trong dân không còn dồi dào. Những năm gần đây, diện tích cây điều đang có xu hướng thu hẹp dần. Nhiều hộ dân đã quyết định chặt bỏ vườn điều già cỗi để chuyển sang trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao hơn như sầu riêng, cao su hay cà phê.

Theo các hộ trồng điều, vụ mùa năm nay được xem là một năm nhiều biến động. Giai đoạn từ tháng 12/2025 đến đầu tháng 2/2026, thời tiết khá lý tưởng, giúp cây điều ra hoa đồng loạt. Tuy nhiên, ngay trong đầu tháng 3, các đợt mưa trái mùa bất thường đã khiến một số vườn điều bị thiệt hại nặng, năng suất sụt giảm rõ rệt.

Ông Điểu Hùng, Chủ tịch Hội Nông dân xã Phú Nghĩa nhận định: Tình trạng mất mùa, sụt giảm sản lượng không còn là hiện tượng đơn lẻ mà đang trở thành thách thức lớn đối với tính bền vững của ngành điều địa phương. Thời tiết biến đổi cực đoan với những cơn mưa trái mùa ngay thời điểm ra hoa khiến ngay cả những hộ dân có kinh nghiệm canh tác lâu năm cũng trở tay không kịp. Mức độ ảnh hưởng năng suất giảm cũng tùy thuộc mỗi vùng hay từng hộ cũng khác nhau do cách canh tác.

Theo ông Điểu Hùng, Chủ tịch Hội Nông dân xã Phú Nghĩa, dù giá điều đăng mức cao so với mọi năm, mang lại tín hiệu tích cực về thị trường, nhưng nếu không giải quyết được bài toán năng suất, đời sống của bà con nông dân vẫn sẽ gặp nhiều bấp bênh. Trước tình hình đó, Hội Nông dân xã sẽ tích cực phối hợp với các cơ quan chuyên môn để triển khai các lớp tập huấn, hướng dẫn bà con chuyển đổi sang các biện pháp canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu. Việc chú trọng vào khâu tỉa cành, tạo tán, bón phân cân đối để tăng sức đề kháng cho cây, cũng như sử dụng các chế phẩm sinh học an toàn nhằm bảo vệ bông và trái non trong điều kiện thời tiết xấu là vô cùng cấp thiết.

Về lâu dài, địa phương cần sự kết nối chặt chẽ hơn giữa “4 nhà” (nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp và nhà nông) để xây dựng chuỗi giá trị bền vững, giúp người nông dân yên tâm bám vườn, bám rẫy ngay cả trong những năm thời tiết bất lợi.

Hiện nay, tỉnh Đồng Nai với quy mô hơn 175.000 ha, cây điều vẫn giữ vị trí là một trong những cây trồng chủ lực của hàng ngàn hộ nông dân cũng như một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của tỉnh. Tuy nhiên, thực tế từ vụ mùa năm nay cho thấy, dù giá thu mua có sự khởi sắc nhưng năng suất sụt giảm đã khiến niềm vui của nhà nông trồng điều không thể trọn vẹn.