Thuế quan Mỹ đặt "luật chơi" mới cho các nền kinh tế dựa vào xuất khẩu

Nhưng đằng sau đó là một thay đổi đáng chú ý: thuế quan đang dần được Mỹ sử dụng như một công cụ chính sách lâu dài, thay vì chỉ là "quân bài" trong các cuộc đàm phán thương mại.

Đối với các nền kinh tế dựa nhiều vào xuất khẩu, sự thay đổi này có tác động lớn hơn nhiều so với những con số phần trăm. Nó buộc doanh nghiệp phải tính toán lại nơi đặt nhà máy, cách tổ chức chuỗi cung ứng và chiến lược đầu tư trong nhiều năm tới. Với ASEAN - khu vực từng hưởng lợi đáng kể từ làn sóng dịch chuyển sản xuất toàn cầu - đây cũng là lúc những lợi thế từng tạo nên sức hút của khu vực đứng trước một phép thử mới.

*Không còn là biện pháp tạm thời

Nếu chỉ nhìn vào mức thuế, quyết sách mới của Mỹ dường như không tạo ra khác biệt lớn khi phần lớn hàng nhập khẩu đã chịu mức thuế tạm thời 10% trong nhiều tháng qua. Điều đáng chú ý hơn nằm ở cách Washington lựa chọn duy trì chính sách này.

Sau khi các biện pháp thuế quan dựa trên quyền hạn khẩn cấp bị tòa án bác bỏ, chính quyền Tổng thống Donald Trump chuyển sang sử dụng Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 làm cơ sở áp thuế. Theo lập luận của Mỹ, nhiều đối tác chưa có biện pháp đủ mạnh để ngăn chặn hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức thâm nhập vào chuỗi cung ứng. Trên cơ sở đó, Mỹ chia các đối tác thành hai nhóm chịu mức thuế 10% và 12,5%, đồng thời miễn trừ một số mặt hàng như nhiên liệu, phân bón, dược phẩm, thực phẩm và nhiều sản phẩm điện tử.

Việc chuyển sang Mục 301 không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn cho thấy Mỹ đang tìm kiếm một nền tảng pháp lý bền vững hơn để duy trì thuế quan trong dài hạn. Thống đốc Ngân hàng Trung ương Pháp Emmanuel Moulin nhận định các mức thuế mới có thể không làm thay đổi nhiều điều kiện thương mại trong ngắn hạn, nhưng sẽ làm gia tăng bất định đối với thương mại toàn cầu và không có lợi cho tăng trưởng.

Dù vẫn có thể đối mặt với các thách thức pháp lý, thuế quan theo Mục 301 không có thời hạn luật định như Mục 122 và có thể được duy trì cho đến khi chính quyền Mỹ quyết định chấm dứt. Điều này khiến doanh nghiệp không còn chỉ quan tâm mức thuế là bao nhiêu, mà quan tâm hơn mức thuế ấy sẽ tồn tại trong bao lâu. Nếu thuế quan kéo dài nhiều năm, doanh nghiệp sẽ phải tính toán lại vị trí đặt nhà máy, lựa chọn nhà cung cấp và chiến lược đầu tư dài hạn.

Bởi vậy, nhiều tổ chức nghiên cứu không chỉ nhìn vào mức thuế danh nghĩa. Trung tâm nghiên cứu chính sách Budget Lab thuộc Đại học Yale ước tính thuế suất nhập khẩu bình quân của Mỹ sau đợt điều chỉnh vẫn duy trì trên 11%, cao hơn đáng kể so với trước khi ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng. Trong khi đó, Ủy ban về Ngân sách Liên bang có Trách nhiệm (CRFB) ước tính hệ thống thuế quan mới có thể mang lại khoảng 900 tỷ USD cho ngân sách Mỹ trong một thập kỷ nếu được duy trì. Điều đó cho thấy thuế quan ngày càng gắn với các mục tiêu dài hạn về công nghiệp, ngân sách và tái cấu trúc chuỗi cung ứng.

Từ góc độ đó, điều đáng chú ý nhất của đợt áp thuế lần này không phải là mức thuế tăng thêm vài điểm phần trăm, mà là tín hiệu cho thấy thuế quan sẽ tiếp tục là một phần của "luật chơi" mới trong thương mại quốc tế.

*Chi phí tuân thủ

Trong hơn ba thập kỷ qua, nhiều nền kinh tế châu Á phát triển dựa trên mô hình thu hút đầu tư nước ngoài, tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu và lấy xuất khẩu làm động lực tăng trưởng. Với vai trò là thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới, Mỹ là mắt xích quan trọng của mô hình này.

Vì vậy, tác động của chính sách thuế mới không chỉ nằm ở việc hàng hóa vào Mỹ phải chịu thêm chi phí. Điều đáng quan tâm hơn là nó đang làm thay đổi tiêu chí lựa chọn địa điểm đầu tư của các tập đoàn đa quốc gia.

Tuy nhiên, chính sách thuế quan mới của Mỹ đang làm thay đổi những điều kiện từng tạo nên lợi thế đó. Một nghiên cứu do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) công bố tháng 6/2026 cho thấy một số nền kinh tế ASEAN từng hưởng lợi từ sự chuyển hướng thương mại sau các đợt áp thuế Mỹ - Trung. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng lưu ý lợi ích này có thể bị bù đắp bởi những tổn thất dài hạn nếu thương mại toàn cầu tiếp tục phân mảnh.