Thủy sản Việt Nam trước bài toán giữ thị phần ở Hoa Kỳ

Sản xuất chế biến thủy sản xuất khẩu tại Công ty TNHH Huy Nam, khu cảng cá Tắc Cậu, xã Bình An (An Giang). Ảnh: Lê Huy Hải-TTXVN

Thị trường Hoa Kỳ đang phát đi những tín hiệu trái ngược đối với thủy sản Việt Nam. Hoa Kỳ vừa công nhận nghề khai thác ghẹ của Việt Nam tương đương đối với các nghề khác giúp mặt hàng này tiếp tục giữ được thị trường và có thêm dư địa cạnh tranh. 

Ngược lại, tôm – nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam lại chịu hai sức ép lớn từ thuế chống bán phá giá và nhu cầu thị trường suy giảm; cá ngừ vẫn chịu kiểm soát gắt gao bởi Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú ở biển (MMPA). 

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (Vasep), Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ (NOAA) mới đây đã công nhận tương đương đối với nghề khai thác ghẹ của Việt Nam. Theo quyết định cập nhật trong tháng 5/2026, ghẹ và các sản phẩm từ nghề khai thác ghẹ của Việt Nam tiếp tục được phép nhập khẩu vào thị trường Hoa Kỳ.

Đáng chú ý, trong khi Việt Nam được công nhận tương đương, Philippines lại không được công nhận đối với các nghề ghẹ liên quan và sẽ bị chặn nhập khẩu từ ngày 11/6 tới. 

Bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam cho rằng, việc công nhận tương đương của Hoa Kỳ sẽ tạo ra cơ hội trong ngắn hạn khá rõ cho ghẹ Việt Nam, nhất là trong bối cảnh người mua Hoa Kỳ phải chuyển hướng sang các nguồn cung ghẹ được chấp nhận như Việt Nam, Indonesia và Sri Lanka. 

Với doanh nghiệp Việt Nam, đây là thời điểm thuận lợi để chốt đơn hàng cho nửa cuối năm; đồng thời đẩy mạnh truyền thông với khách hàng Hoa Kỳ về tính hợp lệ của nguồn nguyên liệu và hồ sơ khai thác.

Trái ngược với ghẹ, mặt hàng tôm tiếp tục chịu áp lực lớn tại thị trường Hoa Kỳ. Theo kết quả sơ bộ kỳ rà soát hành chính lần thứ 20 do Bộ Thương mại Hoa Kỳ công bố ngày 13/5/2026, mức thuế chống bán phá giá sơ bộ cho 2 doanh nghiệp bị đơn lần lượt là 10,76% và 6,3%; các doanh nghiệp còn lại được hưởng mức thuế riêng là 7,56%.

Đây chưa phải là kết quả cuối cùng, nhưng đủ để tạo thêm sức ép lên việc đàm phán giá và tâm lý mua hàng của nhà nhập khẩu Hoa Kỳ trong giai đoạn hiện nay. 

Không chỉ chịu áp lực thuế, sức tiêu thụ tôm tại Hoa Kỳ cũng đang khá chậm. Theo số liệu của Hoa Kỳ, trong quý I/2026, nhập khẩu tôm của nước này giảm 11%, riêng tháng 3 đã giảm tới 19% so với cùng kỳ. Diễn biến này cho thấy nhu cầu tiêu thụ khó phục hồi trước áp lực giá và chi phí tăng cao, khiến nhà nhập khẩu Hoa Kỳ tiếp tục thận trọng hơn với các đơn hàng tôm. 

“Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp Việt Nam khó có lợi thế nếu chỉ cạnh tranh bằng giá. Hướng đi phù hợp hơn là tập trung vào sản phẩm giá trị gia tăng và các phân khúc mà Việt Nam có thế mạnh về chất lượng, chế biến và độ ổn định”, bà Lê Hằng khuyến nghị.

Tương tự, nhập khẩu cá ngừ và hải sản khác vào Hoa Kỳ vẫn bị siết chặt bởi quy định của Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú ở biển. Riêng với cá ngừ, ngoài yêu cầu về “an toàn với cá heo”, NOAA quy định mọi lô cá ngừ đông lạnh và/hoặc chế biến nhập khẩu phải có Giấy chứng nhận xuất xứ thủy sản (NOAA Form 370) hoặc khai tình trạng “an toàn với cá heo” và kèm chứng từ hỗ trợ, nộp trước hoặc tại thời điểm nhập khẩu.

Vì vậy, với cá ngừ Việt Nam, vấn đề lớn nhất tại thị trường Hoa Kỳ hiện nay là phải vượt qua được hàng rào tuân thủ ngày càng khắt khe. Doanh nghiệp nào kiểm soát tốt toàn bộ chuỗi hồ sơ, truy xuất và chứng từ mới có khả năng giữ được đơn hàng, duy trì thị phần và hạn chế rủi ro trong thời gian tới.

Nhìn từ hai diễn biến lớn nhất trên, các chuyên gia nhận định, thị trường Hoa Kỳ không hẳn đã đóng cửa với thủy sản Việt Nam, nhưng cơ hội đang phân hóa rất mạnh theo từng mặt hàng. Với ghẹ, lợi thế đang nghiêng về phía Việt Nam nhờ yếu tố chính sách và cạnh tranh nguồn cung.

Với tôm, thách thức vẫn nằm ở cả hai đầu gồm thuế phòng vệ thương mại và sức mua chậm của thị trường. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp Việt Nam càng khó đi bằng con đường giảm giá để giữ đơn hàng.

Trước những hàng rào ngày càng khắt khe và áp lực cạnh tranh lớn, thuỷ sản Việt Nam cần tập trung vào các dòng hàng có khả năng tạo giá trị gia tăng, quy cách ổn định và ít phụ thuộc vào cạnh tranh giá trực diện.

Với nhóm tôm, xu hướng này càng rõ hơn khi số liệu nhập khẩu cho thấy chỉ một số dòng chế biến sâu giữ nhịp tốt hơn mặt bằng chung. Với nhóm ghẹ, cơ hội ngắn hạn cần được chuyển nhanh thành hợp đồng và thị phần thực tế trước khi các đối thủ khác điều chỉnh lại nguồn cung.

"Doanh nghiệp xuất khẩu ghẹ nên tranh thủ ngay giai đoạn thuận lợi để chốt đơn hàng, mở rộng khách hàng và truyền thông rõ với đối tác về tính hợp lệ của nghề khai thác, mã nghề và hồ sơ nguồn gốc. Với tôm, doanh nghiệp cần chú trọng quản trị rủi ro, theo sát diễn biến của kỳ rà soát thuế, rà lại hồ sơ pháp lý, kiểm soát chặt điều khoản giá và ưu tiên các sản phẩm chế biến, tiện lợi, có biên lợi nhuận tốt hơn", Vasep đề xuất giải pháp.

Dù đối mặt với nhiều thách thức, Hoa Kỳ vẫn được xác định là thị trường lớn và quan trọng của thủy sản Việt Nam. Tuy nhiên, đây không còn là nơi doanh nghiệp có thể giữ đà tăng trưởng bằng lợi thế giá rẻ. Chỉ những doanh nghiệp làm tốt cả ba việc gồm theo sát thay đổi chính sách của Hoa Kỳ, chọn đúng nhóm hàng có dư địa thị trường và đảm bảo hồ sơ tuân thủ mới để có thể giữ và mở rộng thị phần một cách lâu dài.