“Tích xanh trách nhiệm”: Đã lan tỏa nhưng còn điểm nghẽn

Chương trình “Tích xanh trách nhiệm” do Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh triển khai đã góp phần đáng kể định hướng tiêu dùng, phát triển chuỗi cung ứng minh bạch và trách nhiệm của các khâu trong chuỗi giá trị ngành hàng: từ sản xuất tới cung ứng và phân phối ra thị trường. Dù có nhiều chuyển biến tích cực, có nhiều tiềm năng, nhưng sản lượng hàng hóa đạt “Tích xanh trách nhiệm” chưa tăng như kỳ vọng, cho thấy những khó khăn cần tiếp tục được nhận diện và tháo gỡ.

Chuyển biến tích cực từ sản xuất đến phân phối

Tại nhiều chuỗi bán lẻ hiện đại trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh, khu vực sản phẩm “Tích  xanh trách nhiệm” được ưu tiên trong không gian rộng rãi, để người tiêu dùng dễ tiếp cận và trải nghiệm mua sắm. Không chỉ làm quen với khái niệm “sản phẩm có trách nhiệm”, người tiêu dùng cũng dần tin tưởng và lựa chọn các sản phẩm được bảo chứng bởi các nhà cung cấp về chất lượng và sự minh bạch trong sản xuất. Chị Nguyễn Thị Quyên (ngụ phường Thạnh Lộc, TP. Hồ Chí Minh) cho biết: “Trước đây mình đã tin tưởng rau quả, thực phẩm trong hệ thống siêu thị rồi, giờ thấy sản phẩm có “Tích xanh trách nhiệm” mình tin tưởng hơn, bởi thông tin về sản phẩm minh bạch hơn, mình có thể truy xuất thông qua quét mã trên sản phẩm thế này”.

Nhờ sự chuyển biến trong nhận thức tiêu dùng, mà sản lượng hàng hóa tích xanh được tiêu thụ tăng lên đáng kể. Theo ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Hợp tác xã Hòa Thạnh (tỉnh Đồng Tháp), từ khi đạt chứng nhận tích xanh trách nhiệm, sản lượng hàng hóa vào siêu thị tăng mạnh, từ 5 tấn lên 9 tấn mỗi ngày. Để đạt được chứng nhận, hợp tác xã sản xuất theo quy trình giám sát khắt khe hơn của hệ thống siêu thị, nâng chuẩn từ vùng trồng đến nhà đóng gói, bao bì nhãn mác.

“Nhờ tham gia tích xanh, khách hàng nhận diện sản phẩm, tiêu thụ tốt hơn. Chúng tôi cũng thấy đó là trách nhiệm của mình, chuẩn hóa và tuân thủ quy trình sản xuất, làm sao để giữ gìn được chất lượng sản phẩm, uy tín của mình, từ đó có thể tăng sản lượng, mở rộng phân phối ra nhiều hệ thống khác trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh”, ông Quang cho biết.

Theo ông Nguyễn Thành Hải, Trưởng phòng kiểm soát chất lượng Hệ thống Bách Hóa Xanh, sản lượng hàng hóa có tích xanh tránh nhiệm vào hệ thống cho đến nay tăng lên 2-5%; trong đó, tập trung vào nhóm rau ăn lá, củ, quả và trứng gà. Khi các nhà cung cấp tự nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong sản xuất, minh bạch thông tin, đảm bảo chất lượng sản phẩm, hệ thống phân phối dễ dàng kiểm soát chất lượng đầu vào, nâng cao chất lượng hàng hóa trong hệ thống.

“Cho đến nay, chúng tôi đã cấp chứng nhận cho 155 nhà cung cấp, với 551 sản phẩm. Số lượng hồ sơ đăng ký tích xanh vào hệ thống đang tăng lên, chúng tôi đang tích cực phối hợp để duyệt cho nhà cung cấp. Tới đây sản lượng hàng hóa đạt tích xanh sẽ tăng lên đáng kể, bởi các nhà cung cấp thấy được sân chơi công bằng, mang lại lợi ích, họ sẽ mạnh dạn đăng ký tham gia”, ông Hải cho biết.

Tại nhiều hệ thống khác như MM Mega Market hay Co.opmart, tăng trưởng hàng hóa có tích xanh trách nhiệm cũng tăng đáng kể, có thể đạt trên 20% với hệ thống MM Mega Market Việt Nam. Theo ông Đinh Quang Khôi, Giám đốc Marketing MM Mega Market Việt Nam, đến này hệ thống đã ghi nhận 47 nhà cung cấp Tích xanh trách nhiệm với 151 sản phẩm đã lên kệ, chiếm 75% tổng lượng rau củ toàn hệ thống. Chương trình “Tích xanh trách nhiệm” góp phần bền vững chuỗi cung ứng hàng hóa có trách nhiệm mà các đơn vị này đang hướng tới, đồng thời thúc đẩy tất cả các khâu cùng chuyển động và chung tay để minh bạch thị trường tiêu dùng.

“Sản phẩm không có tích xanh tăng trưởng 5-10%, trong khi sản phẩm có tích xanh tăng trên 20%, cho thấy giá trị của sản phẩm được bảo chứng về chất lượng. Chúng tôi sẽ đưa “Tích xanh trách nhiệm” thành chương trình trọng tâm chiến lược, mục tiêu đến cuối năm 2030 sẽ phủ toàn bộ sản phẩm “Tích xanh trách nhiệm” trong hệ thống”, ông Khôi nhấn mạnh.

Quy mô chuỗi còn khiêm tốn so với tiềm năng

Tính đến nay TP. Hồ Chí Minh đã có 330 nhà cung cấp đạt “Tích xanh trách nhiệm” với trên 3.000 sản phẩm, góp phần định hình lại chuỗi sản xuất – phân phối – tiêu dùng có trách nhiệm. Mang lại nhiều lợi ích thiết thực trong thúc đẩy toàn chuỗi sản xuất – tiêu dùng minh  bạch, nhưng sau gần 1 năm triển khai, tốc độ mở rộng chuỗi vẫn chậm so với kỳ vọng. Theo ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh, việc triển khai chương trình vẫn chưa đồng bộ giữa các hệ thống phân phối, cho thấy vẫn còn nhiều điểm nghẽn, hạn chế cần sớm khắc phục để lan tỏa chương trình nhanh hơn, rộng hơn. Hiện chỉ khoảng 3 trong số 12 hệ thống bán lẻ hiện đại trên địa bàn đẩy mạnh thực hiện chương trình này.

Ông Phương nhấn mạnh: “Sở Công thương triển khai chương trình “Tích xanh trách nhiệm”, còn các hệ thống bán lẻ là đơn vị triển khai cấp chứng nhận “Tích xanh trách nhiệm” cho nhà cung cấp vào hệ thống của mình. Chương trình mang lại ý nghĩa và hiệu quả rất lớn, hiểu biết của chủ thể tham gia đã tăng lên, có nhiều giải pháp khả thi để triển khai mở rộng chuỗi. Tuy nhiên, hiện nay chỉ có một số hệ thống đang tích cực triển khai việc hỗ trợ và cấp chứng nhận “Tích xanh trách nhiệm” cho các nhà cung cấp, còn một vài hệ thống khác thì chưa “mặn mà” vào cuộc”.

Theo một số hệ thống bán lẻ, nhiều nhà cung cấp vẫn e ngại không đăng ký “Tích xanh trách nhiệm” bởi khó cung cấp đầy đủ chứng nhận về quy trình sản xuất minh bạch, hoặc chưa hiểu rõ các tiêu chí của chương trình, dẫn đến lúng túng trong việc phân loại hàng hóa theo tiêu chí. Điều này khiến số lượng nhà cung cấp rất nhiều nhưng gắn “'Tích xanh trách nhiệm” còn ít.

Ở góc độ nhà cung ứng, bà Nguyễn Thị Kiều Oanh, Giám đốc Công ty Mekong Delta Foods cho biết: “Từ khi tham gia vào chương trình “Tích xanh trách nhiệm”, công ty phải chủ động triển khai quy hoạch để đảm bảo đúng các tiêu chuẩn. Ngoài vùng trồng của mình, công ty còn liên kết với một số bà con để đảm bảo số lượng hàng hóa cung ứng. Khó khăn ở đây là bà con chưa quen với quy trình sản xuất được giám sát chặt chẽ này, buộc công ty phải triển khai giám sát, hỗ trợ nông dân sát sao hơn, giúp họ tiệm cận với các tiêu chuẩn, quy chuẩn, tránh những rủi ro không đáng có về chất lượng hàng hóa khi bị kiểm tra”.

Trong khi đó, bà Võ Bích Thủy, Quyền quản lý ngành hàng cao cấp, Saigon Co.op cho biết: “Trong khi các nhà cung cấp lớn rất sẵn sàng chuyển đổi để tham gia thị trường tích xanh trách nhiệm để tăng lợi thế cạnh tranh, các nhà cung cấp nhỏ lẻ vẫn còn ngại ngần trong việc phát sinh trách nhiệm, chi phí, khi phải thay đổi bao gói, nhãn mác… Tuy nhiên chúng tôi cũng tích cực tuyên truyền nâng cao nhận thức của nhà cung cấp. Hiện chúng tôi cũng đang triển khai tích xanh trách nhiệm với sản phẩm gia súc, gia cầm, thịt, sản phẩm chế biến”.

Theo ông Đào Hà Trung, Chủ tịch hội Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh, đơn vị đồng hành cùng  chương trình “Tích xanh trách nhiệm”, người tiêu dùng rất khó để nhận biết sản phẩm có an toàn hay đạt chất lượng không, nếu chỉ dựa vào cái tem truy xuất, mà phải dựa vào chất lượng hàng hóa thực sự. Hệ thống hạ tầng và dịch vụ để truy xuất thông tin của sản phẩm cấp “Tích xanh trách nhiệm”, được tích hợp vào mã QR in trên tem sản phẩm rất đồng bộ. Khi các đơn vị trong chuỗi cung ứng tiếp tục nâng cao trách nhiệm, tính minh bạch trong sản xuất, cung ứng, thì sẽ mang lại hiệu quả thiết thực, mang lại niềm tin cho người tiêu dùng.

Ông Nguyễn Nguyên Phương nhấn mạnh, chương trình “Tích xanh trách nhiệm” dựa trên cơ sở khuyến khích các đơn vị tự nguyện tham gia, phát huy trách nhiệm của mình để minh bạch chuỗi cung ứng hàng hóa. Để mở rộng số lượng nhà cung cấp tham gia và đạt tích xanh trách nhiệm, Sở Công Thương Thành phố sẽ tiếp tục đồng hành, tháo gỡ khó khăn cho nhà cung cấp, hệ thống, đồng thười tuyên truyền nâng cao nhận thức trách nhiệm của đơn vị. Mục tiêu là phát triển thị trường tiêu dùng minh bạch, chuẩn hóa chuỗi sản xuất – phân phối, nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường.