Tiết kiệm điện từ chính nơi làm ra điện

Một góc nhà máy thủy điện Sơn La. Ảnh: Huy Hùng/TTXVN

Tháng 4/2026, khi miền Bắc bước vào những đợt nắng nóng đầu tiên, nhu cầu sử dụng điện tăng nhanh trên diện rộng, kéo theo áp lực cung ứng dồn lên toàn hệ thống. Trong bối cảnh đó, yêu cầu tiết kiệm điện được đặt ra không chỉ với người dân, doanh nghiệp tiêu thụ điện mà cả với các nhà máy sản xuất điện.

Ở các nhà máy thủy điện trên dòng sông Đà - nơi được xem là nguồn cung quan trọng của hệ thống điện miền Bắc, tinh thần “tiết kiệm từng kWh” không chỉ là khẩu hiệu mà đã trở thành quy trình vận hành cụ thể, gắn với từng ca trực, từng thiết bị.

Tại Nhà máy Thủy điện Lai Châu (Công ty Thủy điện Sơn La), anh Nguyễn Văn Tiệp, Quản đốc phân xưởng vận hành cho biết, các giải pháp tiết kiệm điện được triển khai đồng bộ, bắt đầu từ nhận thức đến hành động cụ thể.

“Ngay sau khi có chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công Thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam, chúng tôi quán triệt đến toàn bộ cán bộ, công nhân viên để thực hiện tiết kiệm điện”, anh Tiệp nói.

Theo anh Tiệp, một trong những giải pháp quan trọng là tuyên truyền. Các cẩm nang tiết kiệm điện không chỉ được phổ biến trong nội bộ mà còn lan tỏa tới cộng đồng xung quanh. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là việc tiết kiệm điện không dừng ở tuyên truyền mà được cụ thể hóa trong từng khâu vận hành.

Đối với hệ thống thông gió, nhà máy xây dựng phương thức vận hành tối ưu, cắt giảm tại những vị trí không cần thiết, đồng thời duy trì hợp lý tại các khu vực phục vụ thiết bị. Tương tự, hệ thống chiếu sáng cũng được rà soát để giảm bớt tại những khu vực không cần thiết, chỉ duy trì ở mức đủ phục vụ quan sát và bảo vệ công trình.

Trong những ngày nhiệt độ trên 35 độ C, điều hòa được cài đặt trên 27 độ C. “Với những thiết bị tiêu tốn nhiều điện như thang máy, chúng tôi khuyến khích đi bộ nếu di chuyển 1–2 tầng. Các thiết bị không cần thiết đều phải tắt sau giờ làm việc”, anh Tiệp cho biết.

Không chỉ dừng ở các thiết bị phụ trợ, việc tiết kiệm điện còn gắn chặt với công tác vận hành hệ thống chính. Theo anh Nguyễn Văn Tiệp, để tiết kiệm điện hiệu quả, điều quan trọng là phải đảm bảo các tổ máy vận hành ổn định, hạn chế tối đa sự cố.

“Ngay từ đầu năm, chúng tôi đã kiểm tra toàn bộ thiết bị, rà soát vật tư, xử lý các khiếm khuyết. Nếu để xảy ra sự cố, phải dừng tổ máy thì không chỉ ảnh hưởng đến cung ứng điện mà còn gây lãng phí lớn”, anh nói.

Vì vậy, lực lượng vận hành được quán triệt tăng cường giám sát, phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường để xử lý kịp thời. Với hơn 10 năm gắn bó với nhà máy, anh Tiệp cho biết, ý thức tiết kiệm điện đã trở thành một phần trong thói quen làm việc.

“Chúng tôi hiểu rằng mỗi kWh tiết kiệm được cũng góp phần giảm áp lực cho hệ thống, đặc biệt trong mùa khô”, anh Tiệp chia sẻ.

Tại Nhà máy Thủy điện Sơn La (Công ty Thủy điện Sơn La), việc tiết kiệm điện được triển khai không chỉ ở khâu sử dụng điện mà còn ở tối ưu vận hành.

Ông Phạm Văn Tý, Quản đốc phân xưởng vận hành cho biết, nhà máy đã áp dụng các phương thức vận hành nhằm giảm lượng điện tiêu thụ nội bộ nhưng vẫn đảm bảo hiệu suất.

“Chúng tôi điều chỉnh phương thức vận hành để các tổ máy làm việc ở trạng thái tối ưu nhất, giảm tiêu hao điện năng nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu của hệ thống”, ông Tý nói.

Trong điều kiện các tổ máy phải vận hành ở công suất cao, đặc biệt vào mùa nắng nóng, việc tối ưu này càng trở nên quan trọng. “Thiết bị phát nhiệt lớn, nếu không kiểm soát tốt sẽ vừa ảnh hưởng đến an toàn, vừa làm tăng tiêu hao điện. Do đó, chúng tôi tăng cường kiểm tra các thiết bị phát nhiệt và hệ thống làm mát”, ông cho biết.

Song song với đó, nhà máy cũng đẩy mạnh tuyên truyền tiết kiệm điện trong cán bộ, công nhân viên, gắn với kiểm tra, giám sát việc thực hiện.

Một điểm đáng chú ý tại Nhà máy Thủy điện Sơn La là mức độ tự động hóa cao trong vận hành. Theo ông Phạm Văn Tý, hiện nhà máy đã đạt mức tự động hóa trên 95% và tiếp tục được nâng cao.

“Việc tự động hóa giúp giảm thiểu sự can thiệp của con người, đồng thời tối ưu quá trình vận hành, qua đó góp phần tiết kiệm điện và nâng cao hiệu quả sản xuất”, ông Tý nói.

Không chỉ trong vận hành, công tác quản lý hành chính cũng được ứng dụng các công cụ số và trí tuệ nhân tạo (AI), giúp giảm thời gian xử lý công việc và nâng cao hiệu quả điều hành.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Trưởng ca vận hành cho biết, việc theo dõi các thông số vận hành được thực hiện liên tục. “Trong mùa nắng nóng, các tổ máy vận hành ở công suất cao, nhiệt độ tăng nhanh, nên chúng tôi phải theo dõi sát sao để đảm bảo vận hành an toàn”, ông Cường nói.

Việc vận hành ổn định không chỉ đảm bảo cung ứng điện mà còn giúp giảm thiểu tiêu hao năng lượng không cần thiết.

Ca trực tại Nhà máy Thủy điện Hòa Bình. Ảnh: Văn Giáp/Bnews/vnanet.vn

Tại Công ty Thủy điện Hòa Bình, các giải pháp tiết kiệm điện được triển khai trên quy mô toàn đơn vị. Ông Phạm Văn Vương, Giám đốc Công ty cho biết, tiết kiệm điện không chỉ là yêu cầu ngắn hạn mà đã trở thành định hướng lâu dài.

“Chúng tôi đã thay thế hầu hết hệ thống chiếu sáng bằng thiết bị tiết kiệm điện, đồng thời nâng cấp các thiết bị phụ trợ để giảm tiêu hao năng lượng”, ông Vương nói.

Các hệ thống tiêu thụ điện lớn như thông gió, bơm… đều được rà soát, tối ưu để giảm mức tiêu thụ điện. Ngoài ra, Công ty đang triển khai lắp đặt điện mặt trời áp mái tại các khu vực phù hợp để phục vụ điện tiêu dùng nội bộ.

“Những vị trí có thể lắp đặt được đều đang được nghiên cứu triển khai để tận dụng nguồn năng lượng này”, ông cho biết.

Nền kinh tế đang bước vào giai đoạn tăng trưởng cao, với mục tiêu tăng trưởng hai con số. Trong khi đó, nguy cơ mất cân đối cung - cầu điện giai đoạn 2026–2028 đã được cảnh báo, khiến câu chuyện bảo đảm điện không còn dừng ở việc tăng nguồn cung, mà đòi hỏi một cách tiếp cận căn cơ hơn.

Chỉ thị 10/CT-TTg về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà được ban hành trong bối cảnh đó, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng điện và góp phần bảo đảm cung ứng điện. Chỉ thị đặt ra các mục tiêu tiết kiệm điện cụ thể, đồng thời yêu cầu triển khai đồng bộ các giải pháp đối với cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và hộ gia đình, gắn với trách nhiệm tổ chức thực hiện.

Việc lượng hóa các mục tiêu như tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ trong năm 2026, giảm tối thiểu 10% trong các tháng cao điểm nắng nóng, hay triển khai các chương trình điều chỉnh phụ tải để tiết giảm khoảng 3.000 MW công suất giờ cao điểm… góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Vấn đề đặt ra là làm sao để những mô hình này không chỉ dừng ở các điển hình tiên phong, mà trở thành chuẩn mực chung trong toàn bộ nền kinh tế. Khi đó, tiết kiệm điện không còn là hành vi tự giác riêng lẻ, mà được đặt trong một cơ chế quản trị với tiêu chuẩn, đo lường, giám sát và trách nhiệm rõ ràng.

Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng cao và nguồn cung chịu nhiều áp lực, việc tiết kiệm điện không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu đặt ra đối với tất cả các chủ thể tham gia hệ thống điện. Điều đáng chú ý là ngay tại các nhà máy thủy điện - nơi sản xuất ra điện năng, tinh thần tiết kiệm cũng được thực hiện nghiêm túc và bài bản.

Từ việc tắt một thiết bị không cần thiết, điều chỉnh nhiệt độ điều hòa, đến tối ưu vận hành tổ máy, ứng dụng công nghệ số hay phát triển điện mặt trời áp mái, tất cả đều góp phần giảm tiêu hao năng lượng và nâng cao hiệu quả chung của hệ thống.

Ghi nhận thực tế tại các nhà máy thủy điện cho thấy ý thức tiết kiệm đã thấm vào từng ca trực, từng con người. Mỗi kWh điện không chỉ được tạo ra mà còn được sử dụng hiệu quả hơn, nhờ kỷ luật vận hành và trách nhiệm của những người làm ra điện.