Tín chỉ các-bon - động lực mới cho doanh nghiệp môi trường

Trong bối cảnh áp lực giảm phát thải khí nhà kính ngày càng gia tăng, lĩnh vực xử lý rác thải đang được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ môi trường mà còn là cơ hội kinh tế mới thông qua thị trường tín chỉ các-bon, góp phần thu hút dòng vốn đầu tư tư nhân và thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh tại Việt Nam.

Biến hoạt động xử lý rác thành giá trị kinh tế

Theo các chuyên gia môi trường, khí mê-tan (CH₄) phát sinh từ các bãi chôn lấp rác thải là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính đáng lo ngại hiện nay. Khi rác hữu cơ như thực phẩm thừa, rau củ, lá cây hay chất thải sinh hoạt bị chôn lấp trong điều kiện thiếu oxy, quá trình phân hủy kỵ khí sẽ diễn ra và sinh ra khí mê-tan. Đây là loại khí nhà kính có khả năng gây nóng lên toàn cầu mạnh gấp khoảng 28 lần khí CO₂ trong chu kỳ 100 năm. Theo các nghiên cứu quốc tế, việc giảm nhanh lượng phát thải mê-tan có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong nỗ lực hạn chế tốc độ gia tăng nhiệt độ toàn cầu trong ngắn hạn.

Tại Việt Nam, lượng rác thải sinh hoạt đang gia tăng nhanh cùng quá trình đô thị hóa. Nhiều địa phương hiện vẫn phụ thuộc chủ yếu vào phương pháp chôn lấp truyền thống, khiến các bãi rác trở thành “điểm nóng” phát thải khí mê-tan. Trong bối cảnh đó, các dự án xử lý rác hiện đại như đốt rác phát điện, thu hồi khí bãi rác hay xử lý sinh học khép kín đang được đánh giá là giải pháp quan trọng giúp giảm phát thải khí nhà kính. 

Khi lượng khí mê-tan cắt giảm được đo đạc và thẩm định theo tiêu chuẩn quốc tế, các dự án có thể được cấp tín chỉ các-bon để giao dịch trên thị trường. Tín chỉ các-bon (carbon credit) là một loại giấy phép hoặc chứng chỉ có thể giao dịch, có giá trị mua bán và cung cấp cho người nắm giữ tín chỉ quyền phát thải một tấn CO₂ hoặc loại khí thải khác nằm trong danh sách khí thải nhà kính.

Theo quy ước quốc tế, mỗi tín chỉ các-bon tương đương với 1 tấn CO₂ được cắt giảm hoặc hấp thụ khỏi khí quyển. Các tín chỉ này có thể bán cho doanh nghiệp hoặc tổ chức cần bù đắp lượng phát thải trong quá trình sản xuất, kinh doanh và đây là thay đổi quan trọng đối với lĩnh vực môi trường. Nếu trước đây hoạt động xử lý rác chủ yếu phụ thuộc vào ngân sách hoặc phí dịch vụ, thì nay các dự án giảm phát thải có thể tạo thêm nguồn doanh thu từ tín chỉ các-bon.

Theo dữ liệu từ Ngân hàng Thế giới (World Bank), tính đến cuối năm 2023, Việt Nam đã có trên 42 triệu tín chỉ các-bon được cấp thông qua các tiêu chuẩn quốc tế như Verra, Gold Standard hoặc theo các cơ chế của Liên hợp quốc. Phần lớn các tín chỉ này đến từ các dự án năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời, thủy điện), các chương trình quản lý và xử lý chất thải (biogas, xử lý rác) và các sáng kiến giảm phát thải công nghiệp. Giá giao dịch tín chỉ trên thị trường quốc tế dao động khoảng 3 đến 5 USD/tín chỉ, các tín chỉ chất lượng cao còn có giá tốt hơn. 

Ông Trần Quang Minh, Tổng giám đốc Công ty cổ phần thương mại và đầu tư tín chỉ carbon Việt Nam (Carbon Credits Vietnam) nhận định: “Việt Nam có thể trở thành bể chứa các-bon lớn của thế giới”. 

Hiện nay, nhiều nhà đầu tư cũng bắt đầu quan tâm đến lĩnh vực xử lý rác phát điện nhờ cơ hội kết hợp giữa doanh thu bán điện và doanh thu từ tín chỉ các-bon. Một số dự án tại TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội và các đô thị lớn đang được triển khai theo hướng này nhằm giảm tỷ lệ chôn lấp và tận dụng rác làm nguồn tài nguyên năng lượng. Như dự án xử lí rác thải đô thị Vietstar ở Củ Chi, TP. Hồ Chí Minh đang được xây dựng có thể xử lý 2.000 tấn rác mỗi ngày khi chính thức vận hành. Nhà máy sẽ góp phần xử lý 45-50% tổng khối lượng rác sinh hoạt ở TP. Hồ Chí Minh bằng công nghệ hiện đại. Ngoài giảm ô nhiễm, dự án còn tái tạo năng lượng phục vụ sản xuất, sinh hoạt.

Cơ hội cho doanh nghiệp môi trường

Theo các chuyên gia kinh tế - môi trường, thị trường tín chỉ các-bon đang trở thành một trong những công cụ tài chính quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh trên toàn cầu. Khi các quốc gia và doanh nghiệp ngày càng chịu áp lực cắt giảm phát thải, nhu cầu mua tín chỉ các-bon để bù đắp phát thải cũng tăng nhanh. 

Việt Nam hiện đang từng bước xây dựng thị trường các-bon trong nước.

Theo Đề án Thành lập và phát triển thị trường các-bon tại Việt Nam do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thì từ tháng 6/2025 đến hết năm 2028, Việt Nam sẽ vận hành thí điểm sàn giao dịch các-bon trong nước trước khi chính thức vận hành toàn diện từ năm 2029. Điều này được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh cho doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ giảm phát thải và phát triển các dự án xanh.

Lĩnh vực xử lý rác thải ở Việt Nam có nhiều tiềm năng tham gia thị trường này bởi khả năng cắt giảm khí mê-tan tương đối lớn và lượng rác thải ngày càng gia tăng. Thay vì để rác hữu cơ phân hủy tự nhiên tại bãi chôn lấp và phát sinh khí nhà kính, các công nghệ xử lý hiện đại giúp tiêu hủy hoặc thu hồi khí mê-tan trước khi chúng phát tán vào khí quyển.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, việc phát triển các dự án xử lý rác gắn với tín chỉ các-bon được xem là hướng đi phù hợp với xu thế toàn cầu. Khi rác thải được nhìn nhận như nguồn tài nguyên có thể tạo ra điện năng và giá trị các-bon, lĩnh vực môi trường sẽ có thêm động lực để phát triển theo hướng hiện đại và bền vững hơn trong thời gian tới.