Tín hiệu hòa dịu mới trong quan hệ thương mại Mỹ - Trung

Hai bên cũng đang lên kế hoạch tổ chức hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào cuối năm nay nhằm tháo gỡ bế tắc.

Chỉ vài giờ trước thời điểm mức thuế cao hơn dự kiến có hiệu lực, ngày 11/8, Mỹ và Trung Quốc thông báo kéo dài “đình chiến” thuế quan tới giữa tháng 11/2025. Quyết định này được coi là kết quả dễ dự đoán, sau vòng đàm phán song phương gần nhất tại Stockholm (Thụy Điển) cuối tháng 7/2025.

Trả lời phỏng vấn kênh truyền hình Fox Business Network, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết các quan chức thương mại hai nước sẽ gặp lại trong vòng 2-3 tháng tới để thảo luận triển vọng quan hệ song phương.

Ông Xinbo Wu, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Mỹ thuộc Đại học Phúc Đán (Trung Quốc), nhận định việc đạt được một thỏa thuận bền vững sẽ đòi hỏi các cuộc đàm phán kéo dài, gay go và mang tính “mặc cả”.

Ông cho rằng Chính phủ Trung Quốc nhiều khả năng sẽ giữ vững các ưu tiên như xóa bỏ toàn bộ thuế quan áp lên hàng hóa, nới lỏng hạn chế công nghệ và dỡ bỏ trừng phạt đối với một số doanh nghiệp. Về phía Mỹ, mục tiêu hàng đầu vẫn là thu hẹp thâm hụt thương mại, đồng nghĩa với việc các nhà đàm phán sẽ yêu cầu Trung Quốc tăng đáng kể nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ từ Mỹ.

Hiện hai bên cũng đang thu xếp để Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình gặp nhau trong vài tháng tới, nhiều khả năng tại Bắc Kinh (Trung Quốc). Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ và Bộ Ngoại giao Trung Quốc hiện chưa công bố thời điểm cụ thể.

Theo ông Jeff Moon, Chủ tịch công ty tư vấn China Moon Strategies, cựu Trợ lý Đại diện Thương mại Mỹ phụ trách Trung Quốc, việc gia hạn là cần thiết để tạo thêm thời gian đàm phán và chuẩn bị qua các kênh ngoại giao thực hiện khâu tổ chức hội nghị thượng đỉnh.

Ông dự đoán sẽ còn thêm các đợt gia hạn thuế, ít nhất cho tới thời điểm diễn ra hội nghị. Tuy nhiên, ông Moon lưu ý rằng ngay cả khi có thỏa thuận cuối cùng, văn kiện này có thể chưa xử lý được các vấn đề cốt lõi, đặc biệt là tình trạng dư thừa công suất công nghiệp của Trung Quốc. “Nếu kết quả chưa đáp ứng kỳ vọng, cuộc chiến thương mại có thể kéo dài”, ông nói.

Theo thông báo mới đây của Bộ Tài chính Trung Quốc, hai bên sẽ tiếp tục tạm ngừng áp thuế 24% với hàng hóa của nhau trong 90 ngày. Bộ Thương mại Trung Quốc cũng cho biết sẽ gia hạn đình chỉ các hạn chế đối với doanh nghiệp nằm trong “danh sách thực thể không đáng tin cậy” và “danh sách kiểm soát xuất khẩu” thêm 90 ngày.

Tại vòng đàm phán tháng 5/2025 ở Geneva (Thụy Sĩ), Mỹ và Trung Quốc từng nhất trí đình chiến 90 ngày, hạ mức thuế áp dụng từ tháng 4/2025 - ban đầu ở mức 145% và 125% - xuống còn 30% với hàng hóa Trung Quốc nhập khẩu vào Mỹ và 10% với hàng hóa Mỹ xuất sang Trung Quốc. Hai bên cũng đồng ý tạm dừng một số biện pháp trừng phạt thương mại và hạn chế khác, nhằm tạo điều kiện cho đàm phán một thỏa thuận toàn diện.

Theo Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, hàng xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ hiện chịu mức thuế trung bình 54,9%, trong khi hàng Mỹ sang Trung Quốc chịu thuế trung bình 32,6%.

* Vấn đề thâm hụt thương mại

Tổng thống Trump nhiều lần khẳng định mục tiêu của Mỹ là xóa bỏ thâm hụt thương mại và đưa sản xuất trở lại trong nước. Điều này có thể dẫn tới việc Trung Quốc phải gia tăng nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ và đầu tư vào Mỹ. Trên mạng xã hội Truth Social tối ngày 10/8 (giờ Mỹ), ông Trump cho biết ông mong Trung Quốc sẽ tăng gấp bốn lần lượng mua đậu tương của Mỹ. Theo chuyên gia Moon, đây là thông điệp cho thấy nông nghiệp là ưu tiên hàng đầu của Mỹ và Tổng thống Trump muốn thỏa thuận thương mại bao gồm cam kết mua nông sản từ Trung Quốc.

* Kiểm soát xuất khẩu công nghệ

Kiểm soát xuất khẩu công nghệ tiếp tục là chủ đề nổi bật trong đàm phán song phương. Tổng thống Trump đã đạt thỏa thuận với Nvidia và AMD để hai hãng này chia sẻ một phần doanh thu bán hàng tại Trung Quốc, đổi lấy quyền tiếp tục kinh doanh tại thị trường này. Theo một số nguồn tin, phía Trung Quốc khuyến nghị doanh nghiệp trong nước hạn chế sử dụng chip H20 của Nvidia, viện dẫn lý do công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu và lo ngại về môi trường. Tuy nhiên, Nvidia đã bác bỏ thông tin này.

Tờ Financial Times, ngày 10/8, đưa tin, giới chức Trung Quốc đã thúc giục Mỹ nới lỏng kiểm soát xuất khẩu với các loại chip quan trọng dành cho việc phát triển công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), coi đây là một phần của thỏa thuận thương mại song phương.

* Khoáng sản chiến lược

Các chuyên gia cho rằng lợi thế của Trung Quốc nhờ vị thế dẫn đầu trong khai thác và chế biến đất hiếm - nguyên liệu thiết yếu cho ngành công nghệ cao - có thể tạo sức ép khiến Mỹ xem xét nới lỏng một số hạn chế. Trung Quốc hiện nắm vai trò chi phối trong lĩnh vực sản xuất đất hiếm - nguyên liệu thiết yếu cho ngành công nghiệp công nghệ cao của Mỹ.

Ông Paul Triolo, đối tác tại DGA-Albright Stonebridge Group, cho rằng đây là nguyên nhân chính khiến Chính phủ Mỹ gần đây nới lỏng quy định xuất khẩu chip H20 của Nvidia sang Trung Quốc. Ông dự báo Chính phủ Trung Quốc sẽ tiếp tục đề nghị Mỹ giảm bớt hạn chế công nghệ trong các vòng đàm phán tới.

Tháng 6 vừa qua, Trung Quốc đã đồng ý nới lỏng lệnh cấm xuất khẩu đất hiếm và nam châm sang Mỹ, đồng thời đẩy nhanh cấp phép cho doanh nghiệp xuất khẩu, sau nhiều vòng thương lượng. Theo Wind Information, xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc trong tháng 6/2025 tăng 60% so với tháng trước, đạt 7.742 tấn - mức cao nhất từ tháng 1/2012 - trước khi giảm xuống 5.994,3 tấn trong tháng 7/2025.

Riêng xuất khẩu nam châm đất hiếm sang Mỹ trong tháng 6/2025 tăng hơn 7 lần so với tháng trước đó, đạt khoảng 353 tấn. Số liệu chi tiết cho tháng 7/2025 dự kiến công bố ngày 20/8.