Tổ chức lại không gian phát triển - Bài cuối: Trung Quốc quy hoạch phát triển kinh tế vùng

Sông Dương Tử đoạn qua thành phố Trùng Khánh, Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN

Trong chiến lược phát triển kinh tế của Trung Quốc, kế hoạch tổ chức không gian lãnh thổ, thúc đẩy liên kết giữa các địa phương và nâng cao chất lượng tăng trưởng giữ vai trò quan trọng. Chính sách phát triển đối với các khu vực chiến lược trọng điểm như đồng bằng lưu vực sông, các vùng kinh tế phát triển duyên hải cho thấy nước này ngày càng chú trọng cách tiếp cận tổng thể, gắn kết các đô thị, ngành công nghiệp và tài nguyên trong định hướng phát triển quốc gia.

* Đồng bằng sông Dương Tử: Phát triển tích hợp và đổi mới công nghiệp

Đồng bằng sông Dương Tử, gồm Thượng Hải và các tỉnh Chiết Giang, Giang Tô, An Huy, có khoảng 600 triệu dân, đóng góp hơn 40% GDP Trung Quốc. Quy hoạch không gian lãnh thổ quốc gia cho Vành đai kinh tế sông Dương Tử giai đoạn 2021-2035 nêu rõ, việc điều phối phát triển giữa các địa phương phải bảo đảm quỹ đất cho những không gian trọng điểm như Thung lũng Đổi mới Khoa học và Công nghệ G60, đồng thời tối ưu hóa bố cục các ngành công nghiệp truyền thống dọc sông và tại khu vực ven biển.

Kế hoạch hành động về phát triển tích hợp vùng Đồng bằng sông Dương Tử giai đoạn 2024-2026 đã tập trung vào tăng cường hợp tác liên vùng trong lĩnh vực đổi mới khoa học và công nghệ tại khu vực này. Kế hoạch này cũng thúc đẩy hợp tác xây dựng các cụm công nghiệp đẳng cấp thế giới tại vùng Đồng bằng sông Dương Tử; trong đó Thượng Hải giữ vai trò đầu mối kết nối với Tô Châu, Vô Tích và Thường Châu.

Quy hoạch không gian lãnh thổ quốc gia cho Vành đai kinh tế sông Dương Tử giai đoạn 2021-2035 thúc đẩy quá trình hội nhập sâu hơn vào Sáng kiến Vành đai và Con đường, tăng cường phối hợp với vùng Bắc Kinh – Thiên Tân – Hà Bắc, lưu vực sông Hoàng Hà và Vùng Vịnh lớn Quảng Đông-Hong Kong-Macau (GBA).

Theo số liệu chính thức, khu vực Đồng bằng sông Dương Tử đã đạt tổng GDP vượt qua Nhật Bản, nền kinh tế lớn thứ tư thế giới. Tổng GDP của Thượng Hải cùng ba tỉnh Giang Tô, Chiết Giang và An Huy đạt 34.660 tỷ nhân dân tệ (5.060 tỷ USD) vào năm 2025. Trong khi đó, theo dữ liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế, GDP danh nghĩa của Nhật Bản vào năm 2025 ước đạt 4.280-4.400 tỷ USD.

Nhận định về quy hoạch phát triển của khu vực này, ông Li Wei, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu vùng Đồng bằng sông Dương Tử và Vành đai kinh tế sông Dương Tử thuộc Viện Khoa học Xã hội Thượng Hải, cho rằng khu vực đang đẩy nhanh quá trình trở thành nền tảng kết nối và tích hợp nguồn lực toàn cầu.

* Lưu vực sông Hoàng Hà: Phát triển kinh tế gắn với bảo vệ sinh thái

Trong khi Đồng bằng sông Dương Tử mạnh về tiềm lực kinh tế, lưu vực sông Hoàng Hà lại ghi dấu ấn là cái nôi quan trọng của nền văn minh Trung Hoa, gắn với tiến trình phát triển lịch sử và sự nghiệp phục hưng dân tộc. Vì vậy, bảo vệ sinh thái và thúc đẩy phát triển chất lượng cao tại khu vực này có ý nghĩa quan trọng đối với chiến lược phát triển tổng thể, góp phần thúc đẩy tiến trình hiện đại hóa kiểu Trung Quốc.

Quy hoạch không gian lãnh thổ lưu vực sông Hoàng Hà giai đoạn 2021-2035 tập trung củng cố nền tảng cho phát triển an toàn, gắn hoạt động kinh tế với quản lý tài nguyên nước, bảo vệ đất và duy trì an ninh sinh thái, tăng cường phối hợp giữa thượng nguồn và hạ nguồn. Quy hoạch cũng hướng tới nâng cao chất lượng phát triển kinh tế trên toàn lưu vực, trong đó quá trình nâng cấp công nghiệp được gắn với đổi mới công nghệ, cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm phát thải và phát triển các ngành công nghiệp mới nổi.

Quy hoạch đồng thời nhấn mạnh việc tổ chức không gian kinh tế theo hướng phát huy tính bổ trợ giữa các khu vực. Tại hạ lưu sông Hoàng Hà, liên kết được thúc đẩy với các cụm đô thị thuộc bán đảo Sơn Đông, vùng Trung Nguyên, khu vực Bắc Kinh – Thiên Tân – Hà Bắc và Đồng bằng sông Dương Tử, đặt trong khuôn khổ hợp tác Vành đai và Con đường, đồng thời phối hợp phát triển với GBA. 

Theo báo cáo của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố ngày 28/2/2026, công tác bảo vệ sinh thái và phát triển chất lượng cao tại lưu vực sông Hoàng Hà đã đạt được những thành tựu mới. "Sách Xanh lưu vực sông Hoàng Hà 2025" đánh giá, kể từ năm 2024, khu vực này đã có những tiến bộ tích cực trong các lĩnh vực như bảo vệ và phục hồi sinh thái, chuyển đổi và phát triển xanh, sử dụng tài nguyên nước một cách hiệu quả, tiết kiệm.

*GBA: Tăng cường hội nhập

Cảng Trung tâm ở Hong Kong, Trung Quốc. Ảnh: AFP/TTXVN

GBA là siêu cụm kinh tế năng động của Trung Quốc, gồm 9 thành phố thuộc tỉnh Quảng Đông cùng hai đặc khu Hong Kong và Macau. Trong quy hoạch không gian phát triển của GBA, Hong Kong tiếp tục là trung tâm tài chính, thương mại và dịch vụ quốc tế, kết nối giữa Trung Quốc Đại lục và các quốc gia khác trên thế giới.

Trong Kế hoạch 5 năm đầu tiên về phát triển kinh tế – xã hội của Hong Kong giai đoạn 2026-2030, đặc khu này sẽ tăng cường liên kết với Quảng Đông và Macau thông qua việc kết nối giao thông và hạ tầng số cũng như phối hợp về thể chế nhằm thúc đẩy hội nhập.

Số liệu chính thức cho thấy, GDP của GBA đạt trên 14.790 tỷ nhân dân tệ (2.090 tỷ USD) năm 2024, so với khoảng 10.000 tỷ nhân dân tệ năm 2017. Năm 2025, cụm công nghiệp Thâm Quyến - Hong Kong - Quảng Châu lần đầu đứng đầu Chỉ số Đổi mới Toàn cầu của Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới, cho thấy Vùng Vịnh lớn đang chuyển mình từ “công xưởng sản xuất” thành trung tâm đổi mới sáng tạo có tầm ảnh hưởng toàn cầu.

Trong nghiên cứu đăng trên tạp chí Quản trị công và Chính sách, ông Peter K. W. Fong, Chủ tịch Hiệp hội Hành chính công Hong Kong, đánh giá trường hợp GBA cho thấy hội nhập kinh tế vùng không chỉ phụ thuộc vào giao thông và các cụm công nghiệp. Sự tương thích về quy tắc, quy định và cơ chế phối hợp là điều kiện quan trọng để vốn, công nghệ, dữ liệu và nhân lực lưu chuyển hiệu quả. 

Có thể thấy, chính sách phát triển kinh tế vùng của Trung Quốc coi quy hoạch không gian lãnh thổ và phối hợp liên vùng làm cơ sở cho việc tổ chức các hoạt động phát triển. Việc xác định chức năng, lợi thế của từng địa phương, đô thị và ngành công nghiệp, đồng thời thúc đẩy hợp tác và bổ trợ lẫn nhau, góp phần hình thành mạng lưới kinh tế liên kết, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.