Trái phiếu doanh nghiệp bước vào giai đoạn sàng lọc mới

Tuy nhiên, sự xuất hiện của các sản phẩm kỳ hạn dài, cấu trúc chặt chẽ hơn cùng yêu cầu ngày càng cao về minh bạch, quản trị nguồn vốn đang cho thấy thị trường bước vào một cuộc sàng lọc mới, đặt chất lượng và kỷ luật lên trước tốc độ tăng trưởng.

Phát hành giảm nhưng chất lượng hàng hóa thay đổi

Theo dữ liệu của Công ty cổ phần Chứng khoán KIS Việt Nam, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành trong tháng 7 đạt 26.295 tỷ đồng, giảm 80% so với tháng trước và giảm 42% so với cùng kỳ năm 2025.

Ngân hàng tiếp tục chiếm tỷ trọng áp đảo với 20.656 tỷ đồng, tương đương 78% tổng giá trị phát hành, dù giảm 63% so với cùng kỳ. Một số nhà phát hành lớn gồm HDBank với 7.106 tỷ đồng và Sacombank với 3.650 tỷ đồng.

Trong khi đó, nhóm bất động sản đứng thứ hai với 3.000 tỷ đồng, chiếm 11,4% tổng giá trị phát hành. Con số này giảm 95% so với tháng trước nhưng tăng 173% so với cùng kỳ, với Vinhomes (VHM) là nhà phát hành chính.

Ở chiều ngược lại, nghĩa vụ thanh toán đang trở thành yếu tố cần theo dõi sát. Theo Chứng khoán KIS Việt Nam, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp chậm trả trong tháng 7 lên tới 7.985 tỷ đồng, tăng 27.818% so với tháng trước và 166,4% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, có 4.584 tỷ đồng chậm trả gốc và 3.399 tỷ đồng chậm trả lãi. Riêng Công ty cổ phần Bông Sen ghi nhận 3.099 tỷ đồng chậm trả lãi.

Trong tháng 8, công ty chứng khoán này ước tính tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn khoảng 10.061 tỷ đồng, tăng 24% so với tháng trước. Áp lực tập trung chủ yếu ở lĩnh vực bất động sản (chiếm 38,49%), và ngân hàng (14,91%). Vietjet và Hưng Thịnh Land là những doanh nghiệp có giá trị trái phiếu đến hạn lớn, lần lượt khoảng 2.000 tỷ đồng và 1.800 tỷ đồng.

Diễn biến trên cho thấy thị trường trái phiếu doanh nghiệp chưa trở lại trạng thái sôi động như giai đoạn trước, song đang có sự thay đổi về chất lượng và mục đích huy động vốn.

Theo ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch HĐQT FiinGroup và FiinRatings, từ đầu năm đến nay, thị trường trái phiếu doanh nghiệp nhìn chung vẫn là “câu chuyện cũ”, khi phần lớn lượng phát hành đến từ các ngân hàng nhằm huy động vốn, tăng bộ đệm vốn để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng tín dụng trong bối cảnh vốn chủ sở hữu còn khá mỏng.

Ở khu vực doanh nghiệp, dù thị trường chưa sôi động như những năm trước, nhưng đang có xu hướng đi vào thực chất hơn. Nhiều doanh nghiệp phát hành các lô trái phiếu kỳ hạn dài; trong đó, một số giao dịch được thiết kế bài bản, minh bạch, có bảo lãnh hoặc xếp hạng tín nhiệm, đặc biệt là trái phiếu xanh.

Đáng chú ý, có những lô trái phiếu kỳ hạn 15-20 năm với lãi suất khoảng 6-7% vẫn thu hút nhà đầu tư, dù lãi suất tiền gửi có thời điểm ở mức 9-12%. Theo ông Nguyễn Quang Thuân, đây chủ yếu là các sản phẩm hướng tới nhà đầu tư tổ chức, vốn ưu tiên mức lãi suất cố định để thuận lợi trong phân bổ danh mục và quản trị rủi ro.

Về vấn đề áp lực đáo hạn trái phiếu, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP. Hồ Chí Minh cho rằng, trong những tháng cuối năm, tổng lượng trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn trên phạm vi cả nước có thể lên khoảng 100.000 tỷ đồng. Đây vẫn là con số thách thức đối với thị trường, song áp lực đã giảm dần so với trước đây khi nhiều doanh nghiệp từng có dư nợ trái phiếu lớn đã chủ động thu hẹp nghĩa vụ.

“Nhiều doanh nghiệp từng có dư nợ trái phiếu lớn đã giảm khoảng một nửa, thậm chí tới 2/3 dư nợ. Đây là tín hiệu tích cực đối với thị trường”, ông Châu nhận định.

Siết kỷ luật để khôi phục niềm tin

Theo dữ liệu của Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA), tính đến giữa tháng 8/2026, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành đạt 327.961 tỷ đồng; trong đó, phát hành riêng lẻ chiếm 85,6%. Các doanh nghiệp đã mua lại trước hạn 184.540 tỷ đồng trái phiếu, tăng 6% so với cùng kỳ năm 2025; riêng ngân hàng chiếm 161.241 tỷ đồng, tương đương 87,3%.

Trong những tháng cuối năm, tổng giá trị trái phiếu dự kiến đến hạn thanh toán là 98.295 tỷ đồng. Nhóm bất động sản chiếm tỷ trọng lớn nhất với 56.431 tỷ đồng, tương đương 54,3%; tiếp đến là ngân hàng với 19.255 tỷ đồng, chiếm 18,7%.

Quy mô nghĩa vụ thanh toán còn lớn, trong khi phần lớn phát hành vẫn tập trung ở ngân hàng và áp lực chậm trả chưa hoàn toàn được giải quyết, cho thấy yêu cầu nâng chất lượng doanh nghiệp phát hành và kiểm soát việc sử dụng vốn vẫn là vấn đề trọng tâm của thị trường.

Trong bối cảnh đó, khung pháp lý mới đang được hoàn thiện theo hướng nâng chuẩn phát hành và tăng trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường. Ngày 5/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 200/2026/NĐ-CP về chào bán và giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, theo hướng vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp đủ điều kiện huy động vốn, vừa nâng yêu cầu về minh bạch và kỷ luật thị trường.

Theo ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Nghị định 200 mở rộng các hình thức đầu tư mà doanh nghiệp có thể huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu, đồng thời quy định chặt chẽ hơn việc quản lý, sử dụng nguồn vốn theo đúng phương án phát hành.

Bên cạnh đó, quy định mới nâng chuẩn đối với doanh nghiệp phát hành, chuẩn hóa hồ sơ và phương án phát hành, tăng cường công bố thông tin, trách nhiệm của các tổ chức cung cấp dịch vụ và cơ chế xử lý vi phạm. Doanh nghiệp cũng phải quản trị riêng nguồn vốn phát hành và sử dụng đúng mục đích đã đăng ký.

Cùng với đó, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang xây dựng dự thảo Thông tư hướng dẫn nhằm đồng bộ hóa các quy định về phát hành và giao dịch trái phiếu doanh nghiệp với Nghị định 200. Dự thảo tập trung vào đăng ký, lưu ký, thực hiện quyền và chuyển quyền sở hữu trái phiếu; tổ chức và thanh toán giao dịch tại Sở Giao dịch chứng khoán; công bố thông tin của doanh nghiệp phát hành và chế độ báo cáo của các tổ chức liên quan.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc định kỳ báo cáo Bộ Tài chính về tình hình phát hành, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm đối với doanh nghiệp phát hành trên địa bàn. Cơ chế chia sẻ dữ liệu từ Chuyên trang thông tin về trái phiếu doanh nghiệp cho UBND cấp tỉnh và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng được quy định rõ hơn, qua đó tăng cường khả năng theo dõi và giám sát thị trường.

Theo lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý nhằm hài hòa hai mục tiêu: tạo điều kiện cho doanh nghiệp huy động vốn hợp pháp, hiệu quả phục vụ sản xuất, kinh doanh; đồng thời tăng cường tính minh bạch, kỷ luật thị trường và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

Đây được xem là bước chuyển quan trọng từ yêu cầu khôi phục hoạt động phát hành sang xây dựng nền tảng cho một thị trường có kỷ luật hơn. Quy mô phát hành có thể chưa trở lại mức cao, nhưng nếu chất lượng doanh nghiệp phát hành, chuẩn mực công bố thông tin và trách nhiệm của các tổ chức trung gian được nâng lên, khả năng thu hút dòng vốn dài hạn sẽ được cải thiện.