Triết lý phát triển của Việt Nam đang từng bước được khẳng định

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 và trả lời một số câu hỏi của đại biểu tham dự. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN

Những nội dung nhìn thẳng vào thực trạng, lý giải nguyên nhân và đề xuất giải pháp với tầm nhìn và tinh thần trách nhiệm cao đã góp phần mở ra lối tư duy kiến tạo “lối thoát ngoại giao” trong quản trị khủng hoảng. Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Singapore khi phân tích về những nội hàm trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Giáo sư Vũ Minh Khương thuộc Trường Chính sách công Lý Quang Diệu nhận định: “Triết lý phát triển của Việt Nam đang từng bước được khẳng định”.

Đánh giá về cuộc khủng hoảng trật tự quốc tế, Giáo sư Vũ Minh Khương cho rằng thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển đổi rất dữ dội, cả về mặt công nghệ, địa chính trị, địa kinh tế và có những biến động mang tính trật tự thế giới mới. Những tàn dư của cuộc Chiến tranh Lạnh vẫn còn và sẽ còn vương vấn trong một thời gian nữa, song những cơ hội thuận lợi cho công cuộc phát triển, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi xanh, xu thế chinh phục vũ trụ, Mặt Trăng… khiến các nước đều cảm thấy cần thực dụng hơn, cùng nhau chia sẻ tương lai và xích lại gần nhau hơn.

Ông Vũ Minh Khương cho rằng mô hình cũ đã bị phá vỡ, điển hình là những dấu hiệu thiện chí gần đây như cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Triều Tiên mời Bộ trưởng Ngoại giao Singapore sang tham vấn, hay cuộc xung đột giữa Iran với Mỹ và Israel dần lắng xuống.

Ông nhấn mạnh: “Tôi thấy xu thế là đang thoát khỏi mô hình cũ của xung đột tàn khốc lâu dài, chuyển sang giai đoạn mới hiểu nhau hơn, thấy cái giá phải trả nếu tiếp tục xung đột và tìm ra giải pháp tốt đẹp hơn cho nhân loại và cho chính mình. Tôi thấy triết lý phát triển của Việt Nam đang từng bước được khẳng định. Đó cũng là một trong những lý do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được mời tới diễn đàn Shangri-La năm nay”.

Cũng theo Giáo sư Vũ Minh Khương, cần tiếp tục suy nghĩ về chữ “thượng tôn pháp luật” khi các cường quốc có xu hướng phớt lờ các chuẩn mực chung để bảo vệ lợi ích an ninh của mình. Giáo sư cho rằng sẽ không có lợi khi để các nước còn phải lo lắng về vấn đề an ninh. Các quốc gia, đặc biệt là các nước nhỏ, cần hết sức chú ý khả năng kiến tạo giá trị cho mình và cho phần còn lại thế giới, để làm cho hệ sinh thái thế giới tốt đẹp hơn.

Giáo sư nhấn mạnh: “Tư duy cũ là chúng ta phải có vũ khí hạt nhân, phải làm chủ nhiều thứ để đề phòng khi xung đột. Điều đó không tốt. Giờ là hệ sinh thái toàn cầu, tất cả ở trên một con tàu. Đây là lúc hệ sinh thái quốc tế cần phải phát triển. Trong tất cả các lĩnh vực hội nhập toàn cầu, AI, trung tâm dữ liệu đều cần tư duy mới mà tôi nghĩ đây là điểm các quốc gia cần nhìn lại để tạo dựng chuẩn mực cho tương lai”.

Trong cuộc khủng hoảng mô hình phát triển, sự bùng nổ của AI và tự động hóa là mối đe dọa lớn đối với thị trường lao động truyền thống. Theo đánh giá của Giáo sư Vũ Minh Khương, sự bùng nổ AI có hai mặt: vừa tạo ra năng suất vượt bậc, vừa ảnh hưởng đến việc làm. Trách nhiệm của Nhà nước là bảo vệ người lao động chứ không phải việc làm. Một là, phải rất chủ động chuyển đổi cơ cấu sang những lĩnh vực có giá trị cao hơn, kể cả nông nghiệp, để có giá trị gia tăng cao hơn. Thứ hai là kỹ năng của người lao động, học tập suốt đời là điều rất quan trọng. Đặc biệt quan trọng hơn nữa là phải cho thế hệ trẻ chủ động làm quen với AI để họ trở thành chủ nhân của AI trong thời gian tới. Bên cạnh đó phải có quỹ lớn để khai thác giá trị của AI và giúp người lao động, người dân có cuộc sống tốt đẹp hơn nhờ AI, thay vì trở thành nạn nhân của công nghệ tiên tiến này.

Về khủng hoảng lòng tin chiến lược, Giáo sư Vũ Minh Khương cho rằng một phần do đối thoại hiện nay chưa có chuẩn mực rõ ràng và dễ thay đổi nên khó đi đến kết quả. Tuy nhiên, điều đó khiến những cuộc đối thoại song phương của các đối tác chiến lược, ví dụ như Việt Nam - Singapore, sẽ có nền móng vững chắc hơn và có thể làm hình mẫu cho thế giới. Chính vì vậy, chuyến thăm Singapore của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rất có ý nghĩa.

Giáo sư Vũ Minh Khương cũng cảnh báo về tình trạng tin giả và chiến tranh thông tin đang làm xói mòn lòng tin, không chỉ giữa các quốc gia mà còn giữa người dân và chính phủ. Giáo sư nhận định tình trạng này sẽ ngày càng gia tăng, vì vậy cần từng bước hình thành cơ chế để chống tin giả. Một là, trong tương lai, mọi người phải quen với việc thông tin phải được kiểm chứng. Hai là, bản thân người dân cũng phải nâng cao nhận thức và có “sức đề kháng” trong vấn đề này. Ba là, cùng tạo ra động thái mới của nền văn minh thông tuệ hơn, luôn tạo lòng tin với nhau trong phát triển thông qua những mối quan hệ đã được kiểm chứng.

Để củng cố lòng tin và thiết lập được các “đường dây nóng”, theo Giáo sư Vũ Minh Khương, cần chú trọng cơ chế trao đổi với nhau thường xuyên, có báo cáo định kỳ đánh giá về “sức đề kháng” với tin giả và sự thiếu lòng tin, đồng thời kiến nghị để có cơ chế phù hợp. Đây chính là quy trình "bảo dưỡng" lòng tin, để từ đó xây dựng lòng tin chiến lược.

Theo Giáo sư Vũ Minh Khương, nền tảng của lòng tin chiến lược thể hiện ở 3 khía cạnh. Thứ nhất là phải chia sẻ tầm nhìn tương lai. Thứ hai là phải có khả năng cộng hưởng, mang lại lợi ích cho nhau. Thứ ba là có cơ chế liên thông, thông suốt về mặt thông tin, nhận thức, chia sẻ kịp thời. Đây là nội dung quan trọng không kém gì chống biến đổi khí hậu. Lòng tin chiến lược hiện chưa hình thành rõ ràng, nền tảng cũng chưa vững chắc và mới chỉ bắt đầu có sự hội tụ nhất định. Vì vậy, Giáo sư Vũ Minh Khương cho rằng nền tảng của niềm tin chiến lược đang ở phía trước chứ không phải đã qua. Ông nhấn mạnh: “Tôi rất thích tính chủ động của Việt Nam. Cần hết sức chủ động làm bạn với mọi người, để mọi người cảm thấy ngày càng trân quý mình hơn, đó là cách tốt nhất để phồn vinh trong tương lai”.