Trung Đông sau một tháng xung đột: Từ cú sốc năng lượng đến tái định giá rủi ro

Sau một tháng kể từ khi xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran bùng phát từ cuối tháng 2/2026, các thị trường tài chính và hàng hóa toàn cầu đã trải qua một giai đoạn biến động mạnh, phản ánh rõ mức độ lan tỏa của cú sốc địa chính trị này.

Đi qua giai đoạn sốc ban đầu, thị trường bước vào trạng thái biến động phức tạp hơn, khi nhà đầu tư vừa phản ứng với rủi ro địa chính trị, vừa điều chỉnh lại kỳ vọng về giá tài sản. Tâm điểm của bức tranh vẫn là năng lượng, nhưng tác động đã lan rộng sang chứng khoán, vàng và thị trường tiền tệ – tạo nên một cấu trúc thị trường phân hóa rõ rệt. 

*Cú sốc năng lượng- tâm điểm của mọi biến động

Diễn biến nổi bật nhất của thị trường hàng hóa sau khi xung đột nổ ra là sự tăng vọt của giá năng lượng, do gián đoạn dòng chảy dầu khí qua eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí toàn cầu. 

Mới đây nhất, vào sáng 28/3 (giờ Việt Nam), giá dầu Brent đã vọt lên khoảng 114,8 USD/thùng, tăng hơn 6% chỉ trong một phiên, sau khi Iran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí toàn cầu. Trước đó, trong phiên 27/3, giá dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) cũng đã chạm mốc 100 USD/thùng – mức cao nhất kể từ giữa năm 2022. 

Tính trong vòng một tháng qua, giá dầu Brent đã tăng gần 48%, còn dầu WTI tăng hơn 40% so với thời điểm trước khi xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran bùng phát. Đây là mức tăng hiếm thấy trong thời gian ngắn, phản ánh không chỉ yếu tố đầu cơ mà còn là cú sốc thực sự về dòng chảy năng lượng. 

Không dừng lại ở dầu thô, thị trường khí đốt cũng chịu áp lực nghiêm trọng. Giá khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu cũng tăng gần 60% trong tháng qua, giữa bối cảnh Qatar (Ca-ta) – quốc gia chiếm khoảng 20% nguồn cung LNG toàn cầu – buộc phải gián đoạn sản xuất sau các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái. 

Sau một tháng xung đột, thị trường năng lượng đã chuyển từ trạng thái phản ánh rủi ro sang khủng hoảng nguồn cung rõ rệt, kéo theo hiệu ứng dây chuyền lan rộng trên toàn bộ nền kinh tế. Giá nhiên liệu, vận tải và sản xuất cùng tăng, buộc nhiều quốc gia – đặc biệt tại châu Á – phải tìm kiếm nguồn cung thay thế với chi phí cao hơn. Đây được xem là cú sốc đầu vào điển hình, đặt nền móng cho các biến động trên thị trường tài chính. 

Các kịch bản thị trường vì vậy cũng trở nên tiêu cực hơn, nhất là khi những tín hiệu ngoại giao vẫn chưa đủ thuyết phục và rủi ro gián đoạn nguồn cung chưa có dấu hiệu được tháo gỡ. Trong trường hợp xung đột kéo dài, nhiều tổ chức dự báo giá dầu có thể lên tới 130–150 USD/thùng trong quý II/2026, thậm chí cao hơn nếu tình hình vượt tầm kiểm soát. Ngược lại, nếu căng thẳng hạ nhiệt và lưu thông được khôi phục, giá dầu có thể giảm mạnh về vùng 60–80 USD/thùng vào cuối năm. 

*Chứng khoán toàn cầu: Làn sóng điều chỉnh lan rộng

Trên thị trường chứng khoán, xu hướng chủ đạo trong tháng qua là suy giảm. Các chỉ số chứng khoản chủ chốt tại Mỹ đều rơi vào trạng thái điều chỉnh kỹ thuật: Nasdaq giảm khoảng 7,5% trong tháng và mất hơn 10% so với đỉnh gần nhất, trong khi S&P 500 và Dow Jones cũng giảm gần 8%. Đáng chú ý, tuần giao dịch kết thúc ngày 27/3 đánh dấu tuần giảm thứ năm liên tiếp của cả ba chỉ số chứng khoán quan trọng – chuỗi tuần giảm dài nhất trong gần 4 năm. 

Cùng với đó, chỉ số biến động CBOE – thước đo “nỗi sợ” của Phố Wall – tăng lên 31,05 điểm, mức cao nhất kể từ tháng 4, cho thấy tâm lý lo ngại đang lan rộng. Đáng chú ý là sự sụt giảm mạnh của nhóm công nghệ vốn hóa lớn – trụ cột của thị trường trong những năm gần đây. Nhóm “Magnificent Seven””- gồm 7 “ông lớn” công nghệ hàng đầu nước Mỹ- đã “bốc hơi” hơn 850 tỷ USD giá trị thị trường chỉ trong một tuần, với nhiều cổ phiếu giảm sâu từ 6–11%. Điều này cho thấy dòng tiền đang rút khỏi các tài sản rủi ro cao, thay vì chỉ luân chuyển giữa các nhóm ngành.

Xu hướng này không chỉ giới hạn ở Mỹ. Theo các số liệu tổng hợp, chứng khoán toàn cầu đã giảm khoảng 5,5% kể từ khi xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran nổ ra, trong đó các thị trường châu Á chịu tác động nặng nề hơn do phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu.

Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn tiêu cực. Nhóm năng lượng là điểm sáng hiếm hoi, khi cổ phiếu ngành này tại Mỹ tăng hơn 12% nhờ giá dầu tăng mạnh. Một số thị trường như Nga – với vai trò là nhà cung cấp năng lượng ngoài khu vực Vùng Vịnh – cũng ghi nhận diễn biến tích cực hơn. 

Dù vậy, đà tăng của cổ phiếu năng lượng vẫn chậm hơn giá dầu, phản ánh tâm lý hoài nghi của nhà đầu tư về tính bền vững của cú sốc này. Nói cách khác, thị trường chứng khoán đang “đặt cược” rằng giá dầu có thể không duy trì ở mức cao quá lâu – một nhận định gắn chặt với triển vọng địa chính trị. 

*Vàng mất vai trò tài sản trú ẩn truyền thống

Một trong những diễn biến đáng chú ý sau một tháng xung đột là việc thị trường vàng không tăng như kỳ vọng, thậm chí đi ngược lại quy luật truyền thống. 

Thông thường, trong bối cảnh bất ổn địa chính trị, vàng được xem là nơi trú ẩn an toàn. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy giá vàng đã giảm khoảng 14–16% kể từ khi xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran bắt đầu nổ ra, trong khi giá bạc còn giảm mạnh hơn, tới 25–27%. 

Nguyên nhân chính nằm ở sự thay đổi trong kỳ vọng về lãi suất của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed). Giá năng lượng tăng mạnh khiến thị trường điều chỉnh lại dự báo chính sách tiền tệ, làm giảm khả năng Fed cắt giảm lãi suất trong ngắn hạn. Trong môi trường lãi suất cao hơn, vàng – vốn không sinh lời– trở nên kém hấp dẫn hơn so với các tài sản như trái phiếu.

Bên cạnh đó, đồng USD mạnh lên cũng làm giảm nhu cầu đối với vàng trên thị trường quốc tế, khi kim loại quý này được định giá bằng USD. Diễn biến này cho thấy thị trường đang ưu tiên yếu tố “chi phí cơ hội” hơn là yếu tố “trú ẩn”, ít nhất trong giai đoạn hiện tại. Điều này cũng phản ánh một thực tế rằng cú sốc lần này mang tính kinh tế rõ nét, không chỉ đơn thuần là rủi ro địa chính trị. 

*Thị trường tiền tệ: Kỳ vọng đảo chiều

Sau một tháng xung đột, thị trường tiền tệ toàn cầu chứng kiến sự đảo chiều rõ rệt trong xu hướng và kỳ vọng chính sách, với đồng USD nổi lên như tài sản hưởng lợi lớn nhất.

Đồng bạc xanh ghi nhận đà tăng mạnh và đang hướng tới tháng tăng tốt nhất trong gần một năm. Chỉ số đồng USD- thước đo sức mạnh của đồng bạc xanh so với rổ tiền tệ chủ chốt- đã lên quanh 100,17 điểm vào cuối phiên 27/3, tăng khoảng 2,5% từ đầu tháng – đánh dấu sự đảo chiều hoàn toàn sau chuỗi 4 tháng suy yếu trước đó. Động lực chính đến từ tâm lý “né rủi ro” gia tăng khi xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran leo thang, khiến dòng vốn toàn cầu quay trở lại các tài sản an toàn. 

Cùng với đó, cú sốc giá năng lượng đã buộc thị trường phải điều chỉnh mạnh kỳ vọng về chính sách tiền tệ. Nếu như trước xung đột, thị trường gần như chắc chắn về khả năng Fed sẽ cắt giảm lãi suất trong năm 2026, thì hiện tại kịch bản này đã bị đảo ngược. Thậm chí, xác suất Fed tăng lãi suất trở lại vào cuối năm đã tăng đáng kể. Điều này đẩy lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ tăng lên vùng cao mới, với kỳ hạn 10 năm quanh 4,4% và kỳ hạn 2 năm gần 3,9%, qua đó củng cố thêm sức mạnh của đồng USD. 

Trong khi đó, phần lớn các đồng tiền chủ chốt lại chịu áp lực suy yếu. Đồng yen Nhật Bản giảm mạnh, có thời điểm xuống gần 160 yen/USD – mức thấp nhất trong nhiều tháng, phản ánh sự chênh lệch lãi suất và mức độ phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu. Đồng euro và bảng Anh cũng đi xuống, khi triển vọng kinh tế châu Âu trở nên bất định hơn trước cú sốc năng lượng, dù Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Ngân hàng Trung ương Vương quốc Anh (BoE) đang chịu áp lực phải duy trì chính sách thắt chặt. 

Chủ tịch Fed Jerome Powell thừa nhận mức độ bất định của nền kinh tế đang ở mức “cao bất thường”, khi cơ quan này phải đồng thời đối mặt với áp lực lạm phát từ giá năng lượng và rủi ro tăng trưởng suy yếu, khiến việc định hướng chính sách trở nên khó khăn. Điều này khiến thị trường tiền tệ bước vào giai đoạn biến động mạnh hơn, khi kỳ vọng chính sách không còn rõ ràng như trước. 

Sau một tháng, các thị trường toàn cầu không còn phản ứng tức thời trước cú sốc ban đầu, mà đã bước vào giai đoạn tái định giá rủi ro một cách rõ nét và sâu rộng hơn. Từ năng lượng, chứng khoán đến vàng và tiền tệ, mọi chuyển động của từng thị trường đều xoay quanh hai biến số then chốt: diễn biến xung đột và quỹ đạo giá năng lượng.

Trong bối cảnh đó, đồng USD mạnh lên, chứng khoán suy yếu, vàng mất vai trò trú ẩn truyền thống hay dòng tiền rút khỏi tài sản rủi ro không còn là những diễn biến riêng lẻ, mà là những mảnh ghép của một bức tranh chung – nơi thị trường đang dần thích nghi với một trạng thái bất định kéo dài. Chừng nào chưa xuất hiện tín hiệu rõ ràng về việc hạ nhiệt căng thẳng, các thị trường nhiều khả năng sẽ tiếp tục vận động trong trạng thái nhạy cảm và biến động cao.