Trung Quốc cần chính sách tài khóa táo bạo để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2025?

Tờ Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng vừa đăng bài viết của tác giả Yu Yongding - cựu Chủ tịch Hiệp hội Kinh tế Thế giới Trung Quốc và là Giám đốc Viện Kinh tế và Chính trị Thế giới thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc, từng làm việc tại Ủy ban Chính sách Tiền tệ của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc từ năm 2004 đến năm 2006. Nội dung chính của bài viết như sau:

Trong bối cảnh tăng trưởng xuất khẩu giảm và tiêu dùng trong nước yếu, Chính phủ Trung Quốc cần phải hành động mạnh mẽ để duy trì nền kinh tế đi đúng hướng.

Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, các biện pháp kích thích táo bạo đã giúp kinh tế Trung Quốc đạt được sự phục hồi hình chữ V. Tuy nhiên, kể từ đó, chính phủ phần lớn vẫn duy trì các chính sách kinh tế vĩ mô kiềm chế, thậm chí có phần chặt chẽ. Nếu Trung Quốc muốn đạt được mục tiêu tăng trưởng 5% vào năm 2025, thì điều này phải thay đổi. Trên thực tế, kể từ tháng 9/2024, Bắc Kinh đã điều chỉnh lại quan điểm về kinh tế vĩ mô.

Hai chỉ số cho thấy việc chính phủ có theo đuổi các chính sách kinh tế vĩ mô mở rộng hay thắt chặt là: tốc độ tăng trưởng kinh tế (hoặc tỷ lệ việc làm) và tỷ lệ lạm phát. Tăng trưởng thấp đòi hỏi phải có chính sách tài khóa mở rộng (miễn là lạm phát cũng duy trì ở mức thấp) và lạm phát cao đòi hỏi phải thắt chặt (được hiệu chỉnh không để kìm hãm tăng trưởng). Theo tiêu chuẩn này, việc Bắc Kinh cần áp dụng chính sách tài khóa mở rộng là tương đối rõ ràng.

Lạm phát dựa trên chỉ số giá sản xuất (PPI) của Trung Quốc đã rơi xuống ngưỡng âm trong phần lớn thời gian 13 năm qua và lạm phát tính theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trung bình hàng năm cũng rất thấp, chỉ ở mức 0,2% vào năm 2024. Đồng thời, tốc độ tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Trung Quốc đã giảm từ 10,6% vào năm 2010 xuống còn 5% vào năm ngoái. Vậy tại sao Bắc Kinh không áp dụng chính sách mở rộng kinh tế vĩ mô sớm hơn?

Trước hết, Bắc Kinh lo ngại về sự suy giảm vị thế tài chính quốc gia. Vào cuối năm 2023, tỷ lệ nợ chính phủ/GDP của Trung Quốc đã đạt tới 61% và "tỷ lệ nợ chính phủ/GDP tăng thêm" (bao gồm nợ do các phương tiện tài chính của chính quyền địa phương nắm giữ) đã đạt gần 117%. Mặc dù các mức này thấp hơn nhiều so với hầu hết các nền kinh tế phát triển, nhưng vẫn cao theo tiêu chuẩn của Trung Quốc, khiến chính phủ không muốn tăng tỷ lệ thâm hụt ngân sách/GDP vượt quá con số 3%.

Tuy nhiên, vào cuối năm 2024, Bộ Tài chính Trung Quốc đã xác nhận rằng chính phủ còn "khoảng trống lớn" để phát hành nợ và tăng thâm hụt tài chính - một sự thay đổi đáng kể so với quan điểm của những năm gần đây. Hơn nữa, tại cuộc họp Bộ Chính trị vào tháng 9/2024, các quan chức cấp cao của Trung Quốc cam kết tăng cường "điều chỉnh phản chu kỳ" các chính sách tài khóa và tiền tệ và triển khai "chi tiêu tài khóa cần thiết" để đáp ứng các mục tiêu tăng trưởng.

Đối với người dân Trung Quốc, tăng trưởng kinh tế hiện không còn là điều quan trọng nhất nữa. Thay vào đó, ưu tiên hàng đầu của họ gần đây là loại bỏ tình trạng dư thừa năng lực sản xuất - một mục tiêu mà một số người lo ngại rằng sẽ chịu ảnh hưởng bởi một đợt kích thích tài khóa mới. Nhưng tình trạng dư thừa năng lực sản xuất là một vấn đề mang tính cấu trúc nên được loại bỏ chủ yếu thông qua các cơ chế thị trường, mặc dù một số chính sách hỗ trợ cũng có thể được sử dụng.

Tuy nhiên, tăng trưởng GDP vẫn là số liệu quan trọng. Hiện tại, việc đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức 5% trong năm 2025 sẽ không dễ dàng. Xét cho cùng, tăng trưởng xuất khẩu ròng đóng góp đáng kể vào tăng trưởng (1,5 điểm phần trăm vào năm 2024) và điều này có khả năng sẽ bị ảnh hưởng lớn do căng thẳng thương mại Trung - Mỹ đang diễn ra.

Theo Tổng cục Hải quan Trung Quốc, xuất khẩu ròng tăng trong quý đầu tiên của năm 2025, nhưng nguyên nhân là do các nhà nhập khẩu Mỹ đã tích trữ sản phẩm của Trung Quốc trước khi thuế quan dự kiến tăng. Trong phần còn lại của năm 2025, tăng trưởng xuất khẩu ròng có khả năng giảm mạnh, làm giảm ít nhất một điểm phần trăm tăng trưởng GDP của Trung Quốc.

Tăng trưởng xuất khẩu chậm lại không phải là vấn đề duy nhất của Trung Quốc. Tiêu dùng là một thước đo của thu nhập, kỳ vọng thu nhập và sự giàu có. Việc thúc đẩy tăng trưởng tiêu dùng trong nước cần thiết để thúc đẩy tổng cầu là rất khó khăn do tăng trưởng thu nhập chậm lại, giá nhà giảm và biến động của thị trường chứng khoán.

Vào cuối năm 2024, tiêu dùng ước tính chiếm 56,2% GDP của Trung Quốc. Với tổng doanh số bán lẻ hàng tiêu dùng xã hội (đại diện cho tiêu dùng cuối cùng) tăng 4,6% trong quý I/2025, tiêu dùng và xuất khẩu ròng sẽ đóng góp khoảng 2,8 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP của Trung Quốc trong năm 2025.

Nếu điều này trở thành sự thật, Trung Quốc sẽ chỉ có thể đạt được mục tiêu tăng trưởng 5% nếu yếu tố “hình thành vốn” (chiếm 40,4% GDP vào năm 2024) đóng góp 2,2 điểm phần trăm vào tăng trưởng. Để đạt được điều này, việc hình thành vốn sẽ phải tăng trưởng với tốc độ 5,4% trong năm nay.

Do thiếu dữ liệu trực tiếp, đầu tư tài sản cố định - bao gồm đầu tư sản xuất (48,3% vào năm 2024), đầu tư bất động sản (19,5%) và đầu tư cơ sở hạ tầng (32,2%), được sử dụng làm thước đo cho việc hình thành vốn. Năm 2024, đầu tư sản xuất tăng 9,2% trong khi tăng trưởng đầu tư bất động sản giảm 10,6%.

Nếu đầu tư sản xuất duy trì đà tăng trưởng vào năm 2025 và đầu tư bất động sản chậm lại, hai lĩnh vực này sẽ cùng nhau đóng góp khoảng 3,5 điểm phần trăm vào tổng đầu tư tài sản cố định. Điều này có nghĩa là, để đạt được mức tăng trưởng 5,4% trong đầu tư tài sản cố định trong năm nay sẽ đòi hỏi đầu tư cơ sở hạ tầng phải tăng 6% - một tốc độ cao hơn đáng kể so với năm 2024. Trong quý I/2025, đầu tư tài sản cố định chỉ tăng 4,2%.

Mặc dù những dữ liệu trên chưa thực sự đầy đủ, nhưng chúng cung cấp một ý tưởng sơ bộ về thách thức mà nền kinh tế Trung Quốc phải đối mặt, đó là nước này cần tăng đáng kể tốc độ tăng trưởng đầu tư cơ sở hạ tầng. Để đạt được mục tiêu này, Bắc Kinh cần phải tăng mạnh việc phát hành trái phiếu chính phủ.

Hiện Trung Quốc đang đặt mục tiêu tỷ lệ thâm hụt ngân sách/GDP vào khoảng 4% vào năm 2025, mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Nhưng mọi dấu hiệu đều cho thấy rằng sự mở rộng tài khóa mà Chính phủ Trung Quốc đã lên kế hoạch vẫn sẽ không đủ. Để đạt được mức tăng trưởng GDP 5%, Bắc Kinh sẽ cần có chính sách táo bạo hơn.