Trước "ngã rẽ" của kỳ vọng

Việc chuyển giao quyền lực diễn ra theo một kịch bản hiếm gặp trong chính trường Anh: từ cương vị Thị trưởng Đại Manchester, ông Burnham giành ghế nghị sĩ thông qua một cuộc bầu cử bổ sung trước khi được Công đảng tín nhiệm bầu làm lãnh đạo với sự ủng hộ áp đảo của các nghị sĩ trong đảng.

Tân Thủ tướng Anh Andy Burnham trong bài phát biểu đầu tiên trước số 10 Phố Downing, London ngày 20/7/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo thể chế đại nghị Anh, đây là quy trình hoàn toàn hợp hiến, song việc không thông qua một cuộc tổng tuyển cử vẫn khiến nhiều cử tri đặt câu hỏi về tính chính danh của chính phủ mới.

Ông Burnham tiếp quản quyền lực trong bối cảnh nước Anh vẫn chưa thoát khỏi chuỗi bất ổn kéo dài nhiều năm. Hơn một thập niên liên tục thay đổi thủ tướng đã để lại nhiều vấn đề về tăng trưởng, tài khóa và chi phí sinh hoạt.

Sau 2 năm cầm quyền, ông Keir Starmer rời nhiệm sở khi nhiều chương trình cải cách vẫn dang dở, đặt lên vai người kế nhiệm không ít sức ép.

Khảo sát của Opinium cho thấy 57% người dân Anh mong muốn tổ chức tổng tuyển cử sớm sau khi ban lãnh đạo mới của Công đảng lên nắm quyền, phản ánh kỳ vọng của một bộ phận cử tri muốn trực tiếp quyết định thành phần chính phủ thay vì chỉ thông qua cơ chế nội bộ của đảng cầm quyền.

Dù vậy, ông Burnham vẫn được đánh giá là một trong những gương mặt có sức hút của Công đảng. Được mệnh danh là "Vua của phương Bắc", ông xây dựng hình ảnh gắn bó với tầng lớp lao động và có nhiều năm điều hành chính quyền vùng Đại Manchester.

Tại đây, ông thúc đẩy phân quyền, cải tổ hệ thống xe buýt theo hướng tăng vai trò quản lý của nhà nước và khuyến khích hợp tác công - tư để phục hồi kinh tế địa phương. Thành công của Manchester được xem là nền tảng để ông theo đuổi tham vọng mở rộng mô hình này trên phạm vi cả nước.

Nhà nước trở lại vị trí trung tâm

Thông điệp trong bài phát biểu nhậm chức cho thấy ông Burnham muốn tạo ra bước chuyển trong cách điều hành đất nước. Ông cam kết chấm dứt chuỗi bất ổn chính trị kéo dài, xây dựng mô hình phát triển mới và công bố chiến lược phát triển 10 năm vào cuối năm nay.

Trọng tâm trong chương trình hành động của tân Thủ tướng là tăng cường vai trò của nhà nước thông qua phân quyền mạnh hơn cho địa phương, đẩy nhanh xây dựng nhà ở, thu hẹp khoảng cách giữa giáo dục đại học và đào tạo nghề, đồng thời tăng cường quản lý đối với các lĩnh vực thiết yếu như năng lượng, nước và giao thông. Ông gọi cách tiếp cận này là "chủ nghĩa xã hội thân thiện với doanh nghiệp".

Định hướng trên nhận được sự ủng hộ của những người cho rằng sau nhiều thập niên tư nhân hóa, nhiều dịch vụ công thiết yếu của Anh đã bộc lộ hạn chế về chất lượng và chi phí. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia đặt câu hỏi liệu mô hình đề cao vai trò của nhà nước có đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu của một nền kinh tế hiện đại, vốn phụ thuộc nhiều vào đầu tư, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh quốc tế.

Đáng chú ý, ông Burnham chọn việc chấm dứt cảnh người vô gia cư ngủ ngoài đường phố là vấn đề đầu tiên cần can thiệp  chính sách - một quyết định giàu tính biểu tượng, thể hiện quan điểm đặt sự quan tâm đến con người vào trung tâm điều hành, đồng thời cam kết sớm đưa ra gói giải pháp giảm chi phí sinh hoạt như áp trần giá vé xe buýt, hỗ trợ hóa đơn năng lượng và xem xét kiểm soát giá thuê nhà. Ông cũng khẳng định mọi cam kết chi tiêu sẽ đi kèm nguồn tài chính rõ ràng nhằm duy trì niềm tin của thị trường.

Một trong những quyết định nhân sự đáng chú ý là bổ nhiệm ông John Healey giữ chức Bộ trưởng Tài chính. Với nhiều năm kinh nghiệm và uy tín trong cả giới doanh nghiệp lẫn công đoàn, ông Healey được kỳ vọng góp phần củng cố niềm tin của thị trường. Tuy nhiên, chủ trương tăng chi tiêu quốc phòng cũng đồng nghĩa áp lực đối với ngân sách nhà nước sẽ còn rất lớn.

Những thuận lợi và phép thử trước mắt

Ông Burnham bước vào nhiệm kỳ với một số lợi thế đáng kể. Trước hết là thế đa số vững chắc của Công đảng tại Hạ viện, tạo điều kiện để chính phủ mới triển khai chương trình cải cách mà không chịu nhiều sức ép từ nghị trường. Trong nội bộ, ông cũng nhận được sự ủng hộ rộng rãi sau cuộc bầu chọn lãnh đạo, giúp giảm nguy cơ chia rẽ ngay từ đầu nhiệm kỳ.

Về cá nhân, ông được đánh giá có mức tín nhiệm tích cực hơn người tiền nhiệm ở cùng thời điểm. Hình ảnh một chính khách trưởng thành từ chính quyền địa phương, gần gũi với tầng lớp lao động và chú trọng các vấn đề dân sinh giúp ông có cơ hội mở rộng sự ủng hộ ra ngoài lực lượng cử tri truyền thống của Công đảng.

Bên cạnh đó, kỳ nghỉ Hè của Quốc hội cũng tạo khoảng thời gian cần thiết để chính phủ mới hoàn thiện bộ máy và chuẩn bị chương trình hành động trước khi bước vào kỳ họp tháng 9.

Tuy nhiên, những thuận lợi đó khó có thể che lấp các thách thức phía trước. Áp lực lớn nhất vẫn là bài toán tài khóa. Sau nhiều năm tăng chi để ứng phó với các cú sốc kinh tế, dư địa ngân sách của Anh không còn nhiều, trong khi nhu cầu đầu tư cho y tế, phúc lợi, nhà ở và hạ tầng đều rất lớn. Mọi quyết định mở rộng chi tiêu đều có nguy cơ làm gia tăng chi phí vay nợ và ảnh hưởng tới niềm tin của thị trường.

Ngay trong ngày đầu nhậm chức, phát biểu của ông Burnham về khả năng linh hoạt hơn trong việc áp dụng các quy tắc tài khóa đã khiến lợi suất trái phiếu chính phủ tăng nhẹ, cho thấy giới đầu tư vẫn theo dõi sát từng tín hiệu từ chính phủ mới. Điều đó đồng nghĩa mọi cam kết cải cách sẽ phải cân bằng giữa mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội và yêu cầu duy trì kỷ luật ngân sách.

Bên cạnh đó, việc hiện thực hóa các cam kết cũng sẽ là phép thử không nhỏ. Các chính sách tăng vai trò của nhà nước, mở rộng phân quyền và giảm chi phí sinh hoạt đều nhận được sự quan tâm của cử tri, nhưng đòi hỏi nguồn lực tài chính lớn và sự đồng thuận chính trị cao. Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế còn chậm và áp lực thu ngân sách gia tăng, dư địa để triển khai các chương trình này không nhiều.

Quan hệ với cộng đồng doanh nghiệp cũng sẽ là một bài toán quan trọng. Dù nhiều lần khẳng định theo đuổi mô hình "thân thiện với doanh nghiệp", việc để ngỏ khả năng điều chỉnh chính sách thuế và mở rộng vai trò của khu vực công vẫn khiến một bộ phận giới đầu tư thận trọng. Duy trì niềm tin của thị trường trong khi thực hiện các cam kết xã hội sẽ là thách thức lớn đối với chính phủ mới.

Ông Andy Burnham bước vào số 10 Phố Downing với hình ảnh của một chính khách tạo dựng được niềm tin và khát vọng thay đổi. Tuy nhiên, lịch sử chính trường Anh cho thấy sức hút cá nhân chỉ là điểm khởi đầu. Thành công của một thủ tướng cuối cùng vẫn được đo bằng khả năng khôi phục tăng trưởng, cải thiện đời sống người dân và duy trì ổn định chính trị.

Đối với tân Thủ tướng, thử thách lớn nhất lúc này là chứng minh mô hình điều hành ông theo đuổi có thể mang lại kết quả thực chất trong bối cảnh nước Anh đang đối mặt với nhiều sức ép về tăng trưởng, tài khóa và cải cách. Những quyết định trong những tháng đầu nhiệm kỳ sẽ là phép thử đầu tiên đối với năng lực lãnh đạo của ông, đồng thời góp phần định hình hướng đi của nước Anh trong những năm tới.