Từ cú sốc toàn cầu đến nâng tầm nội lực - Bài 2: Khi dự trữ là "vùng đệm" chiến lược

Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới liên tục biến động trước tác động từ căng thẳng Trung Đông, chuỗi cung ứng xăng dầu có nguy cơ gián đoạn, việc tăng quy mô hệ thống dự trữ xăng dầu của quốc gia và của doanh nghiệp sẽ tạo vùng đệm an toàn trước các cú sốc năng lượng. Đây cũng chính là một trong những nội dung quan trọng được đề cập trong Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và trong Kết luận số 14-KL/TW ngày 20/3/2026 của Bộ Chính trị về bảo đảm nguồn cung, ổn định giá nhiên liệu trong tình hình mới.

*Xây dựng hệ thống dự trữ năng lượng đủ mạnh

Số liệu cập nhật mới nhất của Công ty thống kê dữ liệu thương mại toàn cầu Kpler cho thấy, tại châu Á, Nhật Bản hiện là quốc gia có dự trữ dầu thô lớn nhất tương đương 254 ngày tiêu thụ và là một trong những nước có năng lực dự trữ cao nhất thế giới; tiếp đến là Hàn Quốc với 208 ngày tiêu thụ, Trung Quốc với 200 ngày tiêu thụ; Ấn Độ với 74 ngày tiêu thụ; Thái Lan và Philippines với khoảng 60 ngày tiêu thụ; trong khi Việt Nam từ 15-45 ngày tiêu thụ.

Theo chuyên gia năng lượng Đào Nhật Đình, hiện Việt Nam vẫn phải nhập khẩu xăng dầu thành phẩm và cả dầu thô phục vụ sản xuất và tiêu dùng trong nước nên dự trữ xăng dầu thành phẩm và dầu thô gần như là yêu cầu bắt buộc để có thể ứng phó hiệu quả với biến động trên thị trường thế giới. Thực tế là Việt Nam đã có hệ thống dự trữ xăng dầu nhưng phần lớn nằm tại các doanh nghiệp lớn như Tập đoàn Xăng Dầu Việt Nam (Petrolimex) hay Tổng Công ty Dầu Việt Nam (PVOIL), đơn vị thành viên của Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam). Đây là hình thức doanh nghiệp dự trữ theo cơ chế Nhà nước hỗ trợ chi phí và chỉ mang tính chất giải pháp trước mắt, ông Đào Nhật Đình chỉ rõ.

Cùng quan điểm này, chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh cho biết, theo Nghị định số 95/2021/NĐ-CP ngày 1/11/2021 của Chính phủ Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 83/2014/NĐ-CP ngày 3/9/2014 về kinh doanh xăng dầu, thương nhân đầu mối như Petrolimex hay PVOIL phải duy trì dự trữ tối thiểu 20 ngày tiêu thụ, còn thương nhân phân phối chỉ là 5 ngày tiêu thụ. Trong khi đó, nhiều quốc gia trên thế giới thường duy trì lượng dự trữ tương đương hàng tháng như các quốc gia thành viên của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Điều này khiến khả năng ứng phó của Việt Nam trước những biến động lớn vẫn còn hạn chế, nhất là trong trường hợp nguồn cung bị gián đoạn kéo dài.

Bên cạnh đó, hạ tầng kho chứa và hệ thống dự trữ chiến lược chưa phát triển đồng bộ, dẫn đến việc phân bổ nguồn dự trữ chưa tối ưu giữa các khu vực. Ngoài ra, cơ chế phối hợp giữa dự trữ quốc gia và dự trữ thương mại của doanh nghiệp vẫn thiếu linh hoạt để có thể phản ứng nhanh khi thị trường biến động, ông Hà Đăng Sơn nhấn mạnh.

*Tăng tính linh hoạt trong hệ thống dự trữ

Theo Nghị quyết số 70-NQ/TW, Việt Nam đặt mục tiêu từ nay đến năm 2030, các cơ sở lọc dầu đáp ứng tối thiểu 70% nhu cầu xăng dầu trong nước; mức dự trữ xăng dầu đạt khoảng 90 ngày nhập ròng. Nghị quyết cũng định hướng việc xây dựng và triển khai chiến lược dự trữ năng lượng quốc gia; đầu tư xây dựng hệ thống kho dự trữ dầu thô, xăng dầu, khí đốt và than phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và an ninh năng lượng quốc gia cả trên đất liền và trên biển.

Với các định hướng này, chuyên gia năng lượng Đào Nhật Đình cho rằng Việt Nam cần xây dựng hệ thống kho dự trữ quốc gia độc lập, tách biệt với kho thương mại của doanh nghiệp, từng bước nâng quy mô dự trữ xăng dầu và dầu thô lên mức đủ lớn, tiệm cận thông lệ quốc tế.

Trong khi đó, ông Hà Đăng Sơn đề xuất Việt Nam cần đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống kho chứa và hạ tầng dự trữ chiến lược, đặc biệt tại các trung tâm năng lượng lớn và gắn với các nhà máy lọc dầu lớn như Nhà máy lọc dầu Dung Quất (Quảng Ngãi) hay Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn (Thanh Hóa)… Bên cạnh đó, Chính phủ cần thiết kế cơ chế kết hợp giữa dự trữ quốc gia và dự trữ thương mại của doanh nghiệp, trong đó Nhà nước giữ vai trò định hướng và quản lý dự trữ chiến lược, còn các doanh nghiệp năng lượng chủ lực tham gia đầu tư và vận hành hạ tầng. Cách tiếp cận này đã được nhiều quốc gia áp dụng nhằm giảm gánh nặng ngân sách và tăng tính linh hoạt của hệ thống dự trữ.

Cùng quan điểm này, Tiến sỹ Nguyễn Quốc Thập-Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam đề xuất thiết lập cơ chế phối hợp rõ ràng giữa Nhà nước và doanh nghiệp trong bảo đảm an ninh năng lượng. Theo đó, Petrovietnam có thể được xác định là trung tâm của chuỗi giá trị, từ khai thác, dự trữ, chế biến đến cung ứng. Khi được trao quyền chủ động đi kèm với cơ chế giám sát phù hợp, doanh nghiệp trụ cột không chỉ vận hành hiệu quả hơn, mà còn phát huy đầy đủ vai trò “trụ đỡ” của hệ thống năng lượng quốc gia.

Về phía doanh nghiệp, hiện Petrovietnam đang rà soát, cập nhật chiến lược đầu tư và phát triển của Tập đoàn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050; trong đó xác định rõ các kịch bản phát triển và tiêu chí đầu tư cho từng lĩnh vực nhằm bảo đảm vai trò dẫn dắt của Tập đoàn trong ngành năng lượng. Theo đó, với lĩnh vực tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí, Petrovietnam sẽ đẩy mạnh tìm kiếm, thăm dò tại các khu vực tiềm năng, đặc biệt là vùng nước sâu xa bờ, đồng thời nghiên cứu các tầng chứa mới, các dạng hydrocarbon phi truyền thống cũng như các loại năng lượng mới như hydrogen và địa nhiệt.

Đối với lĩnh vực lọc hóa dầu, Petrovietnam tập trung nâng cấp, mở rộng Nhà máy lọc dầu Dung Quất nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế và đa dạng hóa nguồn dầu thô cho Nhà máy. Ngoài ra, Petrovietnam cũng tập trung đầu tư cho hệ thống hạ tầng dự trữ xăng dầu nhằm đáp ứng nhu cầu phân phối, ổn định thị trường và tăng cường dự trữ dầu thô, xăng dầu phục vụ an ninh năng lượng quốc gia.