Từ cửa biển đến cảng cá: Vĩnh Long nói không với vi phạm IUU

Sự chuyển biến trong nhận thức của ngư dân cùng sự vào cuộc của chính quyền, lực lượng chức năng đang tạo nền tảng để địa phương góp phần cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC) đối với hoạt động khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Nâng cao ý thức ngư dân

Để thực hiện hiệu quả các khuyến nghị của EC về chống khai thác IUU, Vĩnh Long xác định tuyên truyền, nâng cao nhận thức của ngư dân là giải pháp căn cơ. Hoạt động này được triển khai thường xuyên tại các địa phương ven biển và 5 cảng cá của tỉnh, gồm: Bình Đại, Ba Tri, Thạnh Phú, Định An và Láng Chim, góp phần giúp ngư dân hiểu rõ hơn các quy định về khai thác hợp pháp, ghi nhật ký khai thác, duy trì hoạt động của thiết bị giám sát hành trình (VMS) và truy xuất nguồn gốc thủy sản.

Gần 20 năm gắn bó với nghề biển, ông Danh Đức, chủ tàu cá AG 92736 TS nhiều năm khai thác hải sản tại vùng biển Vĩnh Long cho biết,  trước đây không ít ngư dân còn lúng túng trong việc thực hiện các quy định về khai báo, thủ tục xuất nhập cảng hay vùng biển được phép khai thác. Tuy nhiên, qua nhiều đợt tuyên truyền, tập huấn của ngành chức năng, nhận thức của ngư dân đã có nhiều chuyển biến tích cực.

Ông Đức cho biết, trước mỗi chuyến biển, chủ tàu thực hiện khai báo theo hướng dẫn; khi cập cảng phải thông báo trước để lực lượng chức năng kiểm tra, làm thủ tục. Trong quá trình hoạt động trên biển, các tàu thường liên lạc với nhau qua máy thông tin liên lạc tầm xa để hỗ trợ khi gặp sự cố hoặc trao đổi thông tin về thời tiết, ngư trường.

Không chỉ thực hiện các quy định bắt buộc, các chủ tàu cá còn được lực lượng Bộ đội Biên phòng hướng dẫn ký cam kết chấp hành pháp luật về khai thác thủy sản. Nội dung cam kết tập trung vào việc bảo đảm tàu cá có đầy đủ giấy tờ, khai thác đúng vùng biển, đúng ngành nghề được cấp phép; không đưa tàu khai thác trái phép tại vùng biển nước ngoài; duy trì thiết bị giám sát hành trình đối với tàu thuộc diện bắt buộc.

Ông Trần Công Đức, một ngư dân có 4 thế hệ gia đình gắn bó với nghề biển tại xã Đại An, tỉnh Vĩnh Long cho hay, gia đình ông hiện có 2 tàu cá khai thác ở ngư trường từ Côn Đảo đến Hòn Khoai. Theo ông, công tác tuyên truyền chống khai thác IUU được triển khai thường xuyên từ địa phương, các lực lượng chức năng, giúp ngư dân hiểu rõ hơn trách nhiệm của mình. Việc kiểm tra trước mỗi chuyến đi biển được thực hiện rất chặt chẽ. Ngoài giấy tờ liên quan đến tàu cá, thuyền trưởng phải bảo đảm thiết bị VMS hoạt động liên tục và thực hiện đầy đủ quy định về ghi nhật ký khai thác. Ban đầu nhiều ngư dân còn bỡ ngỡ, nhưng đến nay đều chủ động chấp hành vì nhận thức rõ đây là điều kiện để hải sản khai thác được tiêu thụ và xuất khẩu.

Ông Ngô Quốc Thạnh, Chủ tịch UBND xã Đại An cho biết, xã có gần 160 tàu cá và có Cảng cá Định An, một trong những đầu mối tập kết, bốc dỡ và thu mua thủy sản của tỉnh Vĩnh Long. Xã Đại An được xác định là địa bàn trọng điểm trong thực hiện các giải pháp chống khai thác IUU. Theo đó, địa phương xác định công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của ngư dân là một trong những giải pháp căn cơ nhằm ngăn chặn vi phạm IUU ngay từ cơ sở.

Chính quyền xã đã phối hợp với các đơn vị chuyên môn, lực lượng Biên phòng và Liên Cảng cá Định An - Láng Chim đa dạng hóa hình thức tuyên truyền thông qua hội nghị, tập huấn, phát thư ngỏ, cấp phát sổ tay hướng dẫn và tuyên truyền trực tiếp đến từng chủ tàu, thuyền trưởng, ngư dân. Nội dung tập trung vào các quy định mới của Luật Thủy sản, hướng dẫn sử dụng nhật ký khai thác điện tử, vận hành thiết bị giám sát hành trình (VMS), truy xuất nguồn gốc thủy sản, đồng thời nhấn mạnh chế tài xử lý đối với hành vi khai thác hải sản bất hợp pháp và xâm phạm vùng biển nước ngoài.

Mục tiêu của địa phương không chỉ là tuyên truyền để ngư dân “biết luật”, mà quan trọng hơn là hình thành ý thức tự giác chấp hành pháp luật trong suốt quá trình khai thác, coi việc tuân thủ các quy định về IUU là trách nhiệm của mỗi chủ tàu, thuyền trưởng nhằm bảo vệ nguồn lợi thủy sản và giữ gìn uy tín nghề cá Việt Nam trên thị trường quốc tế. Nhờ đó, đến nay trên địa bàn xã không ghi nhận trường hợp tàu cá và ngư dân vi phạm khai thác hải sản ở vùng biển nước ngoài.

Kiểm soát từ bờ

Bên cạnh đó, đơn vị đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nghề cá. Liên Cảng cá Định An - Láng Chim đã triển khai đồng bộ hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT), từng bước số hóa hồ sơ tàu cá, cập nhật dữ liệu lên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia và phối hợp triển khai nhật ký khai thác điện tử (e-logbook), góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc theo khuyến nghị của EC.

Để nâng cao năng lực quản lý và đáp ứng yêu cầu chống khai thác IUU, Vĩnh Long đang từng bước hoàn thiện hệ thống hạ tầng hậu cần nghề cá. Trong đó, Dự án nâng cấp, mở rộng Cảng cá Định An đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt chủ trương đầu tư với tổng mức gần 640 tỷ đồng. Sau khi hoàn thành, cảng đạt tiêu chí cảng cá loại I, có khả năng tiếp nhận khoảng 110 lượt tàu/ngày đêm, với sản lượng thủy sản qua cảng khoảng 25.000 tấn/năm.