Từ "vùng đất chết" đến những mùa xanh biên giới

Từ những ngày lửa đạn trên tuyến biên giới Tây Nam đến hành trình khôi phục vùng đất hoang hóa sau chiến tranh, các thế hệ Thanh niên Xung phong Tây Ninh và Long An (cũ) đã cùng viết nên chặng đường cống hiến bằng tuổi trẻ, mồ hôi và cả máu xương, để lại dấu ấn bền bỉ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Tuổi trẻ viết nên những mùa xanh nơi biên giới

Tròn 49 năm kể từ ngày thành lập (25/9/1977 – 25/9/2026), tại Khu di tích lịch sử Dương Minh Châu, xã Cầu Khởi (tỉnh Tây Ninh), hơn 150 cán bộ, đội viên thuộc các thế hệ cựu Thanh niên Xung phong hai Tổng đội Tây Ninh và Long An đã trở về hội ngộ, cùng ôn lại truyền thống hào hùng của một thời tuổi trẻ mang theo lòng nhiệt huyết và tinh thần xung kích, góp phần phục vụ chiến đấu, xây dựng và bảo vệ vững chắc biên giới Tây Nam của Tổ quốc.

Tiếng đàn guitar, nhiều ca khúc quen thuộc của một thời khoác áo Thanh niên Xung phong vang lên, đưa những mái đầu bạc trở về tuổi đôi mươi, khi họ sẵn sàng lên đường vì biên cương Tổ quốc. Những năm tháng chiến tranh đã lùi xa, nhưng ký ức về một thời “tay súng, tay cày” vẫn vẹn nguyên trong tâm trí những người từng sống, chiến đấu và lao động trên tuyến đầu biên giới Tây Nam.

Cựu Thanh niên Xung phong Nguyễn Văn Hoàng nhớ lại, tháng 9/1977, hưởng ứng lời kêu gọi của Tỉnh ủy và Tỉnh đoàn Tây Ninh, lớp lớp đoàn viên, thanh niên từ khắp các huyện, thị xã đã tình nguyện lên đường làm nhiệm vụ dân công hỏa tuyến để bảo vệ biên giới Tây Nam.

Ban đầu, chỉ với hai đại đội và khoảng 250 cán bộ, đội viên, lực lượng Thanh niên Xung phong đã bắt tay thu dọn chiến trường, tìm kiếm và mai táng các nạn nhân, dựng lại nhà cửa cho người dân, đồng thời phục vụ chiến đấu bằng những công việc thầm lặng nhưng vô cùng hiểm nguy như tải đạn, cáng thương, bảo đảm hậu cần cho các đơn vị bộ đội làm nhiệm vụ bảo vệ biên giới. Tháng 10/1977, tỉnh Tây Ninh quyết định thành lập Tổng đội Thanh niên Xung phong, lấy ngày 25/9/1977 làm ngày truyền thống và lực lượng dân công hỏa tuyến làm nòng cốt. Từ đây, một lực lượng xung kích vừa sản xuất, vừa sẵn sàng chiến đấu chính thức ra đời dưới sự chỉ huy của Tổng đội trưởng đầu tiên Lâm Văn Chương (Hai Chương).

Dấu ấn lớn nhất của Thanh niên Xung phong Tây Ninh không chỉ nằm ở hoạt động phục vụ chiến đấu, mà còn là hành trình hồi sinh vùng đất bị bom mìn tàn phá. Cầu máng Trà Phí, công trình đưa nước tưới cho cánh đồng Lâm Vồ chính là sản phẩm đầu tay đầy tự hào của Tổng đội. Từ tuyến biên giới Kà Tum đến Vạc Sa, những cánh đồng từng là nơi quân Pol Pot đặt sở chỉ huy, dày đặc bom mìn và bị người dân bỏ hoang, dần được khai hoang, phục hóa bằng chính sức trẻ của những thanh niên mới ngoài đôi mươi.

Được trang bị máy cày, máy xới và cả vũ khí để tự vệ, họ vừa sản xuất, vừa bảo vệ các tuyến đường cho bộ đội hành quân sang Campuchia làm nhiệm vụ quốc tế. Sự hiện diện của Thanh niên Xung phong đã mang màu xanh trở lại những vùng đất từng được gọi là “vùng đất chết”. Hàng trăm hécta đất hoang được khai phá, hàng ngàn tấn lúa, mì được làm ra từ những cánh đồng mới, những mỏ đá vôi đầu tiên tại Sóc Con Trăng được phát hiện và khai thác, tạo tiền đề hình thành khu vực sản xuất xi măng Tây Ninh sau này.

Nếu Tây Ninh ghi dấu bằng hành trình khôi phục biên giới thì với Long An, Thanh niên Xung phong lại gắn với cuộc chinh phục Đồng Tháp Mười, vùng đất ngập lũ rộng lớn phía Nam.

Ông Trần Thanh Tâm, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Long An, nguyên Tổng đội trưởng Tổng đội Thanh niên Xung phong Long An, xúc động nhớ lại những ngày đầu thành lập đơn vị. Khi ấy, cán bộ, đội viên chưa có doanh trại, phải ở nhờ trong đình làng, thiếu thốn từ nơi ở đến dụng cụ nấu ăn. Thế nhưng, tất cả đều vượt qua gian khó để hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao, những người thanh niên lên đường khi tuổi trẻ còn phơi phới, hôm nay gặp lại nhau tóc đã bạc. Điều quý giá nhất là mỗi người vẫn giữ được phẩm chất của Thanh niên Xung phong để làm gương cho con cháu và sống xứng đáng với những năm tháng đã cống hiến.

Tiếp nối ngọn lửa xung phong trong thời bình

Ông Trần Văn Mãnh, nguyên Phó Chủ tịch Trung ương Hội Cựu Thanh niên Xung phong Việt Nam, nguyên Tổng đội trưởng Tổng đội Thanh niên Xung phong Giải phóng miền Nam, cho biết lực lượng Thanh niên Xung phong Long An từng đảm nhận nhiệm vụ mở đường tiến vào Đồng Tháp Mười, xây dựng tuyến đê ngăn lũ, bảo vệ biên giới và khai hoang hơn 4.500ha đất, trong đó trên 3.500 ha là vùng còn sót bom mìn. Những công trình ấy đã đặt nền móng để Đồng Tháp Mười từ vùng đất hoang hóa trở thành một trong những vựa lúa lớn của cả nước. Đó là minh chứng rõ nét cho sức mạnh của tinh thần xung phong trong công cuộc xây dựng đất nước sau chiến tranh.

Đối với Tây Ninh, ngoài nhiệm vụ bảo vệ biên giới, lực lượng Thanh niên Xung phong còn góp sức vào nhiều công trình lớn của tỉnh, trong đó có quá trình xây dựng hồ Dầu Tiếng, công trình thủy lợi quốc gia và là hồ thủy lợi nhân tạo lớn nhất Đông Nam Á, mang nguồn nước tưới và động lực phát triển cho cả vùng.

Bước sang thời bình, ngọn lửa ấy vẫn được gìn giữ trong mỗi cựu Thanh niên Xung phong. Ông Nguyễn Văn Lợi, Phó Chủ tịch Hội Cựu Thanh niên Xung phong tỉnh Tây Ninh, cho rằng điều đáng quý là dù tuổi đã cao, các cựu Thanh niên Xung phong vẫn luôn phát huy tinh thần “Trẻ xung phong, già gương mẫu”, tích cực tham gia công tác xã hội, giáo dục truyền thống cách mạng và trở thành điểm tựa tinh thần cho thế hệ trẻ. Tuy nhiên, nhiều hội viên hiện vẫn còn gặp khó khăn về đời sống. Vì vậy, các cấp chính quyền, nhất là cấp xã, cần tiếp tục quan tâm, rà soát và kịp thời thực hiện các chế độ, chính sách đối với những người đã có nhiều cống hiến.

Khép lại buổi gặp mặt, những cái nắm tay thật chặt, lời ca năm cũ và câu chuyện chưa dứt như nối dài một hành trình 49 năm đầy tự hào. Tinh thần dám dấn thân, đoàn kết, vượt qua gian khổ của Thanh niên Xung phong năm xưa vẫn tiếp tục được trao truyền, trở thành nguồn động lực để các thế hệ hôm nay gìn giữ biên cương, xây dựng quê hương Tây Ninh ngày càng giàu đẹp.