Tương lai rộng mở của AI ở Đông Nam Á

Theo Báo cáo e-Conomy SEA năm 2024 của Google, Temasek và Bain & Company, trong nửa đầu năm 2024, Đông Nam Á (SEA) đã thu hút hơn 30 tỷ USD đầu tư vào cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) trong nửa đầu năm 2024. Kể từ tháng 1/2023, các "gã khổng lồ" công nghệ, bao gồm Microsoft, Google và Amazon cũng cam kết đầu tư hơn 50 tỷ USD vào AI tại khu vực này. Dòng đầu tư đổ vào phản ánh sự công nhận ngày càng tăng đối với Đông Nam Á như một trung tâm đang phát triển mạnh mẽ cho đổi mới AI - một sự thay đổi có thể thúc đẩy nền kinh tế của khu vực phát triển.

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã dự đoán rằng AI có thể giúp tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của khu vực đạt từ 10% đến 18%, tiềm năng bổ sung lên tới 1.000 tỷ USD vào năm 2030. Mặc dù những diễn biến này tạo ra nhiều cơ hội hứa hẹn, khu vực vẫn đối mặt với một số thách thức đáng kể. Đông Nam Á cần thực hiện những bước đi cụ thể để khai thác tiềm năng của AI và định vị mình là trung tâm AI tiếp theo trên thế giới.

* Thúc đẩy của khu vực tư nhân

Sau khi thừa nhận tầm quan trọng của AI, một số chính phủ Đông Nam Á đã xây dựng các chiến lược quốc gia, chẳng hạn như Chiến lược quốc gia về AI của Indonesia (In-đô-nê-si-a) và NAIS 2.0 của Singapore (Xin-ga-po), để tích hợp AI vào nhiều lĩnh vực khác nhau. Singapore cũng đã đầu tư 70 triệu USD để phát triển các mô hình phù hợp với văn hóa khu vực, cùng với nhiều nỗ lực khác.

Ở cấp độ khu vực, ASEAN đã đưa ra các sáng kiến như Hướng dẫn ASEAN về Quản trị và Đạo đức AI và thành lập Nhóm công tác ASEAN về AI (WG-AI) để thúc đẩy các nỗ lực hợp tác và sử dụng AI có đạo đức trên khắp các quốc gia thành viên.

Hơn nữa, Thỏa thuận khung kinh tế số (Defa) cũng được kỳ vọng sẽ giúp thúc đẩy các quy định về dữ liệu xuyên biên giới trong khu vực, có khả năng dẫn đến các hệ thống AI đáng tin cậy và chính xác hơn. Ngoài các sáng kiến của chính phủ, khu vực tư nhân đã thúc đẩy việc áp dụng AI. Một báo cáo có tiêu đề "2024 e-Conomy SEA" do Google biên soạn, lưu ý rằng 54% các dự án AI tạo ra tiến triển từ ý tưởng đến sản xuất trong vòng 6 tháng và 71% mang lại Lợi tức đầu tư (ROI) trong vòng 12 tháng. Với thời gian quay vòng ngắn đáng kinh ngạc, các công ty công nghệ lớn trong khu vực như Gojek, Grab và Lazada tận dụng AI trong hoạt động kinh doanh của họ.

* Những trở ngại cần vượt qua

Mặc dù Đông Nam Á đã thu hút đầu tư mạnh mẽ vào AI, nhưng khu vực này vẫn đối mặt với nhiều thách thức lớn. Một trong những thách thức chính là thiếu hụt nhân tài kỹ thuật số, khi mà 61% thanh thiếu niên ASEAN trong độ tuổi từ 10 - 24 chưa được đào tạo kỹ thuật số chính thức tại trường học. Điều này khiến sự phân chia kỹ thuật số ngày càng sâu rộng và giảm khả năng cạnh tranh của khu vực trong việc thu hút đầu tư AI.

Ngoài ra, mức độ sẵn sàng ứng dụng AI giữa các quốc gia Đông Nam Á cũng có sự chênh lệch lớn. Chỉ có Singapore, Malaysia và Thái Lan đạt điểm số vượt mức trung bình của khu vực châu Á - Thái Bình Dương, tạo ra rào cản đối với sự phát triển xuyên biên giới và dẫn đến sự không đồng đều về quy định, đặc biệt trong quản trị dữ liệu và an ninh mạng.

Mặc dù AI mang lại những lợi ích to lớn, nhưng  cũng đặt ra những thách thức có thể đe dọa đến các mục tiêu chuyển đổi năng lượng và phát triển bền vững của khu vực. Một ví dụ rõ ràng là sự gia tăng đầu tư vào các trung tâm dữ liệu, được thúc đẩy bởi sự phát triển của AI, có thể làm gia tăng căng thẳng đối với các nguồn lực của khu vực và ảnh hưởng đến các nỗ lực giảm cường độ năng lượng xuống 32% vào năm 2025.

*Giải pháp

Để khai thác tối đa tiềm năng của AI và đưa Đông Nam Á trở thành trung tâm AI toàn cầu, khu vực cần có một chiến lược thống nhất và mang tính chiến lược.

Thứ nhất, việc thúc đẩy đào tạo nhân tài ở Đông Nam Á đòi hỏi các cam kết đầu tư dài hạn và hợp tác bền vững giữa các quốc gia Đông Nam Á và khu vực tư nhân. Các quốc gia ASEAN cần tăng cường tài trợ cho giáo dục và cải thiện hệ thống giáo dục kỹ thuật số, bởi vì các quốc gia trong khu vực, ngoài Singapore, đều tụt lại trong bảng xếp hạng PISA mới nhất. Các trường đại học toàn cầu cũng cần được phát triển để phục vụ đào tạo AI, nghiên cứu và hợp tác giữa ngành công nghiệp và học viện, nhằm phát triển hệ sinh thái AI mạnh mẽ hơn.

Ngoài ra, việc mở rộng các chương trình đào tạo nghề trong lĩnh vực công nghệ thông tin (CNTT) là cần thiết để củng cố các kỹ năng thực tế trong lĩnh vực này và đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế kỹ thuật số. Hợp tác khu vực cũng nên ưu tiên các chiến lược duy trì và di chuyển nhân tài, bao gồm các sáng kiến như thị thực du mục kỹ thuật số, để thu hút nhân tài toàn cầu và thúc đẩy trao đổi kiến thức. Quan hệ đối tác công tư để đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cũng phải được mở rộng, thu hút cảm hứng từ những ví dụ thành công như sáng kiến của SEA Bridge và Amazon Web Services được đề cập tại Hội nghị bàn tròn khởi nghiệp ASEAN của Viện nghiên cứu kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA). Hơn nữa, các chương trình sắp tới như AI-Ready Asean, do Quỹ ASEAN khởi xướng hợp tác với Google, sẽ nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ để nâng cao kỹ năng AI trên toàn khu vực.

Thứ hai, ASEAN cần thúc đẩy cơ sở hạ tầng kỹ thuật số thông qua quản lý dữ liệu bền vững và an toàn. Điều này đòi hỏi phải đầu tư chiến lược vào cơ sở hạ tầng an ninh mạng, nâng cao nhận thức về dữ liệu và thúc đẩy chia sẻ dữ liệu trong khu vực. Hơn nữa, các trung tâm dữ liệu nên triển khai các hoạt động trung tâm dữ liệu bền vững, như đã nêu trong sách trắng ASEAN-Huawei, để giảm dấu chân môi trường và hỗ trợ các hoạt động tiết kiệm năng lượng, phù hợp với các mục tiêu năng lượng bền vững của ASEAN trong khi vẫn đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế kỹ thuật số đang phát triển.

Thứ ba, cần tăng cường hệ sinh thái AI của Đông Nam Á thông qua các sáng kiến do ASEAN dẫn đầu. iệc ra mắt Hướng dẫn ASEAN về Quản trị và Đạo đức AI và thành lập Nhóm công tác ASEAN-AI cung cấp khuôn khổ đạo đức cơ bản để hài hòa các chính sách AI cho các quốc gia thành viên. ASEAN cũng nên tiếp tục ủng hộ các khoản đầu tư hợp tác nhiều hơn vào cơ sở hạ tầng, quản trị dữ liệu và sự tham gia của công chúng để trang bị cho lực lượng lao động các kỹ năng AI thiết yếu, như đã nêu bật trong Hội nghị Bộ trưởng ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới vào ngày 7/6. Các quan hệ đối tác đang diễn ra với các đồng minh, chẳng hạn như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU), có thể cung cấp chuyên môn, cơ hội xây dựng năng lực và phát triển tài năng, cũng như các con đường để giải quyết các thách thức chung. Đông Nam Á có thể giải phóng toàn bộ tiềm năng của AI bằng một cách tiếp cận chiến lược thống nhất và cam kết đổi mới có trách nhiệm. Bằng cách đầu tư vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật số phù hợp, nuôi dưỡng tài năng địa phương và hài hòa các sáng kiến chính sách AI thông qua các nỗ lực do ASEAN dẫn đầu, khu vực này có thể tạo ra một hệ sinh thái AI kiên cường, toàn diện và có nền tảng đạo đức. Với cách tiếp cận này, khu vực có thể củng cố vị thế của mình như là trung tâm tiếp theo về AI, thúc đẩy phát triển bền vững và cải thiện cuộc sống của hàng triệu người.