Ứng dụng công nghệ, số hóa nâng cao chất lượng lúa giống

Giống là một trong những yếu tố đầu vào quan trọng của chuỗi giá trị lúa gạo. Nếu trước đây sản xuất lúa quan điểm "nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống" nhưng ngày nay, canh tác lúa hiện đại, thông minh thì giống là tiền đề.

 

Hằng năm, nước ta sản xuất lúa với diện tích khoảng 7,1 - 7,2 triệu hecta nên có nhu cầu về lượng lúa giống khá lớn, với khoảng 570.00 - 580.000 tấn. Với sự tham gia vào cuộc của nhiều viện, trường, trung tâm giống và nhiều đơn vị, doanh nghiệp trong nghiên cứu, chọn tạo và sản xuất giống. Thời gian qua, nhiều giống lúa mới, chất lượng cao đã được công nhận và đưa vào sản xuất, góp phần nâng cao chất lượng lúa gạo hàng hóa phục vụ tiệu thụ trong nước và xuất khẩu.

Các viện, trường, doanh nghiệp và các đơn vị có liên quan cũng đã tăng cường ứng dụng các công nghệ mới vào sản xuất giống như ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ gen, công nghệ tế bào, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để kiểm soát chất lượng, độ thuần của giống… Qua đó, đã đáp ứng ngày càng tốt các yêu cầu về số lượng, chất lượng, chủng loại giống phục vụ sản xuất lúa gạo theo hướng chất lượng cao và phát thải thấp.

Theo ông Trần Xuân Định, Phó Chủ tịch – Tổng thư ký Hiệp hội thương mại giống cây trồng Việt Nam (VSTA), từ năm 2020 đến nay, nghiên cứu chọn tạo giống lúa đã bắt đầu ứng dụng công nghệ gen sâu hơn, chỉnh sửa gen trên giống lúa đã bắt đầu có kết quả và tiếp tục được thử nghiệm sản xuất. Các giống lúa mới được phóng thích thúc đẩy chuyển đổi nhanh cơ cấu giống lúa ở Việt Nam. Nhiều giống lúa nổi bật phục vụ tái cấu trúc lúa gạo như: ST24, ST25 của doanh nghiệp Hồ Quang Trí; RVT, Đài thơm 8 của Vinaseed; TBR39-1 của ThaiBinh Seed; OM 5451, OM 6976, OM 18,… của Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long;…

Hiện cả nước có hơn 200 doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp liên doanh, doanh nghiệp tư nhân, đơn vị sản xuất kinh doanh giống cấp tỉnh và hơn 20 viện, trường đại học nghiên cứu, sản xuất kinh doanh giống cây trồng. Các tập đoàn, doanh nghiệp lớn như Vinaseed, ThaiBinh seed, Lộc Trời,… sử dụng hệ thống máy móc, công nghệ chế biến hạt giống hiện đại như hệ thống sấy silo, sấy vỉ ngang đảo chiều đảm bảo ẩm độ hạt giống theo quy định; máy chế biến tự động hóa với hệ thống sàng, lọc, loại bỏ tạp chất, hạt lửng, lép, hạt quá lớn, quá bé nhiều cửa, hạt giống thu được qua chế biến sạch, đồng đều loại được hạt cỏ dại và hạt khác biệt.

Tuy nhiên, hiện việc phát triển sản xuất giống và ứng dụng các công nghệ mới vào sản xuất giống lúa vẫn còn gặp các khó khăn, chi phí sản xuất giống còn cao; lúa giống bán trên thị trường chưa đảm bảo tốt chất lượng và độ thuần,… Phó Chủ tịch Hiệp hội thương mại giống cây trồng Việt Nam (VSTA) – Trần Xuân Định đánh giá, khoảng 70 - 75% khối lượng hạt giống được áp dụng công nghệ chế biến từ mức trung bình khá đến hiện đại, khoảng 25-30% còn chế biến thủ công và chất lượng không đồng đều.

Hiện nay ở phía Bắc, hệ thống sản xuất giống chính quy (doanh nghiệp, trung tâm giống) đáp ứng khoảng 80% nhu cầu giống lúa gieo cấy, tương đương khoảng 65 - 70 nghìn tấn giống/năm. Số còn lại nông dân tự sản xuất và chuyển vụ.

Với khoảng 4 triệu ha diện tích sản xuất lúa, hệ thống giống chính quy ở Đồng bằng sông Cửu Long đáp ứng khoảng 45% nhu cầu giống lúa gieo cấy, tương đương khoảng 180 - 200 nghìn tấn giống/năm; hệ thống nông hộ (tổ hợp tác, hợp tác xã) sản xuất khoảng 25%, tương ứng khoảng 90 - 100 nghìn tấn giống lúa/năm; còn lại nông dân tự chủ.

"Vùng trũng về chất lượng hạt giống lúa lại chính là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, cũng là vùng còn tỷ lệ sử dụng giống của hệ thống không chính quy, không qua công nghệ chế biến nhiều nhất", ông Trần Xuân Định cho biết.

Điều đáng chú ý, hiện cả nước có nhiều kênh phân phối giống lúa (đại lý, hợp tác xã nông nghiệp, cá thể,…). Với sự phát triển của công nghệ thông tin và mạng xã hội đã xuất hiện tình trạng bán giống kiểu đa cấp, bán online và dàn dựng các clip không đúng sự thật gây thiệt hại cho nông dân.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần nông nghiệp công nghệ cao Trung An (gọi tắt Trung An) nhận định giống đóng vai trò quan trọng trong chuỗi ngành hàng lúa gạo. Vì vậy, việc áp dụng khoa học công nghệ, số hóa vào sản xuất lúa giống là cần thiết. Là doanh nghiệp sản xuất lúa gạo, ông Bình cho biết, công ty rất mong muốn mua được giống lúa chất lượng, thuần chủng để đưa xuống ruộng nên rất kỳ vọng sẽ có doanh nghiệp đưa ra giải pháp, thiết bị ứng dụng AI để phân tích được lúa giống chuẩn; giống xác nhận, không bị trộn lẫn để doanh nghiệp, nông dân có thể sử dụng.

Nhận định, giống lúa góp phần quan trọng thực hiện tái cấu trúc lúa gạo và xây dựng thương hiệu gạo Việt trên thế giới, tại hội thảo, các chuyên gia, doanh nghiệp đã giới thiệu các công nghệ trong sản xuất giống, phục vụ kiểm định, chứng nhận độ thuần lúa giống; thông tin về việc ứng dụng AI, cùng các công nghệ sau thu hoạch và chế biến nhằm đảm bảo chất lượng hạt giống và gạo thương phẩm.

Là một công ty công nghệ số tập trung vào việc cải thiện ngành nông nghiệp lúa gạo bằng cách sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và nền tảng kỹ thuật số để số hóa các quy trình, tăng tính chính xác trong kiểm tra chất lượng và độ thuần giống, cũng như hỗ trợ quản lý dữ liệu, năm 2020, Công ty EasyRice đã triển khai thí điểm hệ thống AI kiểm tra giống lúa tại Thái Lan. Đến nay, đã có 300 doanh nghiệp ở Thái Lan với 500.000 lần sử dụng công nghệ AI của EasyRice kiểm tra lúa giống. Dự kiến, thời gian tới EasyRice sẽ triển khai tại Việt Nam.

Ông Đoàn Anh Võ, đại diện doanh nghiệp EasyRice Việt Nam cho biết, tại Việt Nam, công nghệ AI sẽ được ứng dụng để giám định chất lượng của gạo trắng, phân tích phần trăm phế phẩm của hạt gạo, tỷ lệ tấm,... và sử dụng AI hỗ trợ kiểm tra tính chính xác, độ thuần của giống lúa thông qua dữ liệu hình ảnh hạt lúa.

Theo ông Đoàn Anh Võ, người nông dân rất dễ dàng sử dụng AI để ứng dụng vào thực tế với chỉ 4 bước (rải lúa trên máy đo độ thuần, nhấn nút chụp ảnh quét lúa, chọn loại giống lúa mong muốn, nhấn nút tải lên và nhận kết quả) và AI sẽ góp phần giúp cho nông dân sử dụng lúa giống chất lượng, độ thuần cao; doanh nghiệp giảm rủi ro, tăng tính minh bạch, nâng cao chất lượng lúa gạo. Tuy nhiên, để có máy đo độ thuần chuẩn xác thì doanh nghiệp cần dữ liệu đầu vào (hình ảnh) của các giống lúa thuần, để "dạy" AI phân tích, đánh giá đúng mẫu lúa.

Tại tọa đàm, các đại biểu cũng trao đổi, thảo luận, đề xuất giải pháp nhằm tháo gỡ các khó khăn và tăng cường liên kết, hợp tác giữa các bên có liên quan để đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng các công nghệ mới vào việc phát triển sản xuất lúa giống và quản lý chất lượng giống lúa...