Ứng phó với hạn hán, xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long

Hạn hán, xâm nhập mặn mùa khô năm 2025-2026 tại khu vực cao nguyên Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long được các chuyên gia khí tượng thủy văn nhận định là diễn biến phức tạp. Do vậy các địa phương cần có các giải pháp ứng phó cụ thể, hiệu quả để đảm bảo sản xuất và cuộc sống của người dân.

Diễn biến phức tạp tại nhiều địa phương

Theo Đài Khí tượng thủy văn tỉnh An Giang, từ nay đến 8/3, độ mặn 4‰ có khả năng xâm nhập sâu vào nội đồng trên các sông Cái Lớn, Cái Bé, ảnh hưởng đến cây trồng và sản xuất nông nghiệp một số khu vực trên địa bàn tỉnh. Dự báo, trong thời gian trên, xâm nhập mặn trên các sông, kênh trên địa bàn tỉnh An Giang biến đổi chậm và duy trì ở mức thấp; riêng kênh Chắc Băng vẫn ở mức cao. Độ mặn cao nhất xấp xỉ tuần trước nhưng thấp hơn trung bình nhiều năm từ 1-3,5‰. Thời gian xuất hiện độ mặn cao nhất trong ngày dự kiến từ 19 giờ đến 22 giờ, tập trung trong các ngày 5-8/3.

Cụ thể, trên sông Cái Bé độ mặn 4‰ xâm nhập sâu khoảng 8-10 km; độ mặn 1‰ xâm nhập 10-12 km thuộc khu vực xã Bình An. Trên sông Cái Lớn độ mặn 4‰ vào sâu khoảng 35-40 km, độ mặn 1‰ vào sâu khoảng 45-47 km thuộc khu vực xã Gò Quao. Trên kênh Cái Sắn, độ mặn 1‰ xâm nhập đến cầu Quằng, cách cửa Vàm Bà Lịch khoảng 8 km.

Cơ quan khí tượng cảnh báo cấp độ rủi ro thiên tai do xâm nhập mặn trên sông Cái Lớn ở cấp 1. Theo đó, độ mặn 4‰ xâm nhập sâu vào nội đồng sông Cái Lớn, Cái Bé xảy ra vào buổi tối từ ngày 6-8/3 có khả năng gây ảnh hưởng đến cây trồng.

Đài Khí tượng thủy văn thành phố Cần Thơ dự báo, mùa khô năm 2026, địa phương sẽ đối mặt với tình trạng xâm nhập mặn do ảnh hưởng của triều Biển Đông trên các tuyến sông chính như sông Hậu, sông Mỹ Thanh và kênh Quản Lộ Phụng Hiệp. Đáng chú ý, độ mặn xâm nhập được dự báo ở mức xấp xỉ và cao hơn trung bình nhiều năm, dự kiến xuất hiện cao điểm vào cuối tháng 3.

Cụ thể, trên sông Hậu, độ mặn 4‰ có khả năng xâm nhập sâu vào nội đồng khoảng 45-55 km (qua khu vực An Lạc Tây); độ mặn 2‰ có thể xâm nhập sâu từ 62-65 km (đến Vàm Cái Côn). Tình trạng này đe dọa trực tiếp đến sản xuất lúa và cây ăn trái tại hàng loạt địa phương như: Trần Đề, Lịch Hội Thượng, Long Phú, Đại Ngãi, Kế Sách, Cù Lao Dung... Trong khi đó, tại kênh Quản Lộ Phụng Hiệp, độ mặn từ 1,5-2,5‰ dự báo sẽ lấn sâu tới kênh Mang Cá và trạm thủy văn Phụng Hiệp thuộc phường Ngã Bảy.

Đối với tỉnh Lâm Đồng, hiện toàn tỉnh có 966 công trình thủy lợi với khoảng 3.632 km kênh mương dẫn nước và hệ thống đê biển, kè biển, kè sông. Dự báo trong thời gian tới, trường hợp nắng nóng kéo dài trên diện rộng, các hồ, đập tích không đủ nước so với thiết kế, mực nước sông, suối xuống thấp, diện tích có nguy cơ bị thiếu nước, hạn hán, xâm nhập mặn khoảng 15.000 - 20.000 ha; trong đó tập trung ở các khu vực như: xã Đắk Mil, Krông Nô, Cư Jút, Nam Dong, Đắk Sắk, Vĩnh Hảo, Tuy Phong, Bắc Bình, Hồng Thái, Hòa Thắng, Gia Hiệp, Bảo Thuận, Sơn Điền; Đạ Tẻh 3; Cát Tiên 3, Cát Tiên 2…

Trong các tháng cao điểm mùa khô, xâm nhập mặn trên  trên các sông chính ở địa bàn tỉnh Vĩnh Long được dự báo ở mức sâu hơn trung bình nhiều năm. Trên các sông Hàm Luông, Cửa Đại, Ba Lai và Cổ Chiên, mức xâm nhập sâu nhất xấp xỉ hoặc thấp hơn mùa khô 2024–2025, tương đương mùa khô 2022–2023; riêng sông Hậu dự báo xâm nhập mặn sâu nhất ở mức tương đương mùa khô 2024–2025. Ranh mặn 4‰ có khả năng xâm nhập sâu cách cách sông Cửa Đại, Hàm Luông, Cổ Chiên và sông Hậu từ 46–59 km.

Cùng với đó, tỉnh Vĩnh Long có chiều dài đường bờ biển 130 km, với hệ thống sông ngòi chằng chịt, nhiều vùng sản xuất nông nghiệp phụ thuộc trực tiếp vào nguồn nước mặt. Do vậy, xâm nhập mặn không chỉ tác động đến sản xuất lúa, cây ăn trái, thủy sản mà còn đe dọa nguồn nước sinh hoạt của hàng trăm nghìn hộ dân, nhất là tại các vùng ven sông lớn.

Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) thông tin, xâm nhập mặn mùa khô năm 2026 sẽ ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm giai đoạn 2013-2025, nhưng thấp hơn mùa khô năm 2024-2025; trong đó, tại vùng các cửa sông Cửu Long, tháng 1 và 2-2026, ranh mặn 4g/l vào sâu từ 40-50 km, tương đương so với trung bình nhiều năm. Tháng 3/2026, xâm nhập mặn tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long có xu hướng gia tăng vào các kỳ triều cường từ ngày 18-24/3. Dự báo ranh mặn 4 g/lít có thể lấn sâu tới khoảng 60 km.

Theo dõi sát, chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất

Thông tin từ Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam và Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, dù dòng chảy sông Mekong tăng 20-33% và xuất hiện tín hiệu La Nina (hiện tượng lớp nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo phía Đông và trung tâm Thái Bình Dương lạnh đi dị thường, thường), tình hình xâm nhập mặn vẫn diễn biến phức tạp. Lượng mưa trái mùa dù cao hơn trung bình nhiều năm nhưng không đủ bù đắp sự thiếu hụt nguồn nước, cộng hưởng với triều cường và gió chướng mạnh sẽ đẩy mặn tiến sâu vào nội đồng.

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia nhận định, từ tháng 3, nắng nóng tiếp tục có khả năng xuất hiện trên diện rộng ở khu vực miền Đông Nam Bộ; sang tháng 4, có xu hướng gia tăng cường độ và mở rộng dần sang khu vực Cao nguyên Trung Bộ và miền Tây Nam Bộ đến khoảng nửa đầu tháng 5. Do vậy, cùng với xâm nhập mặn, nguy cơ hạn hán ở khu vực này cũng là hiện hữu.

Trước tình hình trên, để chủ động ứng phó, tỉnh An Giang, UBND tỉnh đã yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh phối hợp với các đơn vị quản lý, khai thác công trình thủy lợi tổ chức vận hành linh hoạt, hiệu quả hệ thống công trình kiểm soát mặn - giữ ngọt, gạn triều - tiêu mặn; điều tiết nguồn nước phù hợp theo từng vùng, từng thời điểm. Đồng thời tỉnh sẽ tập trung đẩy mạnh tuyên truyền người dân tích trữ, sử dụng nước tiết kiệm; tăng cường theo dõi, giám sát diễn biến xâm nhập mặn, mực nước và chất lượng nguồn nước thông qua hệ thống quan trắc, cảnh báo sớm; kịp thời cung cấp thông tin cho các địa phương chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, bố trí thời vụ phù hợp, hạn chế thấp nhất thiệt hại do hạn hán, xâm nhập mặn gây ra.

Nhằm hạn chế thấp nhất ảnh hưởng hạn hán, xâm nhập mặn đến sản xuất, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ Nguyễn Thị Giang cho biết, sở đã ban hành công văn gửi các xã, phường khẩn trương triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp phòng, chống hạn mặn mùa khô năm 2026 nhằm bảo vệ sản xuất và ổn định đời sống nhân dân trước những diễn biến phức tạp của thời tiết.

Để bảo vệ diện tích sản xuất nông nghiệp, Sở Nông nghiệp và Môi trường Cần Thơ đưa ra những hướng dẫn kỹ thuật chi tiết cho từng loại cây trồng. Đối với cây lúa và rau màu, vận động nông dân không xuống giống vụ Đông Xuân muộn tại các vùng sử dụng nước trời (Mỹ Xuyên, Long Phú, Trần Đề...). Chỉ xuống giống khi đảm bảo nguồn nước tưới nội đồng. Áp dụng tưới tiết kiệm, tưới ngập - khô xen kẽ. Khuyến khích sử dụng các giống lúa ngắn ngày, chịu mặn tốt hoặc chuyển đổi sang cây trồng cạn ít tốn nước. Kiểm tra độ mặn trước khi tưới; sử dụng màng phủ, rơm rạ để giữ ẩm và tăng cường phân bón hữu cơ, kali, silic để tăng sức đề kháng cho cây...

Lãnh đạo tỉnh Vĩnh Long yêu cầu ngành nông nghiệp và các địa phương theo dõi sát diễn biến nguồn nước, xâm nhập mặn trên các sông chính như Cổ Chiên, Hàm Luông, sông Hậu và hệ thống kênh rạch nội đồng; tăng cường quan trắc độ mặn, cập nhật thông tin thường xuyên để kịp thời hướng dẫn người dân chủ động lấy nước, trữ nước khi điều kiện cho phép.

UBND tỉnh yêu cầu các đơn vị cấp nước chủ động trữ nước ngọt, kiểm soát chặt chẽ độ mặn nguồn nước đầu vào, vận hành linh hoạt các hệ thống xử lý nước, đặc biệt tại các khu vực ven sông lớn, vùng có nguy cơ thiếu nước cao. Tỉnh cũng sẵn sàng 2 kịch bản ứng phó hạn, mặn mùa khô.

Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hồng Khanh khuyến cáo, để có thông tin kịp thời về tình hình nguồn nước và xâm nhập mặn phục vụ xây dựng kế hoạch vận hành công trình thủy lợi, kế hoạch mùa vụ hợp lý với điều kiện của nguồn nước, các địa phương cần tiếp tục tăng cường theo dõi sát thông tin cập nhật các bản tin dự báo nguồn nước do các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang thường xuyên cung cấp (bản tin dự báo nguồn nước, xâm nhập mặn hằng tuần gửi đến các địa phương).

Đối với người dân thuộc các tỉnh, thành phố ven biển thường xuyên chịu ảnh hưởng hưởng của xâm nhập mặn cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý chuyên ngành về lịch mùa vụ, khuyến cáo lấy nước của cơ quan chức năng để kịp thời lấy nước bổ sung phục vụ cho sản xuất. Các địa phương và người dân cần chủ động tăng cường vận hành hệ thống công trình thủy lợi tích trữ nước vào hệ thống kênh rạch, ao trữ trước khi độ mặn tăng cao, nhất là các vùng trồng cây ăn trái.

Tại các vùng cây ăn trái, trước khi lấy nước tưới, bà con cần kiểm tra chặt chẽ độ mặn; khi ngoài sông xuất hiện nước ngọt cần tăng cường các giải pháp để lấy nước tối đa vào các ao, hồ phân tán, mương liếp và túi trữ nước. Người dân cần có ý thức sử dụng nước tiết kiệm, tránh thất thoát, lãng phí nước, thực hiện các giải pháp tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho lúa và cây trồng cạn, bảo đảm đáp ứng nhu cầu nước tối thiểu vào các thời kỳ nhạy cảm về nước của cây trồng, đặc biệt với cây ăn quả, cây trồng có giá trị kinh tế cao.

Mới đây, chỉ đạo về ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn tại Hội nghị giao ban đầu năm 2026 ngành nông nghiệp và môi trường vùng Đồng bằng sông Cửu Long tại thành phố Cần Thơ, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam nêu vấn đề, nếu nước ngọt thiếu hụt, nước mặn xâm nhập sâu sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất của các địa phương. Vì vậy, các đơn vị liên quan trực thuộc Bộ phải bám sát địa bàn, phối hợp chặt chẽ để tham mưu cho lãnh đạo Bộ và hỗ trợ các địa phương.

Thứ trưởng Trần Thanh Nam đề nghị các địa phương cần chủ động tham mưu, xây dựng kế hoạch sản xuất cụ thể để đảm bảo thắng lợi vụ Đông Xuân. Cục Thủy lợi và các cơ quan liên quan phải sẵn sàng phương án điều tiết nước, chuẩn bị các điều kiện kỹ thuật tốt nhất.

Với phương châm "chủ động - thích ứng - bền vững", vùng Đồng bằng sông Cửu Long tiếp tục hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và thích ứng thông minh, đầu tư hệ thống đê kè, cống ngăn mặn góp phần đảm bảo sản xuất và cuộc sống nhân dân trước hạn hán và xâm nhập mặn.