Ưu tiên vốn ODA cho các dự án lớn, đánh giá đầy đủ hiệu quả gắn với lãi suất vay

* Tiến độ giải ngân còn chậm

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, 6 tháng đầu năm 2026, công tác huy động nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (Official Development Assistance - ODA) và vay ưu đãi nước ngoài đạt kết quả tích cực với tổng giá trị các đề xuất khoản vay mới được phê duyệt khoảng 1,696 tỷ USD; đồng thời hoàn tất thủ tục ký kết 3 thỏa thuận vay nước ngoài trị giá gần 586 triệu USD. 

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng phát biểu tại cuộc họp. Ảnh: TTXVN phát

Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vốn ODA và vay ưu đãi vẫn còn chậm. Đến ngày 15/6, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công nguồn nước ngoài mới đạt 9,99% kế hoạch được giao. Dù đã cao hơn cùng kỳ năm trước nhưng thấp hơn nhiều so với mức giải ngân chung của cả nước. Đáng chú ý, vẫn còn 1/8 bộ, cơ quan trung ương và 13 địa phương chưa giải ngân được vốn. 

Ý kiến của Bộ Tài chính và các bộ, ngành tại cuộc họp đều cho rằng, nguyên nhân chủ yếu là nhiều dự án chưa hoàn tất giải phóng mặt bằng, đấu thầu, ký kết hợp đồng; công tác chuẩn bị và triển khai dự án còn kéo dài; thủ tục giữa quy định trong nước và yêu cầu của nhà tài trợ chưa đồng bộ; việc xây dựng kế hoạch vốn ở một số nơi chưa sát thực tế. 

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết: "Việc nâng cao tỷ lệ giải ngân phụ thuộc quyết định vào tiến độ triển khai của các chủ dự án, bộ, ngành và địa phương; chỉ khi các khâu chuẩn bị, thực hiện và nghiệm thu được đẩy nhanh, thì tỷ lệ giải ngân mới có thể cải thiện thực chất". 

Bộ Tài chính tiếp tục cơ chế định kỳ trao đổi thông tin thực hiện dự án theo nhà tài trợ, kịp thời phối hợp giải quyết các khó khăn, vướng mắc, đặc biệt đối với các dự án vướng mắc kéo dài, hoàn thiện thể chế pháp lý; đồng thời đề nghị các nhà tài trợ hài hòa các thủ tục, quy định từ phía nhà tài trợ.

*Thay đổi cách tiếp cận 

Phát biểu kết luận, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, cần phát huy hiệu quả các động lực truyền thống gồm đầu tư, xuất khẩu và tiêu dùng. Trong lĩnh vực đầu tư, nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài đóng vai trò quan trọng. Thời gian qua, Chính phủ đã quyết liệt hoàn thiện thể chế, đôn đốc các bộ, ngành, địa phương và trực tiếp chỉ đạo tháo gỡ nhiều vướng mắc của các dự án cụ thể. 

Tuy nhiên, kết quả thực hiện vẫn còn hạn chế. Đây là vấn đề cần được khẩn trương khắc phục, nhất là trong bối cảnh cả hệ thống chính trị đang quyết tâm thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. 

Trong bối cảnh hiện nay, vốn ODA đã không còn là nguồn ưu đãi, mà là những khoản vay với lãi suất thương mại, dựa trên đàm phán, thỏa thuận. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, phải thay đổi cách tiếp cận đối với nguồn vốn ODA, các dự án vay, chứ không thể tiếp cận theo cách của truyền thống như trước đây. Đồng thời, vấn đề thúc đẩy tiến độ giải ngân các dự án ODA hiện nay phải được đặc biệt quan tâm.

Về một số nhiệm vụ, đối với các dự án đang triển khai, Phó Thủ tướng yêu cầu cơ quan chủ quản, chủ dự án tập trung hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng, làm cơ sở để triển khai thi công; người đứng đầu phải chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ về tiến độ thực hiện.

Đối với các dự án mới, đề xuất công tác giải phóng mặt bằng phải được thực hiện song song hoặc trước quá trình đàm phán, ký kết hiệp định vay để khi khoản vay có hiệu lực có thể triển khai thi công được ngay hoặc nghiên cứu tách hợp phần giải phóng mặt bằng khỏi dự án sử dụng vốn vay nước ngoài khi cần thiết.

Bộ Tài chính khi xem xét đề xuất các khoản vay ODA phải quan tâm đến chất lượng khoản vay; phải đánh giá, tính toán đầy đủ hiệu quả dự án gắn với lãi suất vay và các chi phí liên quan, đặc biệt là hiệu quả về tài chính. Tập trung ưu tiên ODA cho các dự án lớn, các khoản vay lớn và ưu tiên các khoản vay hỗ trợ ngân sách.

Bộ Tài chính rà soát nhu cầu điều chỉnh kế hoạch vốn năm 2026 của các bộ, ngành, địa phương để tham mưu cấp có thẩm quyền điều chuyển vốn cho các dự án có nhu cầu bổ sung theo quy định; đồng thời rà soát các quy định tại các văn bản pháp luật liên quan như là Luật Đầu tư công, Luật Ngân sách nhà nước, đề xuất sửa đổi quy định về tổ chức triển khai kế hoạch vốn bao gồm trung hạn và hằng năm nhằm giảm các rào cản, gây vướng mắc cho việc thực hiện dự án đầu tư công, sử dụng vốn nước ngoài.

Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan lồng ghép nội dung rà soát các quy định về tiếp nhận vay, sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài gắn với việc triển khai nhiệm vụ của Bộ Tài chính.

Thực hiện đề án tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật, trong đó lưu ý các vướng mắc phát sinh thường xuyên trong thời gian vừa qua như: vấn đề liên quan đến lựa chọn nhà thầu, xác định nghĩa vụ thuế, lựa chọn tư vấn đối với cái dự án sử dụng ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài. Tiếp tục cơ chế định kỳ trao đổi thông tin thực hiện dự án theo nhà tài trợ. Chủ trì phối hợp với các bộ cơ quan liên quan giải quyết các khó khăn vướng mắc đặc biệt đối với các dự án vướng mắc kéo dài.

Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Ngoại giao để nắm thông tin các khó khăn vướng mắc chủ động giải quyết xử lý theo thẩm quyền; các nội dung vượt thẩm quyền cần tổng hợp báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và đề xuất giải pháp tháo gỡ ngay, báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 26/6.

Bộ Tài chính phối hợp với Văn phòng Chính phủ tham mưu cho Chính phủ có công điện chỉ đạo các địa phương để thúc đẩy giải ngân vốn vay ODA, chậm nhất là ngày 20/6.

Bộ Ngoại giao cung cấp ngay thông tin cụ thể tới Bộ Tài chính về các khó khăn vướng mắc của các nhà tài trợ nước ngoài cho các dự án ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài, hoàn thành trước ngày 20/6/2026; phối hợp với Bộ Tài chính tháo gỡ khó khăn vướng mắc với các nhà tài trợ nước ngoài.

Các bộ, cơ quan ngang bộ, các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quyết liệt thực hiện đồng bộ các giải pháp tại chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về một số nhiệm vụ giải pháp trọng tâm điều hành chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa năm 2026 và rà soát điều chỉnh kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026; báo cáo Thủ tướng Chính phủ nếu có những vấn đề vượt thẩm quyền.