Hàng không Pháp mắc kẹt giữa bài toán thuế phí và sức ép chuyển đổi xanh

Các hãng hàng không cảnh báo hoạt động vận tải của Pháp ngày càng tụt hậu so với phần còn lại của châu Âu, đồng thời kêu gọi chính phủ giảm gánh nặng tài chính, hỗ trợ doanh nghiệp và điều chỉnh chính sách chuyển đổi xanh nhằm khôi phục năng lực cạnh tranh.

Theo Tổng cục Hàng không dân dụng Pháp (DGAC), lưu lượng hàng không tại nước này trong tháng 8/2026 giảm 1% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 8 tháng đầu năm, lưu lượng giảm 0,5%, trong khi vận tải nội địa thấp hơn 21% so với năm 2019, thời điểm trước đại dịch COVID-19.

Theo Hiệp hội Sân bay châu Âu (ACI), trong nửa đầu năm 2026, tốc độ tăng trưởng hành khách tại Pháp thấp hơn mức bình quân châu Âu 10,3 điểm phần trăm, gấp đôi khoảng cách ghi nhận năm 2024. Số hãng hàng không hoạt động tại Pháp cũng giảm từ 162 hãng năm 2014 xuống còn 153 hãng năm 2025, phản ánh những khó khăn trong việc duy trì sức hấp dẫn của thị trường.

Phát biểu tại cuộc họp ngày 8/10 ở Paris, Chủ tịch Liên đoàn Hàng không và các ngành nghề liên quan của Pháp (FNAM) Pascal de Izaguirre cho rằng ngành hàng không nước này đang trải qua cuộc khủng hoảng đặc biệt nghiêm trọng.

Nguyên nhân trước hết là giá nhiên liệu hàng không tăng mạnh trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông và Nga-Ukraine. Giá nhiên liệu đã vượt 1.500 USD/tấn, khiến tỷ trọng chi phí nhiên liệu trong tổng chi phí khai thác của các hãng tăng từ 25-27% lên 40-45%. Trong khi đó, giá vé các chuyến bay khởi hành từ Pháp chỉ tăng 2,2% từ đầu năm, không đủ bù đắp chi phí phát sinh.

Chi phí nhiên liệu tăng cao buộc một số hãng phải xem xét cắt giảm chuyến bay. FNAM đề nghị tạm hoãn áp dụng quy định “sử dụng hoặc mất” đối với giờ cất, hạ cánh tại sân bay, theo đó các hãng phải sử dụng ít nhất 80% số giờ được phân bổ để giữ quyền khai thác. Về nguồn cung, các doanh nghiệp hiện chưa nhận thấy nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu tại châu Âu trong mùa Đông tới, nhưng vẫn đề nghị tăng cường giám sát và bảo đảm nguồn cung trong những tháng tiếp theo.

Để giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn, FNAM kêu gọi chính phủ cho phép giãn thời hạn thanh toán thuế, phí và các khoản đóng góp xã hội, đồng thời tạo điều kiện tiếp cận các khoản vay được Nhà nước bảo lãnh tương tự thời kỳ COVID-19. Tuy nhiên, theo các hãng hàng không, vấn đề căn bản vẫn là chính sách thuế ngày càng tạo áp lực lên hoạt động kinh doanh.

Theo FNAM, tổng thuế áp dụng đối với ngành hàng không Pháp đã tăng từ 2 tỷ euro lên 3 tỷ euro mỗi năm trong vòng 5 năm. Đặc biệt, thuế đoàn kết trên vé máy bay (TSBA) tăng gấp ba từ năm 2025. Mức thuế đối với vé hạng phổ thông trên các chuyến bay đường dài tại Pháp hiện khoảng 49 euro, thấp hơn Đức (59 euro) và Hà Lan (71 euro).

FNAM cho rằng việc tăng thuế có thể làm giảm nhu cầu đi lại và hạn chế nguồn thu ngân sách trong dài hạn. Tổ chức này ước tính doanh thu TSBA năm 2026 đạt khoảng 850 triệu euro, trong khi có thể lên gần 1,6 tỷ euro nếu lưu lượng hành khách tăng trưởng như kỳ vọng. Tuy nhiên, đây là ước tính dựa trên giả định về tác động của thuế đối với lưu lượng hàng không.

Các hãng cũng phản đối những khoản thu bổ sung dự kiến trong ngân sách năm 2027, có thể làm tăng chi phí của ngành khoảng 250 triệu euro mỗi năm. FNAM viện dẫn trường hợp Thụy Điển, nơi lưu lượng hàng không được cho là đã chuyển sang tăng trưởng dương sau khi thuế hàng không bị bãi bỏ, để kêu gọi Pháp xem xét lại chính sách hiện hành.

Bên cạnh thuế phí, tình trạng chậm chuyến do hệ thống điều hành không lưu cũng gây thiệt hại lớn. Theo FNAM, từ đầu năm 2026, các dịch vụ điều hành không lưu của Pháp đã gây ra hơn 3,8 triệu phút chậm trễ, tương đương gần 500 triệu euro chi phí phát sinh cho các hãng.

Đại diện Hiệp hội Vận tải Hàng không quốc tế (IATA) cho biết Pháp chiếm 32% tổng số phút chậm trễ liên quan đến điều hành không lưu trên mạng lưới châu Âu. FNAM yêu cầu xây dựng chiến lược hiện đại hóa hệ thống với các mục tiêu cụ thể và có thể đo lường.

Ngoài ra, các hãng hàng không Pháp và châu Âu phản đối kế hoạch mở rộng Hệ thống giao dịch hạn ngạch phát thải của Liên minh châu Âu (EU ETS), dự kiến đưa các chuyến bay quốc tế trong phạm vi 5.000 km vào diện áp dụng. Các doanh nghiệp cho rằng chi phí tuân thủ quy định khí thải, cùng nghĩa vụ sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) theo chương trình RefuelEU, có thể khiến các hãng châu Âu bất lợi so với đối thủ ngoài khu vực.

Vì vậy, ngành hàng không đề nghị dành tỷ lệ lớn hơn nguồn thu từ EU ETS để hỗ trợ sản xuất SAF, qua đó phát triển nguồn cung và giảm chi phí trong dài hạn. Các hãng cũng ủng hộ cơ chế bù đắp carbon toàn cầu CORSIA do Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) điều phối, dù một số ý kiến cho rằng cơ chế này kém tham vọng hơn về giảm phát thải.

Những khó khăn trên đặt ra bài toán cân bằng giữa mục tiêu môi trường, nguồn thu ngân sách và năng lực cạnh tranh của hàng không Pháp. Giảm gánh nặng chi phí, cải thiện điều hành không lưu và thúc đẩy sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững sẽ là những yếu tố quan trọng đối với quá trình phục hồi của ngành. Tuy nhiên, các biện pháp hỗ trợ cũng cần được thiết kế phù hợp để bảo đảm mục tiêu giảm phát thải và cạnh tranh công bằng trong dài hạn.