Xâm nhập mặn vào cao điểm, Vĩnh Long kích hoạt "lá chắn" kinh tế

Trước tình hình đó, tỉnh Vĩnh Long triển khai đồng bộ các giải pháp phòng, chống, ứng phó, với mục tiêu bảo vệ an toàn sản xuất nông nghiệp, bảo đảm nguồn nước sinh hoạt cho người dân và ổn định đời sống, kinh tế- xã hội trên địa bàn.

Diễn biến phức tạp

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, xâm nhập mặn trên các tuyến sông chính của tỉnh đang có xu hướng tăng nhanh. Số liệu quan trắc của Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh cho thấy, mặn bắt đầu xuất hiện tại một số sông chính trong tỉnh từ ngày 13/1.

Cụ thể, trên sông Cửa Đại, độ mặn cao nhất tại trạm Giao Hòa đạt 5,0‰ vào 23 giờ ngày 13/1. Ngày 14/1, trên sông Hàm Luông, trạm Phú Khánh ghi nhận 3,4‰ lúc 1 giờ, trên sông Cổ Chiên, trạm Hưng Mỹ đo được 4,3‰ lúc 3 giờ; trong khi trên sông Hậu, độ mặn tại trạm Trà Kha đạt 3,9‰. Ranh mặn 4‰ đã xâm nhập sâu từ 16 - 42 km, tùy theo từng tuyến sông và thời điểm triều cường.

Dự báo trong các tháng cao điểm mùa khô, xâm nhập mặn trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long có khả năng duy trì ở mức xấp xỉ hoặc thấp hơn mùa khô 2024–2025, tương đương mùa khô 2022–2023. Riêng khu vực ven sông Hậu khả năng tương đương năm trước.

Vĩnh Long có chiều dài đường bờ biển 130 km, với hệ thống sông ngòi chằng chịt, nhiều vùng sản xuất nông nghiệp phụ thuộc trực tiếp vào nguồn nước mặt. Do vậy, xâm nhập mặn không chỉ tác động đến sản xuất lúa, cây ăn trái, thủy sản mà còn đe dọa nguồn nước sinh hoạt của hàng trăm nghìn hộ dân, nhất là tại các vùng ven sông lớn.

Theo kế hoạch năm 2026, tỉnh Vĩnh Long gieo trồng 451.550 ha cây hàng năm; trong đó, 326.550 ha lúa và 125.000 ha cây màu; đồng thời thả nuôi 115.320 ha thủy sản. Đến nay, toàn tỉnh đã xuống giống hơn 72.000 ha cây trồng các loại; diện tích nuôi trồng thủy sản thả nuôi đạt khoảng 2.700 ha.

Cống Tân Dinh và Bông Bót  (xã An Phú Tân) là 2 công trình thuộc tiểu dự án kiểm soát nguồn nước, thích ứng biến đổi khí hậu vùng Nam Măng Thít do Trung ương đầu tư, được đưa vào sử dụng tư tháng 1/2020. Từ khi 2 cống này vận hành, địa phương đã khắc phục được nước mặn xâm nhập lấn sâu vào nội đồng, không còn tình trạng thiếu nước tưới vào mùa khô, bảo vệ được toàn bộ diện tích lúa, hoa màu, cây ăn trái trên địa bàn.

Ông Nguyễn Văn Luân, nhân viên  quản lý cống Bông Bót, Xí nghiệp Thủy nông số 03 (Công ty TNHH MTV Quản lý khai thác công trình thủy lợi Trà Vinh) cho biết, khoảng một tuần nay, xâm nhập mặn bắt đầu xuất hiện tại khu vực cống Bông Bót, với độ mặn cao nhất ghi nhận 0,78‰ vào ngày 15/1. Dù tình hình chưa diễn biến phức tạp, đơn vị vẫn bố trí lực lượng trực 24/24 giờ, duy trì đo độ mặn định kỳ hai lần mỗi ngày để chủ động đóng, mở cống phù hợp; tranh thủ lấy nước ngọt khi điều kiện cho phép và đóng cống kịp thời để ngăn nước mặn xâm nhập, qua đó góp phần hạn chế thiệt hại đối với các vùng trồng cây ăn trái đặc sản và khu dân cư trong cao điểm mùa khô.

Chủ động từ sớm, ứng phó từ xa

Tỉnh ủy, UBND tỉnh Vĩnh Long xác định phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn là nhiệm vụ trọng tâm trong chỉ đạo điều hành mùa khô, với tinh thần “chủ động từ sớm, ứng phó từ xa”, không để xảy ra tình trạng bị động, lúng túng khi thiên tai diễn biến bất thường. Ngay từ cuối năm 2025, tỉnh đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo yêu cầu các sở, ngành, địa phương chủ động xây dựng phương án ứng phó phù hợp với từng khu vực, từng thời điểm trên cơ sở dự báo của các cơ quan chuyên môn.

Lãnh đạo tỉnh yêu cầu ngành nông nghiệp và các địa phương theo dõi sát diễn biến nguồn nước, xâm nhập mặn trên các sông chính như Cổ Chiên, Hàm Luông, sông Hậu và hệ thống kênh rạch nội đồng; tăng cường quan trắc độ mặn, cập nhật thông tin thường xuyên để kịp thời  hướng dẫn người dân chủ động lấy nước, trữ nước khi điều kiện cho phép.

UBND tỉnh yêu cầu các đơn vị cấp nước chủ động trữ nước ngọt, kiểm soát chặt chẽ độ mặn nguồn nước đầu vào, vận hành linh hoạt các hệ thống xử lý nước, đặc biệt tại các khu vực ven sông lớn, vùng có nguy cơ thiếu nước cao.

Hiện nay, Trung tâm Nước sạch nông thôn tỉnh đang quản lý, vận hành 237 trạm cấp nước, cung cấp nước sinh hoạt cho trên 482.000 hộ dân nông thôn. Lãnh đạo UBND tỉnh yêu cầu các trạm cấp nước tăng cường dự trữ nước, sẵn sàng vận hành hệ thống lọc mặn RO khi độ mặn vượt ngưỡng cho phép. Đồng thời, chuẩn bị các phương án đấu nối, hỗ trợ cấp nước liên vùng và vận chuyển nước ngọt  kịp nếu xảy ra tình trạng thiếu nước cục bộ.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa yêu cầu các sở, ngành, địa phương kiên quyết, thống nhất trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện phòng, chống, ứng phó hạn, xâm nhập mặn mùa khô 2025–2026, tuyệt đối không để bị động, bất ngờ trước các tình huống phát sinh.

Các đơn vị chủ động vận hành hiệu quả các cống đầu mối, công trình thủy lợi trọng điểm để ngăn mặn, trữ ngọt kịp thời; các địa phương phát huy tối đa vai trò các cống do xã, ấp trực tiếp quản lý; việc vận hành phải bám sát diễn biến thực tế của triều cường và độ mặn trên từng tuyến sông, kênh, rạch.

Đối với các đơn vị cấp nước, Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu theo dõi sát cấp độ rủi ro thiên tai, chủ động xây dựng nhiều kịch bản ứng phó nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước, cung cấp đủ nước sinh hoạt và nước phục vụ sản xuất cho người dân, doanh nghiệp trong mọi tình huống. Đồng thời, tiếp tục rà soát, kiểm tra toàn bộ hệ thống đường ống, trạm bơm, công trình cấp nước, kịp thời duy tu, sửa chữa, nâng cấp để bảo đảm vận hành an toàn, liên tục, không để xảy ra gián đoạn cấp nước.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh cũng yêu cầu UBND các xã, phường tổ chức triển khai nghiêm túc, hiệu quả Chỉ thị của Ban Thường vụ Tỉnh ủy và Công văn của UBND tỉnh về các nhiệm vụ, giải pháp ứng phó thiên tai, hạn, xâm nhập mặn; trên cơ sở đó, xây dựng kế hoạch phòng, chống thiên tai và ứng phó hạn mặn  từng vùng, tiểu vùng, ấp, phù hợp với điều kiện sản xuất và đời sống của người dân trên địa bàn.

Theo dự báo, đỉnh triều cao có khả năng xuất hiện trong dịp Tết Nguyên đán, kết hợp với xâm nhập mặn sâu, tạo ra tác động kép, ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều diện tích cây ăn trái đặc sản của tỉnh tại một số cù lao, cồn. Do đó, tỉnh yêu cầu các địa phương khẩn trương triển khai thông tin, gửi thông điệp cảnh báo đến từng ấp, từng hộ dân và doanh nghiệp, hướng dẫn cụ thể các biện pháp phòng, chống phù hợp với từng đối tượng sản xuất.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Lâm Văn Tân cho biết, đơn vị đang phối hợp chặt chẽ với các ngành liên quan và địa phương theo dõi diễn biến xâm nhập mặn, kịp thời hướng dẫn người dân tổ chức sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu và điều kiện hạn, mặn trong mùa khô 2025–2026.

Ngành tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện nguồn nước; sử dụng giống cây trồng chịu mặn, bố trí lịch thời vụ xuống giống né hạn, né mặn; áp dụng các biện pháp tưới tiết kiệm nước, quy trình canh tác phù hợp nhằm giảm thiểu thiệt hại do xâm nhập mặn gây ra. Ngành cũng tổ chức các lớp tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật cải tạo, xử lý đất canh tác bị nhiễm mặn, phục hồi sản xuất sau hạn mặn. Trong nuôi trồng thủy sản, người dân theo dõi chặt chẽ độ mặn, chủ động điều chỉnh mật độ thả nuôi, thời điểm thu hoạch phù hợp nhằm giảm thiểu rủi ro trong mùa khô.

Bên cạnh đó, ngành nông nghiệp tỉnh còn xây dựng các kịch bản ứng phó xâm nhập mặn theo từng cấp độ, từ trung bình đến nghiêm trọng, trên cơ sở rút kinh nghiệm từ các mùa khô trước, đặc biệt là đợt hạn mặn lịch sử năm 2019–2020, nhằm chủ động bảo vệ sản xuất và đời sống người dân.

Với sự chỉ đạo quyết liệt của cả hệ thống chính trị, sự vào cuộc đồng bộ của các sở, ngành, địa phương và sự chủ động của người dân, Vĩnh Long đặt mục tiêu kiểm soát hiệu quả xâm nhập mặn, bảo vệ an toàn sản xuất nông nghiệp, bảo đảm đủ nước sinh hoạt, góp phần ổn định đời sống và phát triển kinh tế – xã hội trong mùa khô 2025–2026.