Xăng giảm nhiều kỳ, giá hàng hóa vẫn "neo" cao

Các chuyên gia cho rằng tác động của giá xăng đến giá bán lẻ có độ trễ, đồng thời kiến nghị minh bạch cơ cấu chi phí để hạn chế tình trạng "neo giá", bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Giá xăng giảm, giá hàng hóa vẫn chưa hạ nhiệt

Theo các kỳ điều hành gần đây, từ đầu tháng 7 đến nay giá xăng RON95 đã giảm hơn 1.200 đồng/lít, xuống còn khoảng 20.000 đồng/lít. Tuy nhiên, khảo sát tại nhiều chợ truyền thống và hàng quán trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh cho thấy mặt bằng giá bán lẻ vẫn gần như giữ nguyên giá.

Ghi nhận tại chợ truyền thống Phước Long, phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh, giá các loại cải xanh, cải ngọt, mùng tơi, rau dền, su hào dao động từ 30.000 - 35.000 đồng/kg; bí xanh, bí đỏ, bầu, mướp dao động từ 20.000 - 30.000 đồng/kg; trong khi rau cải bó xôi có giá 40.000 - 45.000 đồng/kg, cà chua beef từ 40.000 – 50.000 đồng/kg. Một số loại rau củ khác như củ cải, cà rốt, khoai tây dao động từ 25.000 - 35.000 đồng/kg.

Bà Nguyễn Khánh Hà, ngụ phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh cho biết nhiều mặt hàng thực phẩm tại chợ vẫn giữ nguyên giá như thời điểm xăng tăng. Một số mặt hàng có điều chỉnh giảm nhưng mức giảm không đáng kể, chỉ vài nghìn đồng mỗi kilogram nên chưa tạo khác biệt rõ rệt đối với chi tiêu hằng ngày của các gia đình.

Tương tự, chị Nguyễn Thị Toản, ngụ phường Diên Hồng, TP. Hồ Chí Minh cho biết giá nhiều dịch vụ ăn uống hầu như vẫn "đứng yên". Các quán phở, bún hay hủ tiếu quanh khu vực vẫn giữ mức giá được điều chỉnh từ đợt xăng tăng trước đây; nếu có giảm cũng chỉ khoảng 5.000 đồng mỗi tô, trong khi trước đó đã tăng khoảng 10.000 đồng.

Không chỉ dịch vụ ăn uống, giá thịt lợn bán lẻ cũng chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Theo chị Toản, trước đây thịt ba chỉ rút sườn có giá khoảng 160.000 đồng/kg, sau khi giá xăng tăng đã lên mức 180.000-190.000 đồng/kg. Đến nay, dù giá xăng đã giảm, mặt hàng này vẫn chưa quay trở lại mức cũ, thậm chí có nơi còn tăng thêm khoảng 10.000 đồng/kg.

Những diễn biến này cho thấy tác động tích cực từ việc giá nhiên liệu giảm vẫn chưa lan tỏa rõ nét đến mặt bằng giá bán lẻ, khiến nhiều người tiêu dùng tiếp tục phải thắt chặt chi tiêu.

Ở góc độ người kinh doanh, nhiều tiểu thương cho rằng việc chưa thể giảm giá bán không hoàn toàn xuất phát từ mong muốn giữ lợi nhuận mà chủ yếu do giá nhập hàng vẫn ở mức cao.

Anh Trần Minh Trí, tiểu thương kinh doanh thịt lợn tại chợ Phước Long, phường Tân Mỹ, cho biết giá thịt phụ thuộc gần như hoàn toàn vào giá đầu mối. Khi giá nhập tăng, người bán lẻ buộc phải điều chỉnh theo để bù đắp chi phí.

"Đầu mối bỏ giá lên thì mình cũng phải bán lên chứ không biết làm sao. Giá cao quá thì khách cũng ngại mua nên nhiều khi mình cũng bớt vài nghìn đồng để giữ khách quen", anh Trí chia sẻ.

Còn theo chị Huỳnh Thị Như, tiểu thương bán rau tại chợ Phú Mỹ, cho biết phần lớn hàng hóa của chị là rau VietGAP và rau Đà Lạt nên giá chủ yếu phụ thuộc nguồn cung theo mùa hơn là chi phí vận chuyển.

"Khi giá xăng tăng thì giá rau cũng chỉ nhích lên một chút. Bây giờ xăng giảm thì một số mặt hàng cũng giảm nhẹ theo nhưng không nhiều", chị Như cho biết.

Theo các tiểu thương, giá bán lẻ hiện chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố như giá nguyên liệu, nguồn cung, chi phí nhân công, điện nước và mặt bằng. Vì vậy, mức giảm của giá nhiên liệu chỉ là một trong nhiều cấu phần của chi phí sản xuất, kinh doanh và chưa đủ để kéo giá bán giảm mạnh trong ngắn hạn.

Cần cơ chế giá minh bạch

Sau giai đoạn tăng mạnh hồi đầu năm, giá xăng dầu đã giảm hơn 1.200 đồng/lít trong hai kỳ điều hành đầu tháng 7. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, chi phí vận chuyển chỉ chiếm một phần trong cơ cấu giá thành. Giá bán lẻ còn chịu tác động của giá nguyên liệu đầu vào, chi phí nhân công, điện, mặt bằng, bảo quản và đặc biệt là nguồn cung của từng mặt hàng. Vì vậy, khi giá xăng giảm, tác động đến giá bán thường có độ trễ nhất định và mức giảm cũng không đồng đều giữa các nhóm hàng.

Theo Tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, việc giá xăng dầu liên tục giảm nhưng giá bán tại nhiều quán ăn, cửa hàng thực phẩm và dịch vụ vẫn gần như không thay đổi là hiện tượng khá phổ biến trên thị trường hiện nay.

Tiến sĩ Thuận cho rằng nguyên nhân không chỉ đến từ chi phí đầu vào mà còn xuất phát từ tâm lý "neo giá" của một bộ phận cơ sở kinh doanh. Khi giá xăng tăng, nhiều đơn vị nhanh chóng điều chỉnh giá bán với lý do chi phí vận chuyển và nguyên liệu tăng. Tuy nhiên, khi giá xăng giảm, việc điều chỉnh theo chiều ngược lại thường diễn ra rất chậm hoặc không diễn ra.

Theo vị chuyên gia này, một trong những nguyên nhân là Việt Nam hiện chưa có cơ chế quản lý giá dựa trên chi phí thực tế của từng ngành hàng. Do đó, cơ quan quản lý cũng gặp khó khăn trong việc đánh giá mức độ hợp lý của giá bán khi các yếu tố đầu vào biến động. Điều này khiến thị trường xuất hiện tình trạng giá bán có xu hướng tăng nhanh nhưng giảm chậm, trong khi người tiêu dùng là đối tượng chịu tác động trực tiếp.

Để khắc phục tình trạng này, Tiến sĩ Phạm Viết Thuận đề xuất nghiên cứu cơ chế yêu cầu doanh nghiệp, hộ kinh doanh và các cơ sở buôn bán đăng ký định mức chi phí cũng như lợi nhuận định mức đối với từng nhóm hàng hóa. Việc đăng ký này không nhằm mục đích tính thuế mà để cơ quan quản lý có cơ sở theo dõi quá trình hình thành giá bán, từ đó đánh giá liệu mức giá trên thị trường có phản ánh đúng biến động của chi phí đầu vào hay không.

“Minh bạch hóa chi phí không đồng nghĩa với can thiệp hành chính vào giá bán mà nhằm tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn, hạn chế tình trạng "neo giá" và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng”, Tiến sĩ Phạm Viết Thuận chia sẻ.

Trong bối cảnh sức mua vẫn chưa phục hồi hoàn toàn, việc giá xăng dầu giảm nhưng giá bán lẻ chưa phản ánh tương xứng không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến chi tiêu của người dân mà còn làm giảm hiệu quả của các chính sách kích cầu. Bởi vậy, cùng với cơ chế thị trường, việc tăng cường minh bạch trong hình thành giá và thúc đẩy cạnh tranh sẽ là yếu tố quan trọng để lợi ích từ việc giảm chi phí đầu vào thực sự được truyền dẫn tới người tiêu dùng.