Xây dựng chuỗi cung ứng, tăng năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp

Nhằm đánh giá thực trạng liên kết thị trường và năng lực cạnh tranh hiện nay, đồng thời đề xuất các giải pháp tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp trong việc xây dựng hệ sinh thái sản xuất - phân phối hiệu quả, sáng 18/9, tại Hà Nội, Trung tâm Hỗ trợ Xúc tiến thương mại và đầu tư (Cục Xúc tiến thương mại - Bộ Công Thương) tổ chức Hội thảo Tăng cường liên kết thị trường, ổn định chuỗi cung ứng và cải thiện năng lực cạnh tranh.

Phát biểu tại hội thảo, ông Bùi Quang Hưng - Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại cho biết: Kinh tế thế giới trong những năm gần đây đang trải qua nhiều biến động sâu sắc: tăng trưởng không đồng đều giữa các khu vực, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, cùng với đó là những bất ổn, căng thẳng địa - chính trị leo thang ở một số khu vực, cho đến những sự điều chỉnh chính sách thương mại, sự nổi lên của các ngành công nghiệp mới, tình hình biến đổi khí hậu… đã và đang tác động mạnh mẽ tới chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trước những thách thức đang đặt ra của thị trường trong và ngoài nước, ông Hưng cho biết, đối với thị trường quốc tế, các yêu cầu mới về phát triển bền vững, giảm phát thải carbon, chuyển đổi xanh và số hóa thương mại đang trở thành tiêu chuẩn dẫn dắt. Doanh nghiệp Việt Nam muốn duy trì chỗ đứng và mở rộng thị phần xuất khẩu buộc phải nhanh chóng thích ứng. 

Trong khi đó, thị trường trong nước với hơn 100 triệu dân, đang là động lực quan trọng cho tăng trưởng. Tuy nhiên, sự kết nối giữa sản xuất, phân phối và tiêu dùng trong nước vẫn còn nhiều bất cập; việc khai thác tiềm năng thị trường nội địa chưa tương xứng với quy mô. Đặc biệt, sức chống chịu của hệ thống cung ứng nội địa trước các biến động toàn cầu còn hạn chế. Vì vậy, việc tăng cường liên kết thị trường có ý nghĩa then chốt. Liên kết giúp gắn bó chặt chẽ giữa các khâu sản xuất - phân phối - tiêu thụ, tạo dòng chảy thông suốt của hàng hóa, giảm chi phí trung gian, nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm. 

Theo ông Bùi Quang Hưng, ổn định chuỗi cung ứng là yếu tố nền tảng để đảm bảo sự phát triển bền vững. Một chuỗi cung ứng được kết nối chặt chẽ, minh bạch và thích ứng tốt với biến động sẽ giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất liên tục, đáp ứng kịp thời nhu cầu của cả thị trường trong nước và quốc tế. Nói cách khác, liên kết thị trường và chuỗi cung ứng ổn định chính là “chìa khóa” để nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường, và đưa hàng hóa Việt Nam vươn xa.

Chia sẻ về phát triển hệ thống phân phối trong nước gắn với minh bạch nguồn gốc xuất xứ hàng hóa bằng công nghệ truy xuất và chuyển đổi số, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho hay: Hệ thống phân phối là “hệ thần kinh” của thị trường nội địa, kết nối sản xuất –lưu thông – tiêu dùng. Quy mô mạng lưới hiện nay rất rộng, trải khắp từ siêu thị, trung tâm thương mại đến hàng nghìn chợ hạng III ở nông thôn, miền núi; song phân bố chưa đồng đều, chất lượng hạ tầng và quản trị còn chênh lệch, đặc biệt ở khu vực truyền thống. Thương mại điện tử tăng tốc giúp hàng hóa lưu thông nhanh hơn nhưng cũng kéo theo thách thức lớn về minh bạch nguồn gốc, chống hàng giả – hàng nhái – hàng kém chất lượng. Những điểm nghẽn này đã được nhận diện trong bản thảo tham luận trước đây và số liệu thực tế về mạng lưới bán lẻ cho thấy nhu cầu cấp thiết phải chuẩn hóa và số hóa toàn chuỗi cung ứng.

Ở góc độ thực thi, lực lượng quản lý thị trường liên tục gia tăng hiệu quả kiểm tra, xử lý: năm 2024 đã thanh tra, kiểm tra 68.280 vụ, xử lý 47.135 vụ vi phạm; 9 tháng năm 2025 kiểm tra 17.746 vụ, xử lý 15.544 vụ, chuyển cơ quan điều tra 133 vụ có dấu hiệu tội phạm. 

Các con số này cho thấy quy mô và tính phức tạp của vi phạm trong lưu thông hàng hóa, đồng thời khẳng định nhu cầu ứng dụng mạnh mẽ công nghệ để giảm chi phí giám sát, tăng tính răn đe và nâng cao niềm tin thị trường.

Để minh bạch thị trường hàng hoá, hàng lang pháp lý cơ bản đã được triển khai đồng bộ. Chẳng hạn như, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (sửa đổi) 2025 sẽ có hiệu lực từ năm 2026, bổ sung quy định truy xuất nguồn gốc, “Hộ chiếu số sản phẩm” (DPP), yêu cầu công khai thông tin trên nền tảng số. Cùng với Thông tư 02/2024/TT-BKHCN và đề xuất Nghị định về định danh, xác thực sản phẩm... những hàng rào pháp lý này sẽ góp phần có tác động mạnh mẽ đến việc minh bạch thị trường hàng hoá hiện nay. 

T

heo ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, minh bạch là trung tâm, công nghệ là đòn bẩy, liên thông dữ liệu là phương thức. Theo đó, mục tiêu giai đoạn 2026-2028, 100% sàn thương mại điện tử và siêu thị phải hiển thị DPP/QR; lực lượng quản lý thị trường kiểm tra hoàn toàn trên nền tảng số; truy xuất bắt buộc nhóm hàng rủi ro cao như thực phẩm tươi sống, dược - mỹ phẩm, phân bón, xăng dầu, điện tử; đồng thời hình thành Cổng truy xuất quốc gia kết nối liên thông ASEAN, EU.

Để đạt được mục tiêu, cần hoàn thiện chuẩn thể chế và tiêu chuẩn dữ liệu; Xây dựng hạ tầng số và nền tảng truy xuất quốc gia; quản lý theo mức độ rủi ro, áp dụng bắt buộc với nhóm hàng nguy cơ cao; thực thi cưỡng chế số như trang bị ứng dụng scan, kết nối dữ liệu vi phạm, cảnh báo liên ngành; truyền thông, nâng cao năng lực qua chương trình “Quét để biết - Mua hàng chuẩn”, hỗ trợ số hóa OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm), hợp tác xã, hộ kinh doanh.

Nhằm thúc đẩy lưu thông hàng hoá, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước sẽ thực hiện tám nhiệm vụ trọng tâm, trong đó có điều phối liên thông dữ liệu giữa các bộ ngành; chuẩn hóa nghiệp vụ số cho lực lượng quản lý thị trường; ký kết với sàn thương mại điện tử, chuỗi bán lẻ để hiển thị bắt buộc DPP/QR; tổ chức thí điểm ngành hàng và địa phương; triển khai truyền thông rộng rãi; đề xuất cơ chế khuyến khích chuyển đổi số.

“Khi hệ thống phân phối minh bạch, mỗi lần quét mã là một lần khẳng định niềm tin. Đây là giải pháp giảm gian lận, giảm chi phí tuân thủ, tăng năng lực cạnh tranh, bảo vệ người tiêu dùng và thúc đẩy phát triển bền vững thị trường nội địa”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Nhấn mạnh về việc phát huy thương mại điện tử trong kết nối cung – cầu và ổn định chuỗi cung ứng hàng hoá, ông Bùi Huy Hoàng – Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển thương mại điện tử và Công nghệ số (Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số- Bộ Công Thương) chỉ ra rằng: Thời gian qua, nhiều doanh nghiệp sản xuất đã coi thương mại điện tử là một kênh phân phối quan trọng trong chiến lược kinh doanh thông qua mô hình vận hành khác nhau.

Cùng đó, doanh nghiệp vận hành thương mại điện tử có nghiệp vụ kinh doanh ngày càng chuyên nghiệp hơn và góp phần không nhỏ trong việc thúc đẩy doanh thu bán hàng. Các phiên livestream từ 2 – 3 giờ đồng hồ thúc đẩy bán hàng nông sản trái cây vài chục đến cả trăm tấn không phải là điều hiếm thấy. Thông qua thương mại điện tử sản phẩm nông sản, đặc sản địa phương, hàng hoá công nghiệp tiêu dùng … không chỉ tăng doanh số bán hàng mà còn là phương thức hiệu quả để quảng bá sản phẩm tới đối tác, cộng động, xã hội, là cầu nối hữu hiệu để tiếp cận với tệp khách hàng rộng hơn, đa dạng hơn.

Để tiếp tục tận dụng tối đa những lợi thế của thương mại điện tử cũng như phát huy vai trò kết nối cung – cầu và ổn định chuỗi cung ứng hàng hoá, ông Bùi Huy Hoàng gợi mở việc tiếp tục xây dựng và hoàn thiện chính sách thể chế thương mại nói chung và thương mại điện tử nói riêng tại Việt Nam một cách đồng bộ, toàn diện. Mục đích là tạo ra sân chơi công bằng, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh cho các nhà sản xuất, các doanh nghiệp, công ty thương mại, thương mại điện tử ...và bảo vệ người tiêu dùng.

Cùng đó, coi thương mại điện tử là một phương thức phân phối hiện đại: Thông qua việc ứng dụng các mô hình thương mại điện tử, ứng dụng công nghệ số, AI…giúp doanh nghiệp cắt giảm được chi phí nhân sự, vận hành, chi phí phân phối hàng hoá, nâng cao năng lực cạnh tranh và tối ưu hóa lợi nhuận.

Doanh nghiệp cần có định hướng và tập trung đạo tạo nguồn nhân lực chất lượng cho thương mại điện tử để bắt kịp xu hướng của thị trường. Chỉ khi nào có được nhân lực chất lượng cao thì việc ứng dụng thương mại điện tử như một kênh phân phối hiện đại mới phát huy hiệu quả, tận dụng tối đa được những lợi thế của thương mại điện tử mang lại.