Xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế từ cơ chế đặc thù - Bài cuối: Kênh dẫn vốn mới cho doanh nghiệp

Sau câu chuyện thể chế và phân quyền cho TP. Hồ Chí Minh trong phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế, vấn đề được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là trung tâm này sẽ mang lại giá trị gì cho nền kinh tế. Theo nhiều chuyên gia, thành công của VIFC-HCMC không nằm ở quy mô vốn thu hút được mà ở khả năng trở thành đầu mối trung chuyển vốn cho doanh nghiệp Việt Nam.

* Không chỉ hút vốn ngoại

Khi Việt Nam đặt mục tiêu xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế, điều cộng đồng doanh nghiệp quan tâm không chỉ là khả năng thu hút thêm các định chế tài chính hay dòng vốn nước ngoài, mà còn là những giá trị cụ thể mà trung tâm này có thể mang lại cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Chia sẻ tại một toạ đàm tổ chức cuối tuần qua, bà Hồ Ngọc Lâm, Trưởng Bộ phận Pháp chế Tập đoàn Vingroup cho biết, ngay từ khi có chủ trương xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế, doanh nghiệp đã nghiên cứu xem liệu mô hình này có thể tạo ra những cơ hội mới trong tiếp cận vốn hay không.

Theo bà Lâm, kỳ vọng lớn nhất của doanh nghiệp là Trung tâm Tài chính sẽ trở thành một đầu mối trung chuyển vốn, giúp kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các nguồn lực tài chính quốc tế. Tuy nhiên, các chính sách hiện nay chủ yếu tập trung vào chiều vốn đi vào, trong khi cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp Việt huy động vốn ở nước ngoài hoặc mở rộng đầu tư ra quốc tế vẫn còn khá hạn chế.

Đại diện Tập đoàn này cho biết, Vingroup từng nghiên cứu phương án niêm yết kép tại Việt Nam và Singapore. Dù phía Singapore đã chấp thuận về nguyên tắc, kế hoạch cuối cùng không thể triển khai do nhiều vướng mắc liên quan đến cơ chế quản lý nhà đầu tư, thanh toán, lưu ký chứng khoán và các quy định pháp lý trong nước.

“Cuối cùng, chúng tôi phải lựa chọn giải pháp thành lập công ty tại Singapore để tiếp cận thị trường vốn quốc tế. Điều đó cho thấy doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn gặp khá nhiều rào cản nếu muốn huy động vốn hoặc niêm yết ở nước ngoài", bà Lâm chia sẻ.

Theo bà Lâm, mô hình Trung tâm Tài chính cần góp phần tháo gỡ những rào cản tương tự để doanh nghiệp Việt có thể niêm yết trên các thị trường quốc tế, huy động vốn xuyên biên giới và tham gia sâu hơn vào chuỗi tài chính toàn cầu.

Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HUBA)cũng cho rằng, sứ mệnh quan trọng nhất của IFC là trở thành một kênh dẫn vốn mới cho nền kinh tế, đặc biệt là nguồn vốn quốc tế dài hạn.

Theo ông Hòa, cần sớm xây dựng các cơ chế cho phép doanh nghiệp Việt Nam huy động vốn thông qua IFC bằng cả đồng Việt Nam và ngoại tệ, đồng thời có tiêu chí phù hợp đối với từng lĩnh vực và từng nhóm doanh nghiệp.

Ông cho rằng hiện nay nhu cầu vốn của nền kinh tế vẫn chủ yếu dựa vào hệ thống ngân hàng, trong khi thị trường vốn chưa phát huy đầy đủ vai trò. Nếu các doanh nghiệp lớn có thể tiếp cận nguồn vốn dài hạn từ thị trường vốn trong và ngoài nước, áp lực lên hệ thống tín dụng sẽ giảm bớt, qua đó tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn.

Các doanh nghiệp cho rằng, nếu chỉ dừng lại ở vai trò thu hút vốn nước ngoài vào Việt Nam, Trung tâm Tài chính quốc tế sẽ khó tạo ra sự khác biệt so với các cơ chế hiện có. Nhưng nếu trở thành cầu nối hai chiều, vừa đưa vốn quốc tế vào nền kinh tế, vừa giúp doanh nghiệp Việt tiếp cận thị trường tài chính toàn cầu, mô hình này có thể trở thành một trong những động lực quan trọng cho giai đoạn tăng trưởng mới của Việt Nam.

* Phải giải được bài toán vốn của Việt Nam

Kỳ vọng của cộng đồng doanh nghiệp xuất phát từ một thực tế là nhu cầu vốn của nền kinh tế đang ngày càng lớn, trong khi các kênh huy động truyền thống dần bộc lộ những giới hạn nhất định.

Tiến sĩ Đỗ Thiên Anh Tuấn, giảng viên Trường Chính sách Công và Quản lý, Đại học Fulbright Việt Nam cho biết, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, Việt Nam cần huy động khoảng 38-40 triệu tỷ đồng vốn đầu tư trong giai đoạn 2026-2030, đồng thời nâng tỷ lệ tổng đầu tư toàn xã hội từ khoảng 32% GDP hiện nay lên 40% GDP.

Đây là bài toán rất lớn nếu chỉ dựa vào các nguồn vốn truyền thống. Ngân sách nhà nước chỉ có thể đáp ứng một phần nhu cầu đầu tư, tín dụng ngân hàng đã ở mức cao so với quy mô nền kinh tế; trong khi dòng vốn FDI chủ yếu tập trung vào lĩnh vực sản xuất.Theo Tiến sĩ Đỗ Thiên Anh Tuấn, cấu trúc vốn của nền kinh tế cần được phát triển theo hướng đa tầng và đa dạng hóa nguồn cung vốn. Bên cạnh các kênh truyền thống, hệ sinh thái của Trung tâm Tài chính quốc tế có thể đóng góp thêm từ 3-5% GDP cho tổng vốn đầu tư xã hội thông qua các mô hình tài chính mới. Đặc biệt, các lĩnh vực như fintech, cho vay ngang hàng (P2P Lending), gọi vốn cộng đồng (crowdfunding) hay các nền tảng huy động vốn số có thể trở thành nguồn bổ sung đáng kể cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, theo ông Tuấn, hiệu quả của mô hình này cần được đánh giá bằng khả năng giải quyết những bài toán vốn của chính Việt Nam. "Nếu không giải quyết được các nhu cầu huy động vốn của nền kinh tế Việt Nam thì rất khó để nói Trung tâm Tài chính quốc tế là một mô hình thành công", ông nhận định.

Các chuyên gia cho rằng, việc huy động được vốn mới chỉ là một nửa câu chuyện. Điều quan trọng hơn là làm thế nào để dòng vốn đó thực sự đi vào nền kinh tế.

Luật sư Trần Anh Đức, Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh cho rằng, dự thảo Luật Đô thị đặc biệt đã mở ra nhiều công cụ huy động vốn theo thông lệ quốc tế như trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu dự án, trái phiếu công trình, các quỹ đầu tư và nhiều sản phẩm tài chính khác. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở khâu kết nối giữa mô hình này và nền kinh tế nội địa.

Theo ông, khi dòng vốn được huy động tại trung tâm tài chính chuyển sang các doanh nghiệp hoặc dự án bên ngoài phạm vi VIFC-HCMC, dòng vốn này vẫn bị xem là vốn đầu tư nước ngoài và phải tuân thủ đầy đủ các quy định hiện hành về quản lý ngoại hối, đầu tư nước ngoài, giới hạn sở hữu và thủ tục chấp thuận đầu tư. Điều này làm giảm đáng kể vai trò của VIFC-HCMC với tư cách là cầu nối huy động vốn cho nền kinh tế.

"Nhà đầu tư có thể sẵn sàng rót vốn vào trung tâm tài chính, nhưng nếu quá trình đưa dòng vốn đó vào các dự án trong nước vẫn phải đi qua toàn bộ các thủ tục như một khoản đầu tư nước ngoài thông thường thì lợi thế của trung tâm tài chính sẽ bị thu hẹp đáng kể", Luật sư Đức nhận định.

Kinh nghiệm từ nhiều trung tâm tài chính quốc tế cho thấy muốn phát huy vai trò dẫn vốn cho nền kinh tế thì cần có một hành lang pháp lý riêng giữa trung tâm tài chính và thị trường trong nước; trong đó, dòng vốn được lưu chuyển theo cơ chế đặc thù, với các thủ tục linh hoạt hơn so với quy định áp dụng cho dòng vốn đầu tư nước ngoài thông thường.

Vì vậy, vị Luật sư này đề xuất xây dựng cơ chế riêng đối với các khoản vốn được huy động thông qua VIFC-HCMC khi đầu tư vào các lĩnh vực ưu tiên của Thành phố. Danh mục này có thể bao gồm các dự án hạ tầng giao thông, năng lượng sạch, chỉnh trang đô thị, logistics, đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, giáo dục, y tế và nhà ở xã hội.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu cơ chế ngoại hối linh hoạt hơn trong phạm vi VIFC-HCMC, cho phép nhà đầu tư lựa chọn giao dịch bằng đồng Việt Nam hoặc ngoại tệ chuyển đổi, đồng thời đơn giản hóa các thủ tục liên quan đến luân chuyển vốn giữa trung tâm tài chính và nền kinh tế trong nước.

Theo các chuyên gia, việc thu hút được dòng vốn quốc tế mới chỉ là bước đầu trong quá trình xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế. Quan trọng hơn là thiết kế được các cơ chế để dòng vốn đó được lưu chuyển hiệu quả vào nền kinh tế, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường tài chính toàn cầu. Đây cũng là một trong những bài toán thể chế quan trọng mà Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cần giải quyết nếu muốn VIFC-HCMC trở thành động lực tăng trưởng mới cho TP. Hồ Chí Minh và cả nước.