Xe điện mở động lực tăng trưởng và an ninh năng lượng

Các chuyên gia, khách mời tại Tọa đàm "Xe điện: Lời giải cho bài toán năng lượng và phát triển bền vững" do Báo Công Thương vừa tổ chức. Ảnh: BNEWS/TTXVN phát

Trong bối cảnh ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn trở thành thách thức cấp bách và thị trường năng lượng toàn cầu biến động khó lường, việc chuyển dịch sang phương tiện giao thông xanh không còn là lựa chọn, mà là mệnh lệnh của sự phát triển. Tọa đàm "Xe điện: Lời giải cho bài toán năng lượng và phát triển bền vững" do Báo Công Thương tổ chức mới đây đã làm rõ lộ trình, giải pháp và những triển vọng đột phá của ngành công nghiệp xe điện tại Việt Nam. 

* Xu hướng tất yếu và chiến lược an ninh năng lượng quốc gia

Việc chuyển đổi sang xe điện không chỉ đơn thuần là thay đổi một phương tiện di chuyển mà còn gắn liền với chiến lược an ninh năng lượng quốc gia. Điều này càng trở nên cấp thiết sau thông báo kết luận của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ngày 11/3/2026, yêu cầu phát động chiến dịch tiết kiệm năng lượng toàn xã hội và khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện dùng điện, nhiên liệu sạch. 

TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh. Ảnh: BNEWS/TTXVN phát

Theo TS Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh, việc chuyển đổi này gắn liền với cam kết Net Zero vào năm 2050 của Việt Nam. Ông nhấn mạnh, lịch sử đã chứng minh các cuộc khủng hoảng dầu mỏ (như năm 1973, 1978) luôn là "cú huých" thúc đẩy đổi mới công nghệ và thay đổi hành vi tiêu dùng. Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông gây áp lực lên nguồn cung xăng dầu hiện nay, xe điện nổi lên như một giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng nhờ khả năng đa dạng hóa nguồn cấp và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Tuy nhiên, an ninh năng lượng cần được nhìn nhận ở cả ba yếu tố: đủ, ổn định và bền vững. Bài toán đặt ra là phải đảm bảo nguồn điện sạc cho xe cũng phải "xanh" và "sạch" thông qua năng lượng tái tạo. Đặc biệt, công nghệ pin lưu trữ trên xe điện còn đóng vai trò như những "viên pin khổng lồ" giúp ổn định lưới điện quốc gia vào giờ cao điểm – một khía cạnh quan trọng của lưới điện thông minh.

Ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp - Bộ Công Thương. Ảnh: BNEWS/TTXVN phát

Về phía cơ quan quản lý, ông Phạm Văn Quân – Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) khẳng định: "Xe điện không chỉ đơn thuần là phương tiện, mà là một ngành công nghiệp mới". Bộ Công Thương đang tập trung xây dựng hành lang pháp lý đồng bộ, bao gồm 28 tiêu chuẩn, quy chuẩn về trụ sạc, trạm sạc và pin tính đến cuối năm 2025, hướng tới hoàn thiện toàn bộ hệ thống này vào quý III/2026 theo chỉ đạo của Chính phủ. 

* "Đòn bẩy" từ chính sách và sự chuyển mình của các đô thị lớn

Để xe điện thực sự đi vào đời sống, vai trò dẫn dắt của các đô thị lớn như Hà Nội là vô cùng quan trọng. Ông Nguyễn Quang Huy – Phó Trưởng phòng Quản lý vận tải, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, thành phố đang quyết liệt thực hiện lộ trình chuyển đổi toàn bộ taxi sang xe điện hoặc năng lượng xanh vào năm 2030. 

Hiện nay, Hà Nội đang quản lý hơn 14.300 xe taxi, trong đó khoảng 60% (tương đương 8.692 xe) đã chuyển đổi sang xe điện. Để hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 chuyển đổi toàn bộ gần 28.000 xe taxi, Hà Nội đang xây dựng các nghị quyết mang tính đột phá như hỗ trợ tài chính bằng việc ưu đãi lãi suất vay vốn cho doanh nghiệp vận tải chuyển đổi phương tiện; rà soát 110 vị trí tiềm năng để phát triển trạm sạc công cộng, ưu tiên khu vực từ vành đai 3 trở vào nội đô; giảm giá trông giữ phương tiện đối với xe điện và thiết lập các vùng phát thải thấp (LEZ) để hạn chế xe xăng.

Ông Hoàng Hà – Tổng giám đốc VinFast Xe máy điện thị trường Việt Nam. Ảnh: BNEWS/TTXVN phát

Song hành cùng chính sách là sự bứt phá của các doanh nghiệp nội địa, tiêu biểu là VinFast thuộc Tập đoàn Vingroup. Ông Hoàng Hà – Tổng giám đốc VinFast Xe máy điện thị trường Việt Nam chia sẻ tầm nhìn về một hệ sinh thái di chuyển xanh toàn diện. Tính đến năm 2025, VinFast đã xây dựng mạng lưới 150.000 cổng sạc trên toàn quốc và trong năm 2026 triển khai thêm 99 "siêu trạm sạc" với khả năng phục vụ cùng lúc 100 ô tô điện, thời gian sạc chỉ 15 phút, giúp cho việc sử dụng xe điện đi gần hay đi xa đều rất thuận tiện.

Cùng với việc phát triển hạ tầng trạm sạc, năm 2025 thị trường đã có những phản hồi tích cực với con số ấn tượng 175.000 ô tô điện VinFast và hơn 406.000 xe máy điện VinFast (tăng gần 500% so với năm trước) được người tiêu dùng lựa chọn,  là minh chứng rõ nhất cho xu hướng chuyển đổi xanh đang diễn ra mạnh mẽ.

Cùng với đó, các chương trình "thu xăng đổi điện", hỗ trợ giá từ 6-13%, hay chính sách mua xe trả góp "0 đồng vốn đối ứng" đã xóa bỏ rào cản về chi phí ban đầu, giúp người dân dễ dàng tiếp cận công nghệ mới. 

* Khát vọng làm chủ công nghệ và xây dựng chuỗi cung ứng nội địa

Một điểm sáng được thảo luận sâu tại tọa đàm là năng lực nội địa hóa của ngành xe điện Việt Nam. Trái với quan điểm cho rằng chúng ta vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu, ông Phạm Văn Quân đưa ra số liệu đáng chú ý: tỷ lệ nội địa hóa của VinFast đã đạt khoảng 60% vào năm 2025. Khi nhà máy sản xuất pin tại Hà Tĩnh đi vào vận hành ổn định, con số này có thể nâng lên mức 80%. Trong khi đó, một số doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực ô tô, dù đã hoạt động tại Việt Nam hơn 30 năm, nhưng tỷ lệ nội địa hóa vẫn chưa đạt mức cam kết 40%, thậm chí nhiều dòng xe mới chỉ đạt khoảng 10-15%.

Dải sản phẩm ô tô thuần điện của VinFast. Ảnh: Văn Xuyên/BNEWS/TTXVN

Chính phủ đang đặt kỳ vọng vào các "doanh nghiệp hạt nhân" để dẫn dắt chuỗi cung ứng. Hiện đã có khoảng 700 doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào hệ sinh thái sản xuất của VinFast. Để thúc đẩy con số này, Bộ Công Thương đang hoàn thiện các chính sách ưu đãi công nghiệp hỗ trợ (Nghị định 205/2025/NĐ-CP), trong đó yêu cầu các doanh nghiệp FDI phải có sự tham gia của doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng mới được hưởng ưu đãi.

Tuy nhiên, để phát triển bền vững, các chuyên gia cũng chỉ ra những thách thức cần giải quyết trong dài hạn: Đó là tín dụng xanh: Cần có cơ chế cho vay mua xe điện với lãi suất thấp hơn thị trường từ 2-3% để kích cầu mạnh mẽ hơn. Bên cạnh đó là đào tạo nguồn nhân lực, hệ thống giáo dục cần sớm cập nhật chương trình đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật xe điện, công nghệ pin và phần mềm vận hành.

Tất cả khách hàng cá nhân mua ô tô điện từ ngày 10/2/2026 trở đi sẽ được VinFast miễn phí sạc pin tại hệ thống trạm sạc V-Green trên toàn quốc đến hết ngày 10/2/2029. Ảnh: Văn Xuyên/BNEWS/TTXVN

Cùng với đó là tái chế pin. Dù pin xe điện có vòng đời rất dài (có thể tới 40 năm nếu tính cả giai đoạn tái sử dụng làm pin lưu trữ), nhưng vẫn cần có quy định pháp lý về tái chế ngay từ bây giờ để tránh hệ lụy môi trường trong tương lai. Đồng thời ưu tiên khu vực công bằng việc đẩy mạnh việc sử dụng xe điện phục vụ công vụ tại các cơ quan nhà nước để tạo hiệu ứng lan tỏa xã hội.

Các chuyên gia trong ngành cho rằng, cuộc cách mạng xe điện tại Việt Nam không chỉ là câu chuyện thay đổi một phương tiện di chuyển, mà là cuộc chuyển mình về công nghệ, tư duy tiêu dùng và trách nhiệm với môi trường. Với sự đồng hành quyết liệt giữa Chính phủ, doanh nghiệp và sự ủng hộ của người dân, xe điện chính là lời giải trọn vẹn nhất cho bài toán năng lượng và phát triển bền vững, đưa Việt Nam vững bước trên con đường tăng trưởng xanh toàn cầu.