Xe điện Trung Quốc trỗi dậy mạnh mẽ tại Mexico và Mỹ Latinh

Các mẫu xe thuần điện chủ chốt của BYD, gồm BYD DOLPHIN, BYD SEAL và BYD ATTO 3. Ảnh: Văn Xuyên/BNEWS/TTXVN

Tại những đại lộ ken đặc xe cộ của Mexico City, nơi âm thanh động cơ đã trở thành một phần của đời sống đô thị, sự xuất hiện ngày càng nhiều của những chiếc xe điện êm ru giá rẻ đang cho thấy một chuyển biến âm thầm nhưng mạnh mẽ. Không ồn ào, không quảng bá rầm rộ, thị trường xe điện (EV) tại Mexico (Mê-hi-cô) cũng như nhiều nước Mỹ Latinh đang đổi màu, phản ánh rõ nét những thay đổi lớn trong thói quen di chuyển của người dân nơi này. 

Trong khi Tesla gần như vắng bóng tại khu vực rộng 650 triệu dân này, các nhà sản xuất xe Trung Quốc đang tiến những bước dài. Tính riêng trong quý III/2024, doanh số EV tại khu vực Mỹ Latinh tăng gần 70%, trong đó đa số là phương tiện đến từ các nhà sản xuất Trung Quốc. Riêng tại Nam Mỹ, xe điện Trung Quốc đã chiếm tới 79% tổng doanh số – một con số cho thấy sức hút mạnh mẽ của thị trường giá rẻ, phù hợp thu nhập bình quân còn khiêm tốn của phần lớn hộ gia đình.

Theo ông Felipe Muñoz, chuyên gia tại JATO Dynamics – tập đoàn đa quốc gia phân tích thị trường ô tô - các nhà sản xuất Trung Quốc đang trong tình trạng dư thừa công suất do cạnh tranh nội địa khốc liệt. Do đó, rất nhiều lượng xe chưa bán được tại Trung Quốc đang được chuyển sang Mỹ Latinh, châu Phi, Trung Á và Trung Đông như một chiến lược cân bằng sản xuất toàn cầu.

Trong khi đó, ông Martin Bresciani, Chủ tịch Phòng Thương mại Ô tô Chile (CAVEM) cho rằng “Các hãng xe Trung Quốc đã lấp chỗ trống rất nhanh, cả ở xe xăng lẫn xe điện. Trên thực tế, họ đã chứng minh rằng sản phẩm của họ có chất lượng ngang tầm toàn cầu.” Đây là minh chứng rõ ràng rằng thương hiệu Trung Quốc không đơn thuần là lựa chọn giá rẻ - họ đang xây dựng niềm tin vững chắc tại Mỹ Latinh.

Ở Peru, doanh nhân Luis Zwiebach kể lại những khó khăn mà từng gặp khi muốn mua Tesla khi ông phải bay 4.000 dặm tới California, Mỹ để lái thử và sau đó mang về Peru. Giờ đây, với các thương hiệu Trung Quốc, cùng hệ thống bán hàng rộng khắp, việc tiếp cận xe điện trở nên dễ dàng và rẻ hơn nhiều.

Sự thay đổi này không diễn ra đột ngột. Nhiều năm qua, Mexico và Mỹ Latinh phụ thuộc lớn vào xe dùng động cơ đốt trong, phần vì chi phí đầu tư hạ tầng sạc còn hạn chế, phần vì các thương hiệu truyền thống không mặn mà tung ra sản phẩm giá hợp lý. Khoảng trống ấy đã tạo điều kiện để xe điện Trung Quốc thâm nhập sâu, mở ra một chu kỳ cạnh tranh mới mà các doanh nghiệp Mỹ và phương Tây khó có thể xem nhẹ.

Trong khi đó, Mexico vừa chứng kiến thông tin đáng chú ý khi tập đoàn BYD – một trong những nhà sản xuất xe điện lớn nhất thế giới – tuần trước tuyên bố xem xét khôi phục dự án xây dựng nhà máy sản xuất EV vốn bị trì hoãn trước đó. Nếu quyết định cuối cùng được đưa ra, đây sẽ là một trong những khoản đầu tư lớn nhất của ngành ô-tô điện vào Mexico trong vài năm gần đây, mở ra khả năng xuất khẩu trực tiếp sang toàn khu vực Mỹ Latinh và thậm chí hướng tới thị trường Bắc Mỹ.

Động thái này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh Mexico đang trở thành “cửa ngõ” vào thị trường Tây Bán cầu, nhờ mạng lưới hiệp định thương mại rộng khắp và vị trí địa lý sát Mỹ. Với BYD, một nhà máy đặt tại Mexico không chỉ giảm đáng kể chi phí logistics mà còn giúp hãng tránh được rủi ro thuế quan đang ngày càng siết chặt của Mỹ đối với xe điện từ Trung Quốc.

Trong khi đó, hồi đầu tháng 11 vừa rồi, Geely – một trong những tập đoàn sản xuất xe điện lớn nhất Trung Quốc cũng đã gia nhập thị trường Argentina bằng mẫu SUV điện EX5, đánh dấu bước mở rộng chiến lược kinh doanh xe “xanh” tại nền kinh tế lớn thứ 3 Mỹ Latinh.

Thị trường Mỹ Latinh đang trở thành nơi lý tưởng để các hãng xe Trung Quốc thử nghiệm mô hình kinh doanh chi phí thấp. Những dòng xe như BYD Dolphin, Chery EQ1 hay JAC E10 đang có mặt tại hầu hết các đại lý ở Brazil, Chile, Colombia, Peru và Mexico. Giá bán phổ biến từ 16.000–22.000 USD, thấp hơn đáng kể so với các mẫu EV của Mỹ và châu Âu. Sự chênh lệch này tạo nên lợi thế cạnh tranh gần như tuyệt đối, nhất là tại các đô thị nhỏ nơi người dân lần đầu tiếp cận phương tiện chạy điện.

Trong khi đó, các hãng xe Mỹ và châu Âu vẫn gặp khó khi phải cân đối giữa chi phí sản xuất cao, yêu cầu công nghệ phức tạp và áp lực lợi nhuận. Tesla – biểu tượng của ngành EV toàn cầu – hiện chưa có chiến lược rõ ràng tại Mỹ Latinh. Tại nhiều nước, Tesla thậm chí không có đại lý chính thức; hệ thống sạc chuyên dụng gần như vắng bóng. Khoảng trống chiến lược này vô tình tạo cơ hội cho các đối thủ Trung Quốc chiếm lĩnh nhanh chóng.

Cạnh tranh Mỹ – Trung tại khu vực vì thế đang chuyển sang một giai đoạn mới. Các nhà phân tích kinh tế tại Mexico nhận định rằng EV sẽ trở thành một trong những mặt trận quan trọng nhất, bởi thị trường Mỹ Latinh vừa đủ lớn để tạo động lực công nghiệp, vừa đủ linh hoạt để các hãng thử nghiệm chính sách kinh doanh dài hạn.

Mexico hiện đóng vai trò trung tâm trong bức tranh ấy. Việc BYD cân nhắc mở lại nhà máy không chỉ mang giá trị kinh tế thuần túy mà còn thể hiện mức độ tự tin mới của các doanh nghiệp Trung Quốc khi bước vào thị trường đầy biến động này. Nếu dự án thành hiện thực, Mexico có thể trở thành mắt xích sản xuất EV quan trọng nhất của họ ngoài châu Á, đồng thời định hình lại chuỗi cung ứng khu vực.

Dù vậy, những lợi thế trước mắt không che lấp được các thách thức. Hạ tầng sạc tại Mỹ Latinh vẫn thiếu đồng bộ; người dân ở nhiều vùng nông thôn chưa tiếp cận được nguồn điện ổn định; giá thành pin còn cao so với thu nhập trung bình. Nhiều chính phủ dù muốn thúc đẩy tiêu dùng xanh nhưng chưa thể đưa ra gói hỗ trợ đủ mạnh. Đây là những rào cản khiến sự bứt phá của EV diễn ra không đồng đều.

Tuy nhiên, chiều hướng chung đã rõ: xe điện – đặc biệt là xe điện Trung Quốc – đang mở rộng ảnh hưởng tại Mỹ Latinh với tốc độ chưa từng thấy. Và chính Mexico, bằng ưu thế địa lý, công nghiệp và thương mại, đang trở thành nơi thử thách tầm nhìn chiến lược của các nền kinh tế lớn, đồng thời chứng kiến cuộc đua gay gắt định hình tương lai ngành ô-tô khu vực.

Trong bối cảnh thế giới chuyển dịch mạnh sang các công nghệ sạch, những thay đổi hôm nay tại Mexico và Mỹ Latinh có thể là tín hiệu cho một trật tự mới của ngành ô-tô toàn cầu – nơi sự cạnh tranh không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở chiến lược tiếp cận thị trường và khả năng thích ứng với nhu cầu của những nền kinh tế đang chuyển mình.