Xe máy điện Trung Quốc vào châu Phi tăng 60%

Sản phẩm xe máy điện YADEA của Trung Quốc. Ảnh: Văn Xuyên/BNEWS/TTXVN

Xu hướng này phản ánh sự phát triển nhanh của thị trường phương tiện điện hai và ba bánh trên lục địa, đồng thời cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa thị trường Bắc Phi thiên về tiêu dùng cá nhân và thị trường châu Phi Hạ Sahara tập trung vào xe phục vụ vận tải hành khách, giao hàng và hoạt động kinh doanh hằng ngày. 

Các nước Bắc Phi gồm Morocco, Ai Cập và Algeria dẫn đầu đà tăng nhập khẩu, chủ yếu là xe tay ga và xe gắn máy điện nguyên chiếc của Trung Quốc phục vụ nhu cầu đi lại quãng ngắn tại đô thị.

Morocco đứng đầu châu Phi trong nửa đầu năm nay với 80.188 xe được nhập khẩu, trị giá 21,7 triệu USD; tiếp theo là Ai Cập và Algeria. Tại khu vực châu Phi phía Nam sa mạc Sahara, Nam Phi đứng đầu về số xe nhập khẩu, với 19.635 xe máy điện trị giá 6,9 triệu USD.

Xe hai và ba bánh hiện chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số phương tiện lưu thông tại nhiều quốc gia châu Phi, đồng thời là phương tiện chủ lực của dịch vụ xe ôm, vận tải hàng hóa và giao nhận.

Việc thay thế xe chạy xăng hoặc dầu diesel bằng xe điện có thể góp phần giảm tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch, hạ chi phí vận hành cho người lái và giảm ô nhiễm không khí tại các đô thị đông dân.

Tại Đông và Tây Phi, mô hình phát triển xe máy điện có đặc điểm khác biệt. Các doanh nghiệp khởi nghiệp địa phương không chỉ nhập hoặc lắp ráp xe, mà còn đầu tư vào nhà máy lắp ráp, dịch vụ tài chính mua xe, mạng lưới bảo dưỡng và đặc biệt là hệ thống đổi pin.

Mô hình này phù hợp với nhóm lái xe chuyên nghiệp thường sử dụng xe tới 150 km mỗi ngày để chở khách và hàng hóa, do họ có thể thay pin đã cạn trong thời gian ngắn thay vì phải chờ sạc đầy.

Quá trình chuyển đổi đã bắt đầu có tác động đáng kể tại một số thị trường. Xe máy điện chiếm khoảng 20% doanh số xe máy tại Uganda trong năm 2025 và khoảng 15% tại Kenya.

Nếu điện khí hóa được mở rộng, Uganda có thể giảm khoảng 600 triệu USD chi phí nhập khẩu nhiên liệu, trong khi Kenya có thể cắt giảm từ 600-800 triệu USD nhập khẩu nhiên liệu. Đây là lợi ích đáng kể đối với các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhiên liệu nhập khẩu và thường chịu tác động mạnh khi giá dầu thế giới biến động. 

Dù vậy, ngành xe máy điện ở châu Phi vẫn đối mặt những hạn chế quan trọng. Phần lớn linh kiện cốt lõi như động cơ, bộ điều khiển và tế bào pin vẫn phải nhập khẩu; sản xuất tại chỗ chủ yếu mới tập trung vào các bộ phận đơn giản như yên xe, chỗ để chân và khung kim loại.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp sử dụng pin, đầu nối và phần mềm độc quyền, khiến người lái khó dùng chung các trạm đổi pin giữa những mạng lưới khác nhau. Sự phân mảnh này làm giảm quy mô thị trường, cản trở khả năng sản xuất pin trong nước và khiến giá trị bán lại của pin bị hạn chế.

Giới chuyên gia cho rằng tốc độ phát triển của xe máy điện tại châu Phi trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào khả năng cung cấp tín dụng mua xe với chi phí hợp lý, duy trì nguồn điện tin cậy, mở rộng hạ tầng sạc và đổi pin, xây dựng chính sách ổn định, cũng như tăng cường chuẩn hóa thiết bị và hệ thống pin giữa các thị trường.

Nếu giải quyết được các nút thắt này, xe máy điện có thể trở thành một phần quan trọng trong quá trình chuyển đổi giao thông xanh và giảm phụ thuộc nhiên liệu nhập khẩu tại châu Phi.