Xử lý ba nhóm vấn đề tại các dự án yếu kém ngành công thương

Chiều 6/9, Phó Thủ tướng Chính phủ Vương Đình Huệ, Trưởng Ban chỉ đạo của Chính phủ về xử lý tồn tại, yếu kém của 12 dự án, nhà máy ngành công thương đã chủ trì cuộc họp đánh giá tiến độ công việc của các bộ, ngành và các tập đoàn, tổng công ty liên quan.

Sau khi tiếp nhận 11/12 dự án, nhà máy từ Bộ Công Thương (Nhà máy Bột giấy Phương Nam vẫn do Tổng công ty Giấy, Bộ Công Thương quản lý), Uỷ ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp đã rà soát, tổng hợp các hồ sơ và thấy rằng mặc dù số lượng nhiệm vụ mà các bộ, ngành, tập đoàn, tổng công ty đã hoàn thành chiếm 75,36% nhưng các khó khăn mấu chốt vẫn nằm ở 17 nhiệm vụ còn lại, tập trung ở 3 nhóm vấn đề: Xử lý dứt điểm vướng mắc pháp lý để quyết toán hợp đồng EPC và quyết toán toàn bộ dự án; Cơ cấu lại các khoản nợ, trích giãn khấu hao, điều chỉnh lãi suất vay; Xây dựng phương án thoái vốn.

*Vướng ở hợp đồng EPC

Theo báo cáo của Uỷ ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, các dự án vướng mắc tranh chấp hợp đồng thiết kế, cung cấp thiết bị và thi công (EPC) gồm 7 dự án chưa được giải quyết, một số dự án không dàn xếp được, phải đưa ra trọng tài quốc tế phân xử trong thời gian tới.

Chủ tịch HĐTV Tập đoàn Hoá chất Nguyễn Phú Cường cho biết, với 3 nhà máy sản xuất phân bón (Đạm Ninh Bình, Dự án mở rộng sản xuất đạm Hà Bắc, Dự án DAP2 Lào Cai), tập đoàn đã chuẩn bị hồ sơ pháp lý, khi có ý kiến của Chính phủ thì sẽ khởi kiện tổng thầu ra toà hoặc đưa ra Trung tâm Trọng tài quốc tế phân xử.

Đối với Dự án mở rộng Giang thép Thái Nguyên giai đoạn 2, ông Nghiêm Xuân Đa, Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Thép Việt Nam cho biết, không thể đàm phán giải quyết được vướng mắc hợp đồng EPC với nhà thầu MCC để tiếp tục dự án.

Về tài chính, các dự án của Vinachem mặc dù đã tái hoạt động hiệu quả nhưng tiếp tục gặp khó khăn về vay vốn lưu động để phục vụ sản xuất kinh doanh vì thoả thuận với ngân hàng thương mại “thu về 10 phần và chỉ cho vay lại 9 phần” sau mỗi chu kỳ sản xuất.

Ông Nguyễn Phú Cường cho biết dự án mở rộng nhà máy đạm Hà Bắc 3 năm liền chạy công suất 93%. Năm nay giá đạm thấp nhưng vẫn cao hơn biến phí (những khoản chi phí thay đổi theo sản lượng) 1.000 đồng/kg, dôi ra 250 tỷ đồng. Còn đạm Ninh Bình trong nửa đầu năm 2019 đã vượt kế hoạch sản xuất năm 2018 và tiêu thụ 100% khối lượng. Tuy nhiên, Vinachem vẫn phải trả nợ thay cho các dự án, nhà máy này, như Đạm Ninh Bình là hơn 700 tỷ đồng từ đầu năm tới nay.

Ông Cường kiến nghị, các ngân hàng thương mại tiếp tục cho vay lưu động có lãi suất thấp hơn và khoanh nợ để các dự án, nhà máy này tiến triển hơn, có điều kiện sản xuất kinh doanh trả nợ.

Tuy nhiên, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Đặng Thái Sơn cho rằng, mức lãi suất mà ngân hàng thương mại cho vay các dự án yếu kém là “ưu đãi lớn nhất” so với các dự án, doanh nghiệp khác. “Đạm Ninh Bình có khoản lãi suất lưu động xuống dần còn 7%, trung bình là 8% nên ngân hàng gần như không có lãi. Đạm Hà Bắc là 6-7% lãi suất trung và dài hạn”, ông Sơn nói.

Về việc phân loại nhóm nợ để tiếp tục cho vay, ông Sơn cho biết, chỉ còn cách Chính phủ ra Nghị quyết cho phép các ngân hàng giữ nguyên nhóm nợ đối với các dự án, nhà máy thì mới triển khai được.

Có 3 dự án khác liên quan đến vướng mắc EPC là: nhà máy là Ethanol Quảng Ngãi, Ethanol Phú Thọ và Công ty đóng tàu Dung Quất cũng chưa tìm được tiếng nói chung với nhà thầu về phương án giải quyết tranh chấp và giải pháp xử lý cuối cùng.

Tổng Giám đốc Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam Lê Mạnh Hùng cho biết, Ethanol Phú Thọ chỉ còn phương án duy nhất là giải thể, phá sản nhưng chỉ có hiệu lực khi có phán quyết của toà án đối với vụ án hình sự xảy ra ở đơn vị này.

Còn nhà máy Ethanol Dung Quất, ông Nguyễn Mạnh Hùng cho biết, đã chạy 2 lần rồi và sản phẩm tiêu thụ tốt. Nhà máy đang hoàn thiện kỹ thuật để bảo đảm đồng bộ. Tuy nhiên, các chủ đầu tư muốn bỏ vốn vào mua nguyên liệu chạy thử nghiệm toàn bộ nhà máy thì cũng vướng quy định không sử dụng ngân sách để đầu tư cho dự án.

Báo cáo của Uỷ ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp cho thấy, đối với 6 nhà máy, dự án hoạt động trở lại thì có 2 đơn vị có lãi, 4 đơn vị đã giảm lỗ theo từng năm nhưng hoạt động vẫn còn nhiều khó khăn vì thiếu vốn, gánh nặng nợ nần nên chưa thể thực hiện thoái vốn nhà nước.

*Khẩn trương xử lý, tránh mất vốn

Sau khi nghe các ý kiến của các doanh nghiệp, Uỷ ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp đã đưa ra các giải pháp cụ thể để tiến tới xử lý dứt điểm các tồn đọng, yếu kém của các dự án, nhà máy trên.

Chủ tịch Uỷ ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp Nguyễn Hoàng Anh cho rằng, việc xử lý các dự án, nhà máy càng trở nên cấp thiết vì càng để lâu nhà nước càng mất vốn. Với các dự án, nhà máy còn có nguy cơ âm và mất hết vốn chủ sở hữu.

Đề cập tới xử lý các vướng mắc pháp lý, Phó Thủ tướng Chính phủ Vương Đình Huệ nhấn mạnh, nếu hết năm 2019 mà không đàm phán xong các vướng mắc về hợp đồng EPC thì Chính phủ đồng ý theo đề nghị của từng đơn vị chuyển qua cơ chế toà án hay trọng tài quốc tế phán xử.

“Nhưng tinh thần chung là ưu tiên hoà giải, thương lượng, chia sẻ lẫn nhau, hạn chế thấp nhất vấn đề khiếu kiện. Đồng thời thống nhất quan điểm việc khởi kiện hay không là công việc của tập đoàn, tổng công ty. Vì đây là vấn đề giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, không phải Chính phủ với doanh nghiệp”, Phó Thủ tướng nêu rõ.

Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước tiếp tục chỉ đạo các đơn vị liên quan về tín dụng theo nguyên tắc thị trường, theo quy định của pháp luật về giãn khấu hao để các dự án, nhà máy dùng để trả nợ.

Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ cũng đề nghị Uỷ ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp báo cáo cụ thể hơn các giải pháp, phương án để trình Ban cán sự Đảng Chính phủ xem xét, quyết định.

Cụ thể với Nhà máy đạm Ninh Bình, Uỷ ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp báo cáo kỹ hơn về việc lựa chọn phương án khoanh tất cả nợ gốc, lãi còn phải trả và khoanh nợ giữa Tập đoàn Vinachem và nhà máy trong 5 năm tới, sửa Luật để đưa phân bón vào đối tượng chịu thuế Giá trị gia tăng với mức thuế suất 5%, giảm trích khấu hao tài sản cố định tới năm 2024 về mức 50% số phải trích và các ngân hàng tiếp tục tài trợ vốn lưu động.

Phó Thủ tướng cũng đồng tình cho phép chuyển đổi công ty TNHH 2 TV Thép Việt - Trung thành công ty cổ phần để huy động vốn dễ hơn, báo cáo Chính phủ chỉ đạo các cơ quan thống nhất xử lý vấn đề thuế xuất khẩu cho doanh nghiệp nói chung; trong đó có công ty thép Việt- Trung.

Đối với dự án mở rộng Nhà máy gang thép Thái Nguyên giai đoạn 2, Uỷ ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp trình Chính phủ chủ trương cho phép thực hiện cáo bạch các vấn đề vướng mắc liên quan thoái vốn của Tissco và cho phép thoái vốn ra khỏi dự án.

Đối với dự án, nhà máy Ethanol Dung Quất, với trách nhiệm cổ đông, Phó Thủ tướng đồng tình PVN có thể sử dụng vốn thông qua Đại hội cổ đông để quyết định tiếp tục triển khai dự án.

Bộ Công Thương sớm có văn bản gửi Kiểm toán nhà nước để thẩm định lại giá trị của Nhà máy bột giấy Phương Nam để tiếp tục bán đấu giá. Đồng thời tính tiếp phương án xử lý khi đấu giá tiếp tục không thành công./.