Xử lý lục bình trên sông Vàm Cỏ Đông: Từ ứng phó sang chủ động

Tình trạng này ảnh hưởng đến giao thông thủy, sản xuất nông nghiệp và đời sống dân sinh, nhất là khi xử lý lục bình đang gặp “khoảng trống” do hợp đồng trục vớt đã kết thúc từ cuối tháng 11/2025.

Lục bình xuất hiện sớm

Ghi nhận của phóng viên TTXVN, từ cuối tháng 12/2025 đến nay, lục bình đã bắt đầu xuất hiện nhiều trên sông Vàm Cỏ Đông, tập trung tại các đoạn đầu nguồn qua xã Phước Vinh, Hòa Hội, Long Chữ và phường Thanh Điền, kéo dài đến khu vực đình Trường Đông, địa bàn phường Long Hoa, tỉnh Tây Ninh. Lục bình trôi thành từng mảng lớn, bám ven bờ, mắc tại khúc quanh, chân cầu và khu vực nước chảy chậm, gây tắc nghẽn cục bộ ở một số đoạn sông.

Theo nhận định của người dân sinh sống ven sông, năm nay lục bình xuất hiện sớm hơn so với quy luật thường thấy. Những năm trước, lục bình thường phát triển mạnh sau Tết Nguyên đán, khi mực nước bắt đầu hạ thấp rõ rệt và dòng chảy yếu dần. Việc lục bình xuất hiện ngay từ cuối tháng 12 được xem là dấu hiệu cho thấy nguy cơ gia tăng mật độ trong mùa khô năm nay là rất rõ.

Sinh sống gần khu vực cầu Gò Chai, ông Lê Văn Tâm (51 tuổi), ngụ xã Long Chữ, cho biết, có thời điểm lục bình phủ hơn hai phần ba mặt sông, khiến ghe, thuyền đi lại khó khăn. Cùng thời điểm này năm trước, lục bình chủ yếu tập trung ven bờ, chưa gây cản trở lớn cho giao thông thủy.

Tại đoạn sông Vàm Cỏ Đông qua xã Hảo Đước, ông Nguyễn Tấn Trung (56 tuổi) cho rằng, chỉ cần thấy lục bình bắt đầu xuất hiện là người dân đã có thể hình dung trước những khó khăn sắp tới. Theo kinh nghiệm nhiều năm gắn bó với dòng sông, những đợt lục bình ban đầu thường thưa thớt, nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, nếu không được xử lý kịp thời, lục bình sẽ nhanh chóng sinh sôi, phủ kín mặt sông. Khi đó, ghe thuyền không thể lưu thông, nhiều trường hợp bị mắc kẹt giữa dòng hàng giờ liền, cùng với đó là việc vận chuyển nông sản buộc phải chuyển sang đường bộ với chi phí cao hơn.

Theo nhiều hộ dân canh tác lúa ven sông Vàm Cỏ Đông, mùa khô luôn là thời điểm lục bình phát triển nhanh nhất. Mực nước thấp, dòng chảy yếu tạo điều kiện để lục bình kết thành từng mảng lớn. Khi gặp các vị trí hẹp, lục bình sẽ bị ùn ứ, hình thành các “điểm nghẽn” lớn, khiến dòng chảy bị cản trở nghiêm trọng.

Tại phường Thanh Điền, ông Trần Văn Hòa (48 tuổi) cho rằng, ngành chức năng cần chủ động hơn trong công tác xử lý lục bình. Theo ông Hòa, lục bình là hiện tượng diễn ra theo quy luật hàng năm, hoàn toàn có thể dự báo trước. Điều quan trọng là phải xử lý ngay từ đầu, khi lục bình mới xuất hiện, thay vì để đến lúc dòng sông bị “nghẹt” rồi mới triển khai, vừa tốn kém, vừa gây ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và sản xuất của người dân.

Sông Vàm Cỏ Đông giữ vai trò là tuyến giao thông thủy huyết mạch của tỉnh Tây Ninh, kết nối khu vực với vùng Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời là nguồn cung cấp nước quan trọng phục vụ sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt cho nhiều địa phương ven sông. Vì vậy, việc lục bình xuất hiện dày đặc đã tác động trực tiếp đến đời sống, sinh kế của hàng nghìn hộ dân dọc theo tuyến sông này.

Cần giải pháp xử lý bền vững

Sở Xây dựng tỉnh Tây Ninh cho biết, công tác xử lý lục bình trên sông Vàm Cỏ Đông trước đây do Công ty cổ phần Phát triển nông nghiệp AgriS thực hiện theo hợp đồng ký với Sở Giao thông Vận tải (nay thuộc Sở Xây dựng). Hợp đồng kết thúc ngày 30/11/2025 và đến nay chưa có đơn vị tiếp nhận nhiệm vụ này.

Theo bà Phan Thị Hiếu Vân, Trưởng phòng Kỹ thuật sản xuất - Công ty cổ phần phát triển nông nghiệp AgriS, trong quá tình thực hiện hợp đồng trục vớt lục bình trên sông Vàm Cỏ Đông, đơn vị đã nỗ lực triển khai nhiều biện pháp nhằm hạn chế lục bình sinh sôi, phát triển, bảo đảm lưu thông cho các phương tiện đường thủy. Tuy nhiên, do địa bàn xử lý trải dài hơn 100 km mặt sông, số lượng phương tiện chuyên dụng còn hạn chế nên có thời điểm việc trục vớt phải kéo dài, vẫn còn xảy ra tình trạng lục bình ùn ứ cục bộ tại một số đoạn sông hẹp, quanh co. Trước tình hình đó, đơn vị đã tăng cường thêm phương tiện, kéo dài thời gian vớt, qua đó giải phóng mỗi năm hàng trăm tấn lục bình trên toàn tuyến, góp phần cải thiện đáng kể tình trạng tắc nghẽn.

Cũng theo Bà Phan Thị Hiếu Vân, sau khi kết thúc hợp đồng 141/HĐ-XLLB, Công ty cổ phần phát triển nông nghiệp AgriS chủ trương không tiếp tục gia hạn hợp đồng xử lý lục bình trên sông Vàm Cỏ Đông để tập trung nguồn lực cho các dự án nông nghiệp khác theo định hướng của doanh nghiệp. Việc này khiến xử lý lục bình trên sông hiện nay rơi vào “khoảng trống”, gây tâm lý lo ngại cho người dân.

Theo nhiều ý kiến, việc quản lý, xử lý lục bình trên sông Vàm Cỏ Đông cần được nhìn nhận là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, gắn với trách nhiệm rõ ràng của các cơ quan quản lý chuyên ngành. Nếu chỉ xử lý theo kiểu thời vụ, mang tính “chữa cháy” khi lục bình đã phát triển dày đặc, tình trạng tái diễn qua các năm là điều khó tránh khỏi.

Người dân cho rằng, chính việc thiếu tính liên tục trong xử lý là nguyên nhân khiến tình trạng lục bình dày đặc trên sông Vàm Cỏ Đông cứ “lặp đi - lặp lại”, gây áp lực lớn cho sinh hoạt của người dân và quản lý của chính quyền địa phương.

Tại bến Trung Dân, ấp Phước Trung, xã Phước Vinh, bà Lê Thị Cải (53 tuổi) chia sẻ hiện nay, do mặt sông còn rộng, lục bình vẫn còn thưa, các phương tiện vẫn có thể đi lại. Tuy nhiên, nếu không được xử lý sớm, lục bình sẽ dày đặc, gây tắc nghẽn nghiêm trọng. Người dân mong muốn các cơ quan chức năng sớm triển khai trở lại việc xử lý lục bình ngay từ đầu mùa khô nhằm hạn chế sự phát triển nhanh của loài thực vật này trong thời gian tới.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Tây Ninh Nguyễn Ngọc Châu cho biết, trước thực tế lục bình trên sông Vàm Cỏ Đông có xu hướng xuất hiện sớm và gia tăng nhanh trong mùa khô, Sở Xây dựng đang chủ động phối hợp với các đơn vị chuyên môn, rà soát toàn bộ hiện trạng, nhu cầu và phạm vi xử lý trên tuyến sông. Trên cơ sở đó, ngành xây dựng đang tích cực chuẩn bị các bước cần thiết để tổ chức lựa chọn nhà thầu, tìm kiếm đơn vị có đủ năng lực, kinh nghiệm và phương tiện phù hợp nhằm sớm triển khai trở lại việc xử lý lục bình theo hướng bài bản, hiệu quả.

Theo ông Nguyễn Ngọc Châu, song song với việc mời thầu và lựa chọn đơn vị thực hiện, Sở Xây dựng tỉnh đang phối hợp với các cơ quan chuyên môn nghiên cứu triển khai đề tài về xử lý lục bình trên sông Vàm Cỏ Đông. Tập trung đánh giá tổng thể đặc điểm phát sinh, phát triển của lục bình theo mùa, khả năng tái sinh, cũng như hiệu quả của các phương pháp xử lý đã áp dụng trong thời gian qua, từ đó làm cơ sở tham mưu UBND tỉnh lựa chọn giải pháp phù hợp, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả lâu dài.

Qua đó, không chỉ bảo đảm thông suốt tuyến giao thông thủy trên sông Vàm Cỏ Đông, mà còn góp phần bảo vệ môi trường, phục vụ sản xuất nông nghiệp và đời sống của người dân ven sông, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội gắn với bảo vệ môi trường của tỉnh trong giai đoạn tới.