Nuôi dưỡng nguồn thu, tạo dư địa cho tăng trưởng

Mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số đặt ra yêu cầu ngày càng lớn về nguồn lực. Vì vậy, thu ngân sách không chỉ nằm ở quản lý chặt các khoản thu hiện hữu mà quan trọng hơn là mở rộng cơ sở thu thông qua phát triển sản xuất, kinh doanh. Khi doanh nghiệp tăng quy mô, hộ kinh doanh lớn lên, việc làm và thu nhập tăng, nguồn thu ngân sách cũng có thêm nền tảng để tăng trưởng bền vững.

Thu ngân sách nhà nước 8 tháng năm 2026 ước đạt 2.023,8 nghìn tỷ đồng, bằng 80% dự toán và tăng 16% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, thu nội địa đạt 1.752,9 nghìn tỷ đồng, tăng 16,6%, chiếm 86,6% tổng thu; thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 223,9 nghìn tỷ đồng, tăng 7,9%. Đáng chú ý, thu từ ba khu vực kinh tế đạt 895,3 nghìn tỷ đồng, bằng 87,8% dự toán và tăng 35,8% so với cùng kỳ.

Tỷ trọng lớn của thu nội địa, cùng mức tăng mạnh từ ba khu vực kinh tế, cho thấy hoạt động sản xuất, kinh doanh trong nước đang tiếp tục là nền tảng quan trọng của nguồn thu. Do đó, bên cạnh yêu cầu thu đúng, thu đủ, việc tạo điều kiện để doanh nghiệp duy trì và mở rộng hoạt động có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng mở rộng nguồn thu những năm tới.

Trong 8 tháng, cả nước có gần 138,1 nghìn doanh nghiệp thành lập mới, tăng 7,7% so với cùng kỳ, với tổng vốn đăng ký gần 1.708,3 nghìn tỷ đồng, tăng 36,2%. Tính cả doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, có gần 206,4 nghìn doanh nghiệp gia nhập và trở lại thị trường. Tuy nhiên, hơn 40,8 nghìn doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 125,5%.

Điều này cho thấy dư địa mở rộng nguồn thu còn lớn, nhưng để khai thác được dư địa đó, trước hết phải tạo điều kiện để doanh nghiệp tồn tại và phát triển.

Trong bối cảnh đó, các chính sách tài khóa hỗ trợ doanh nghiệp và người dân tiếp tục được triển khai. Tám tháng năm 2026, tổng số tiền thuế, phí và tiền thuê đất được miễn, giảm, gia hạn khoảng 209,2 nghìn tỷ đồng. Việc giảm hoặc giãn nghĩa vụ tài chính trong ngắn hạn đồng nghĩa ngân sách chấp nhận chưa thu một phần nguồn lực tại thời điểm hiện tại, đổi lại doanh nghiệp và người dân có thêm dòng tiền để duy trì hoạt động, sản xuất và tiêu dùng. Dù chính sách hỗ trợ tiếp tục được thực hiện, tổng thu ngân sách 8 tháng vẫn tăng 16% so với cùng kỳ.

Bà NT.H, giám đốc một doanh nghiệp sản xuất nhựa tại Hà Nội, cho biết doanh nghiệp đang tính toán mở rộng một dây chuyền sản xuất trong năm tới. Nhưng quyết định đầu tư phụ thuộc nhiều vào chi phí vốn, thị trường đầu ra và thời gian hoàn tất thủ tục.

“Doanh nghiệp không chỉ quan tâm được giảm bao nhiêu tiền thuế. Điều quan trọng là tổng chi phí để đưa một dự án vào hoạt động và khả năng dự báo chính sách trong vài năm tới. Nếu thủ tục được rút ngắn, doanh nghiệp có thể đưa vốn vào sản xuất sớm hơn, tạo doanh thu và việc làm sớm hơn”, bà H nói.

Theo bà H, khi doanh nghiệp mở rộng sản xuất, ngân sách có thể tăng thu từ nhiều nguồn, từ thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp đến thuế thu nhập cá nhân của người lao động. Vì vậy, giảm chi phí kinh doanh và tăng khả năng cạnh tranh cho doanh nghiệp cũng là cách tạo nguồn thu về dài hạn.

Các chỉ số kinh tế 8 tháng cho thấy cơ sở cho nguồn thu đang tiếp tục được mở rộng. Chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 11,9% so với cùng kỳ. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 5.235,5 nghìn tỷ đồng, tăng 13,3%; nếu loại trừ yếu tố giá, tăng 7,6%. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt hơn 770 tỷ USD, tăng mạnh so với cùng kỳ, tạo thêm nguồn thu từ hoạt động xuất nhập khẩu và phản ánh sự gia tăng của dòng hàng hóa qua nền kinh tế.

Ở khu vực hộ kinh doanh, yêu cầu này càng rõ. Theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), khu vực hộ kinh doanh đang chịu sức ép từ chi phí đầu vào, mặt bằng và thị trường tiêu thụ; đồng thời cần tiếp tục giảm độ phức tạp của các quy định về thuế, kế toán và hóa đơn điện tử, nhất là đối với nhóm hộ siêu nhỏ.

Chị Thu Thủy, chủ một cửa hàng ăn uống tại Hà Nội, cho biết doanh thu tăng chưa đồng nghĩa lợi nhuận tăng do chi phí thuê mặt bằng, nguyên liệu, vận chuyển và nhân công đều tăng.

“Nếu thủ tục thuế thuận tiện hơn, chúng tôi sẽ có thêm thời gian tập trung vào việc kinh doanh. Khi hoạt động thuận lợi, hộ cũng có điều kiện nhập thêm hàng, mở rộng cửa hàng hoặc thuê thêm người", chị Thủy nói.

Với hàng triệu hộ kinh doanh, việc giảm chi phí tuân thủ, đơn giản hóa thủ tục và hỗ trợ chuyển đổi không chỉ giúp hoạt động kinh doanh thuận lợi hơn mà còn có thể tạo động lực để những hộ có quy mô lớn chuyển sang mô hình doanh nghiệp, qua đó mở rộng cơ sở thu.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Quang Huy, Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng giảm thuế chỉ là một mắt xích trong chính sách hỗ trợ tăng trưởng. Theo ông, để chính sách phát huy hiệu quả, cần đặt trong một hệ sinh thái đồng bộ về thị trường, tín dụng, công nghệ, hạ tầng và cải cách môi trường kinh doanh. Khi nguồn lực được giải phóng từ chính sách thuế được chuyển thành đầu tư, đổi mới công nghệ và mở rộng sản xuất, tác động tới tăng trưởng và nguồn thu ngân sách sẽ lớn hơn.

Song song với các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, ngành thuế đang yêu cầu đặt ra là vừa hỗ trợ người nộp thuế, vừa mở rộng cơ sở thu và chống thất thu. Việc quản lý dựa trên dữ liệu, phân tích rủi ro và tập trung vào những lĩnh vực có nguy cơ thất thu cao giúp cơ quan thuế sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, đồng thời hạn chế tạo thêm chi phí kiểm tra đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt.

Cùng với yêu cầu quản lý thu đúng, thu đủ, cơ quan thuế cũng đang chuyển mạnh sang phương thức lấy người nộp thuế làm trung tâm. Cục trưởng Cục Thuế Mai Xuân Thành từng nhấn mạnh ngành thuế không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn phải đồng hành, hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho hộ kinh doanh trong quá trình chuyển đổi và thực hiện nghĩa vụ thuế.