Xử trí thế nào khi gặp người đột quỵ?

Vừa qua, sự việc ông Hoàng Nam Tiến, thành viên sáng lập Tập đoàn FPT, Phó Chủ tịch Hội đồng trường Đại học FPT, đã từ trần do đột quỵ ở tuổi 56, đã gây bàng hoàng và tiếc thương sâu sắc. Sự ra đi đột ngột của một chuyên gia nổi tiếng trong lĩnh vực công nghệ, một tác giả và người truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ trẻ, là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ về mức độ nguy hiểm của căn bệnh này – vốn có thể xảy ra với bất kỳ ai, kể cả những người khỏe mạnh, năng động.

Đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong và tàn tật hàng đầu tại Việt Nam. Theo Bộ Y tế, mỗi năm nước ta ghi nhận khoảng 200.000 ca đột quỵ, trong đó có đến 50% trường hợp tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề nếu không được xử trí đúng cách trong những giờ đầu. Vậy khi gặp một người bị đột quỵ, chúng ta cần làm gì?

Nắm vững nguyên tắc sơ cứu và nhận diện dấu hiệu đột quỵ ngay từ những phút đầu là “chìa khóa vàng” để cứu sống người bệnh và giảm thiểu di chứng.

Khuyến cáo của Cục Quản lý Khám, chữa bệnh nêu rõ: Thời gian vàng để điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết (rtPA) là trong vòng 3 đến 4,5 giờ đầu kể từ khi khởi phát triệu chứng. Càng trì hoãn, cơ hội cứu sống và phục hồi càng giảm.

Gọi cấp cứu ngay lập tức và ghi nhớ thời gian khởi phát triệu chứng

Bước đầu tiên và quan trọng nhất là gọi cấp cứu 115 hoặc đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất có đơn vị can thiệp đột quỵ. Tuyệt đối không để người bệnh tự đi xe hay cố gắng di chuyển khi còn tỉnh táo, vì bệnh có thể tiến triển rất nhanh.

Đồng thời, hãy ghi nhớ thời gian bắt đầu xuất hiện triệu chứng. Đây là yếu tố quan trọng giúp bác sĩ quyết định liệu có thể sử dụng thuốc tiêu huyết khối – loại thuốc chỉ có hiệu quả trong vòng 3–4,5 giờ đầu từ khi đột quỵ xảy ra.

Nhận biết dấu hiệu đột quỵ bằng quy tắc F.A.S.T

F (Face): Khuôn mặt méo xệ một bên, nhân trung lệch.

A (Arms): Không thể giơ cả hai tay hoặc một tay bị yếu.

S (Speech): Nói ngọng, không rõ lời, khó hiểu.

T (Time): Thời gian là yếu tố sống còn – cần hành động ngay.

Nếu người bệnh có một trong các dấu hiệu trên, hãy xử trí theo các bước dưới đây:

Đặt bệnh nhân nằm nghiêng, đảm bảo đường thở thông thoáng

Đặt người bệnh nằm nghiêng sang một bên, đầu hơi ngửa để tránh sặc hoặc nghẹt thở nếu nôn.

Nếu bệnh nhân bất tỉnh, kiểm tra hơi thở. Nếu không thở, thực hiện hô hấp nhân tạo (nếu bạn đã được huấn luyện).

Nới lỏng cổ áo, thắt lưng, tháo răng giả nếu có.

Tuyệt đối không làm những việc sau

Bộ Y tế và các bệnh viện chuyên khoa đột quỵ cảnh báo người dân:

Không cạo gió, châm cứu, trích máu đầu ngón tay hoặc bấm huyệt.

Không cho người bệnh uống nước, ăn uống hoặc dùng thuốc khi chưa có chỉ định từ nhân viên y tế.

Không để người bệnh “ngủ cho lại sức” nếu có dấu hiệu bất thường.

Những hành động phản khoa học này có thể làm chậm thời gian điều trị, gây sặc, viêm phổi hít hoặc khiến tình trạng nặng thêm.

Xem thêm: Đột quỵ: Hiểu rõ để phòng ngừa và xử lý kịp thời

Đưa đến bệnh viện có khả năng xử trí đột quỵ càng sớm càng tốt

Tại bệnh viện, người bệnh sẽ được:

Chụp CT hoặc MRI não bộ trong vòng 1 giờ.

Xác định loại đột quỵ (thiếu máu hay xuất huyết) để có phương pháp điều trị phù hợp.

Nếu đủ điều kiện, người bệnh sẽ được tiêm thuốc tiêu sợi huyết (alteplase) hoặc can thiệp nội mạch lấy huyết khối.

Được đánh giá chức năng nuốt, phục hồi chức năng sớm và chăm sóc đa chuyên khoa.

Theo Hướng dẫn số 5331/QĐ-BYT ngày 23/12/2020 của Bộ Y tế, bệnh nhân đột quỵ cần được vận động và trị liệu sớm, lý tưởng trong vòng 24–48 giờ kể từ khi nhập viện nếu tình trạng ổn định.

Vai trò của cộng đồng và người thân

Người nhà cần chủ động theo dõi dấu hiệu bất thường, đặc biệt với người cao tuổi, người có tiền sử tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu hoặc từng đột quỵ nhẹ.

Ngoài ra, tập huấn sơ cứu đột quỵ cho người dân, nhất là tại nơi làm việc, trường học, khu dân cư là yếu tố quan trọng giúp tăng tỷ lệ sống sót và phục hồi của người bệnh.

Mỗi phút chậm trễ trong xử trí đột quỵ, người bệnh có thể mất đi hàng triệu tế bào thần kinh – đồng nghĩa với việc đánh mất cơ hội hồi phục. Hành động đúng – gọi cấp cứu nhanh, không sơ cứu sai cách, và đưa đến cơ sở y tế chuyên sâu sớm – là cách đơn giản nhưng hiệu quả nhất để giữ lại mạng sống và chất lượng sống cho người bệnh đột quỵ.