Xung đột tại Trung Đông: Các nước thúc đẩy nỗ lực đối thoại

Pakistan cùng một số quốc gia trong khu vực như Ai Cập đang tích cực thúc đẩy các nỗ lực trung gian nhằm hạ nhiệt xung đột tại Trung Đông, trong bối cảnh tạm dừng kế hoạch tấn công các nhà máy điện của Iran trong 5 ngày và phát tín hiệu sẵn sàng đối thoại.

Phóng viên TTXVN tại Trung Đông dẫn các nguồn tin ngoại giao khu vực cho biết Pakistan đang duy trì liên lạc với cả hai bên và sẵn sàng đóng vai trò chủ động trong nỗ lực chấm dứt xung đột, vốn khiến hơn 2.000 người thiệt mạng và hàng triệu người phải di dời sau gần 1 tháng giao tranh.

Theo các nguồn tin này, một cuộc gặp trực tiếp giữa đại diện của Mỹ và Iran có thể được tổ chức tại thủ đô Islamabad của Pakistan trong những ngày tới. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Pakistan lâu nay khẳng định nước này luôn sẵn sàng tổ chức các cuộc đàm phán nếu các bên đồng thuận, đồng thời nhấn mạnh lập trường nhất quán ủng hộ đối thoại và giải pháp ngoại giao nhằm duy trì hòa bình và ổn định khu vực.

Về phía Mỹ, Nhà Trắng cho biết hiện vẫn “linh hoạt” và chưa có cuộc gặp chính thức nào giữa các lãnh đạo cấp cao được xác nhận. Tổng thống Trump cho biết hai bên đã có các cuộc trao đổi “rất tốt và hiệu quả” ở giai đoạn sơ bộ, đồng thời bày tỏ lạc quan về khả năng đạt được thỏa thuận.

Theo giới quan sát, động thái này đánh dấu sự điều chỉnh đáng chú ý trong cách tiếp cận của Washington, sau khi Tổng thống Trump từng đưa ra tối hậu thư yêu cầu Iran mở lại eo biển Hormuz trong vòng 48 giờ, nếu không sẽ đối mặt với các cuộc không kích. Đây được xem là tín hiệu cho thấy Washington đang chuyển từ lập trường gây sức ép quân sự sang mở không gian đàm phán.

Tuy nhiên, phía Iran tiếp tục phủ nhận việc đang tiến hành đàm phán trực tiếp.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho rằng Mỹ đang tìm cách thao túng thị trường tài chính và dầu mỏ thông qua các tuyên bố về đàm phán. Một số quan chức Iran giữ lập trường cứng rắn ngay cả sau khi Tổng thống Trump thông báo gia hạn thời gian buộc Iran phải mở lại eo biển Hormuz và tạm ngừng kế hoạch tấn công nhằm vào các nhà máy điện của Tehran trong 5 ngày.

Trả lời phỏng vấn đài truyền hình nhà nước Iran (IRIB) ngày 23/3, cựu Tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), ông Mohsen Rezaei khẳng định xung đột sẽ tiếp diễn cho đến khi các yêu cầu được đáp ứng, bao gồm bồi thường, dỡ bỏ trừng phạt kinh tế và đảm bảo không can thiệp vào công việc nội bộ của Iran.

Ông Rezaei nêu rõ lập trường trên phản ánh quyết định của lãnh đạo, lực lượng vũ trang và người dân Iran, đồng thời cảnh báo nếu cơ sở hạ tầng của Iran tiếp tục bị tấn công, nước này sẽ có phản ứng mạnh mẽ.

Còn Bộ trưởng Năng lượng Iran Abbas Aliabadi ngày 24/3 đã hạ thấp mức độ nghiêm trọng từ các mối đe dọa không kích, khẳng định cơ sở hạ tầng năng lượng của nước này ít khả năng bị tổn thương hơn so với các nước khác trong khu vực.

Dù vậy, Tehran thừa nhận đã nhận được các thông điệp từ một số quốc gia trung gian liên quan đến đề xuất đối thoại của Mỹ và đã phản hồi qua các kênh chính thức.

Cụ thể, trong cuộc điện đàm giữa Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 23/3, hai bên đã trao đổi tình hình khu vực.

Thủ tướng Pakistan đã kêu gọi các quốc gia trong khu vực tăng cường phối hợp nhằm hạ nhiệt căng thẳng và khôi phục hòa bình và ổn định bền vững.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho rằng tình trạng mất an ninh tại eo biển Hormuz là hệ quả của các hành động quân sự gần đây do Mỹ và Israel tiến hành, đồng thời nhấn mạnh Tehran tiếp tục nỗ lực duy trì an ninh và ổn định khu vực, cũng như thúc đẩy hợp tác với các nước trong khu vực.

Nhà lãnh đạo Iran khẳng định nước này có quyền chính đáng bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi cũng đã điện đàm với Ngoại trưởng Ai Cập Badr Abdelatty ngày 24/3, trong đó người đứng đầu ngành ngoại giao Ai Cập đã thông báo cho người đồng cấp Iran về các cuộc tham vấn của Ai Cập với các nước trong và ngoài khu vực nhằm giảm leo thang căng thẳng.

Pakistan cùng Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập đang tích cực tham gia các nỗ lực trung gian, truyền tải thông điệp giữa Washington và Tehran. Ngoại trưởng Ai Cập cũng đã tiến hành nhiều cuộc trao đổi với các bên liên quan nhằm thúc đẩy giải pháp ngoại giao, đồng thời cảnh báo nguy cơ gián đoạn thương mại, chuỗi cung ứng và giá năng lượng, lương thực toàn cầu. Các nước ngoài khu vực như Trung Quốc cũng kêu gọi các bên ngay lập tức ngừng giao tranh và chấm dứt các hoạt động làm gia tăng căng thẳng và sớm quay lại đối thoại.

Giới quan sát nhận định các nỗ lực trung gian đang bước vào giai đoạn “đàm phán về đàm phán”, với nhiều đề xuất được đưa ra nhưng chưa có thỏa thuận cụ thể nào được xác nhận. Tình hình vẫn diễn biến phức tạp và phụ thuộc lớn vào kết quả của thời hạn 5 ngày mà phía Mỹ đưa ra.