40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế

Chiều 13/4, Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức Hội thảo "40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế" nhằm đánh giá vai trò dẫn dắt và khuyến nghị chính sách phát triển mạnh mẽ các tập đoàn kinh tế.

Phát biểu khai mạc tại hội thảo, nhà báo Phạm Đức Sơn, Tổng biên tập Tạp chí Nhà đầu tư/Nhadautu.vn - Trưởng Ban tổ chức hội thảo cho biết, sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn và toàn diện. Từ một quốc gia nghèo nàn, lạc hậu, chúng ta đã vươn lên trở thành một hình mẫu phát triển kinh tế trên thế giới.

 

Tại Văn kiện Đại hội XIV, để thực hiện thành công các mục tiêu chiến lược, Đảng xác định rõ kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong ổn định vĩ mô, các cân đối lớn, định hướng chiến lược và dẫn dắt; kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế; tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, bảo đảm quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh; khuyến khích doanh nghiệp trong nước lớn mạnh, có năng lực cạnh tranh quốc tế; đưa tri thức và công nghệ vào sản xuất, kinh doanh; thu hút có chọn lọc dự án đầu tư nước ngoài, tập trung chủ yếu cho các ngành công nghiệp công nghệ cao, tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước.

Tại hội thảo, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết, kinh tế tư nhân hiện đang đóng góp hơn một nửa GDP và tạo ra phần lớn việc làm cho xã hội, song cấu trúc lại chưa thực sự bền vững. Số lượng doanh nghiệp đông nhưng chủ yếu là quy mô nhỏ và vừa, trong khi các tập đoàn tư nhân lớn – những “đầu tàu” có khả năng cạnh tranh quốc tế – vẫn còn hạn chế về số lượng và quy mô.

Một trong những nguyên nhân cốt lõi nằm ở rào cản thể chế và môi trường kinh doanh chưa thực sự thông thoáng. Dù các chủ trương lớn về phát triển kinh tế tư nhân đã được khẳng định trong nhiều nghị quyết quan trọng, song quá trình thể chế hóa và triển khai trên thực tế vẫn còn chậm, thiếu đồng bộ. Điều này khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiếp cận các nguồn lực quan trọng như vốn, đất đai và công nghệ.

TS. Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh cơ chế “Nhà nước đặt hàng doanh nghiệp” như một giải pháp đột phá để hình thành các tập đoàn lớn. Với những dự án mang tầm quốc gia như hạ tầng giao thông, năng lượng hay công nghiệp chiến lược, nếu không có hệ thống tiêu chuẩn và cơ chế rõ ràng, doanh nghiệp tư nhân sẽ khó có cơ hội tham gia sâu. Việc đặt hàng không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận dự án mà còn tạo động lực để nâng cao năng lực công nghệ và quản trị.

Bên cạnh đó, yêu cầu chuyển đổi tư duy quản lý từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” cũng được nhấn mạnh. Theo đó, Nhà nước cần giảm bớt các thủ tục kiểm soát trước, tạo không gian cho doanh nghiệp chủ động sáng tạo, đồng thời tăng cường giám sát sau để đảm bảo tuân thủ pháp luật. Đây được xem là bước chuyển quan trọng để giải phóng nguồn lực và thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo trong khu vực tư nhân.

Một vấn đề khác được đặt ra là hiệu quả của các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Dù đã có nhiều chương trình, quỹ bảo lãnh tín dụng, nhưng trên thực tế, khả năng tiếp cận của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Điều này đòi hỏi sự rà soát toàn diện để các chính sách thực sự đi vào cuộc sống, trở thành “bệ đỡ” cho doanh nghiệp phát triển và từng bước vươn lên thành các tập đoàn lớn.

Không chỉ khu vực tư nhân, doanh nghiệp nhà nước cũng được xác định là lực lượng quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế. Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Đức Hiển, cần có sự phân định rõ ràng vai trò giữa hai khu vực này để tối ưu hóa nguồn lực.

Còn theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), sau gần 40 năm Đổi mới, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đã đi từ chỗ gần như không có địa vị pháp lý rõ ràng đến vị thế là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

Đến nay, Việt Nam đã có hơn một triệu doanh nghiệp đang hoạt động chính thức và khoảng 5 triệu hộ kinh doanh. Khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 50% GDP, tạo ra phần lớn việc làm, và một số tập đoàn tư nhân đã có vị trí đáng kể trên thị trường trong nước cũng như bắt đầu mở rộng ra khu vực và thế giới. Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị năm 2025 xác định kinh tế tư nhân là "một động lực quan trọng nhất" và là “lực lượng tiên phong” trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Tuy nhiên, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng, khu vực doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vẫn còn nhiều nghịch lý. Doanh nghiệp đông nhưng chưa mạnh, năng động nhưng chưa sâu, đóng góp lớn nhưng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu còn khiêm tốn. Cơ cấu ngành nghề mất cân đối, khi phần lớn doanh thu của nhóm doanh nghiệp tư nhân lớn nhất đến từ tài chính và bất động sản, trong khi công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng thấp. Gần 97% doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp nhỏ và vừa, phần lớn có quy mô dưới 10 lao động, bên cạnh đó còn khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể.

Quy mô quá nhỏ khiến doanh nghiệp khó đầu tư đổi mới công nghệ. Tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam có liên hệ với chuỗi giá trị toàn cầu giảm mạnh. Năng suất lao động của khu vực ngoài nhà nước thấp hơn nhiều so với khu vực nhà nước và FDI. Đầu tư cho R&D còn hạn chế, và nhiều doanh nghiệp vẫn vận hành theo mô hình gia đình, thiếu minh bạch và quản trị chuyên nghiệp.

Ông Nguyễn Ngọc Cảnh, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cho biết, nhìn lại chặng đường 40 năm Đổi mới, không thể không nhắc tới vai trò "đầu tàu" của các tập đoàn kinh tế. Dù là doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò chủ đạo hay khu vực kinh tế tư nhân là động lực quan trọng, các tập đoàn kinh tế thời gian qua luôn khẳng định vị thế là xương sống và lực lượng dẫn dắt của nền kinh tế.

Các đơn vị này không chỉ đóng góp tỷ trọng lớn vào GDP và thu ngân sách nhà nước, tạo ra hàng triệu việc làm, mà còn trực tiếp triển khai các công trình, dự án trọng điểm quốc gia; xây dựng và đưa thương hiệu của các ngành sản xuất, dịch vụ, thương mại Việt Nam vươn tầm quốc tế, qua đó ngày càng củng cố năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Đứng từ góc độ ngành ngân hàng, hệ thống các tổ chức tín dụng luôn đồng hành, bứt phá và đóng góp vào sự phát triển mạnh mẽ của cộng đồng doanh nghiệp, tập đoàn kinh tế nói riêng cũng như tăng trưởng kinh tế nói chung.

“Chúng tôi cam kết tiếp tục điều hành linh hoạt chính sách tiền tệ, tín dụng và ngoại hối; bảo đảm kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và cung ứng đủ vốn cho nền kinh tế, góp phần đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên hùng cường và thịnh vượng”, ông Nguyễn Ngọc Cảnh cho hay.

Trong giai đoạn tới, để các tập đoàn tư nhân có thể dẫn dắt nền kinh tế, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng, cần chuyển dịch mạnh từ bất động sản và tài chính sang sản xuất và công nghệ; đẩy mạnh đầu tư vào R&D và đổi mới sáng tạo; xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa tập đoàn lớn và doanh nghiệp nhỏ; phát triển thị trường vốn chiều sâu; nâng cao năng lực quản trị, chuyên nghiệp hóa; và có chiến lược quốc tế hóa.

Đồng thời, cần chú ý đến an toàn thể chế, bảo vệ quyền tài sản, hạn chế hình sự hóa quan hệ kinh tế; tránh bẫy phụ thuộc FDI; giảm rủi ro từ mô hình tăng trưởng đa ngành thiếu chiều sâu; và hình thành những doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi giá trị trong từng ngành công nghiệp.

TS. Nguyễn Đức Hiển cho rằng, việc khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp không chỉ là câu chuyện kỹ thuật của chính sách, mà là một cuộc cải cách toàn diện về tư duy quản lý và phát triển. Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện, môi trường kinh doanh trở nên minh bạch và thuận lợi hơn, các tập đoàn kinh tế Việt Nam sẽ có đủ điều kiện để bứt phá, trở thành lực lượng dẫn dắt nền kinh tế trong kỷ nguyên mới.

Ở tầm nhìn dài hạn, việc xây dựng các tập đoàn kinh tế dân tộc không chỉ nhằm mục tiêu tăng trưởng, mà còn là yếu tố quyết định để nâng cao vị thế quốc gia. Những “con sếu đầu đàn” nếu được tạo điều kiện phát triển đúng hướng sẽ không chỉ góp phần gia tăng nội lực kinh tế, mà còn đưa thương hiệu Việt Nam vươn xa trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

40 năm qua là hành trình trưởng thành rất lớn của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam. Nhưng mục tiêu đến 2030 và tầm nhìn 2045 không chỉ là tăng số lượng doanh nghiệp hay quy mô GDP, mà là hình thành một lớp doanh nghiệp tư nhân có năng lực công nghệ, khả năng dẫn dắt ngành và vị thế trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu, để thực sự chuyển từ vai trò tham gia tăng trưởng sang vai trò dẫn dắt hiện đại hóa đất nước.