AI và ván cược đầu tư lớn nhất thập kỷ

Tuy nhiên, trong khi hàng trăm tỷ USD được đổ vào các trung tâm dữ liệu, chip xử lý và mô hình AI thế hệ mới, giới kinh tế vẫn chưa thể khẳng định liệu những khoản đầu tư khổng lồ đó có tạo ra cuộc cách mạng năng suất như kỳ vọng hay không.

Các khoản đầu tư liên quan đến AI trên toàn thế giới dự kiến đạt khoảng 750 tỷ USD trong năm 2026. Con số này bao gồm chi phí xây dựng các trung tâm dữ liệu quy mô lớn, phát triển các mô hình AI mới, sản xuất chip bán dẫn và mở rộng năng lực cung cấp điện phục vụ ngành công nghiệp AI.

Theo giới phân tích, quy mô đầu tư hiện nay chỉ có thể so sánh với giai đoạn bùng nổ Internet vào thập niên 1990. Bà Florence Pisani, Kinh tế trưởng của Công ty quản lý tài sản Candriam, cho biết riêng AI hiện đóng góp gần một điểm phần trăm vào tăng trưởng kinh tế của Mỹ trong năm nay, dù tác động thực tế thấp hơn do một phần lớn thiết bị và linh kiện được nhập khẩu từ châu Á.

Ngân hàng Société Générale ước tính các khoản đầu tư liên quan đến AI có thể đóng góp khoảng 0,4 điểm phần trăm vào tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong năm 2026. Theo các chuyên gia, đây là một trong những yếu tố giúp kinh tế thế giới duy trì khả năng chống chịu trước những cú sốc gần đây như căng thẳng tại Trung Đông hay các biện pháp thuế quan mới của Mỹ.

Không chỉ tác động tới tăng trưởng hiện tại, AI còn đang trở thành động lực chính trên các thị trường tài chính. Các nhà đầu tư Phố Wall kỳ vọng lợi nhuận của các doanh nghiệp sản xuất chip, xây dựng trung tâm dữ liệu và cung cấp hạ tầng AI sẽ tiếp tục tăng mạnh trong nhiều năm tới.

Tuy nhiên, câu hỏi lớn nhất vẫn là liệu AI có thực sự tạo ra bước nhảy vọt về năng suất lao động như Internet từng làm hay không. Các nghiên cứu hiện nay vẫn đưa ra những kết luận rất khác nhau. Năm 2024, nhà kinh tế học Daron Acemoglu, người sau đó được trao Giải Nobel Kinh tế, từng gây tranh cãi khi cho rằng tác động của AI đối với năng suất trong vòng 10 năm tới có thể rất hạn chế. Ngược lại, Viện Brookings của Mỹ dự báo AI có thể giúp năng suất lao động tăng trung bình 1,8% mỗi năm trong một thập kỷ, tương đương tác động mà Internet từng tạo ra vào cuối thế kỷ trước.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân khiến hiệu quả kinh tế của AI chưa thể hiện rõ là do công nghệ này mới ở giai đoạn đầu ứng dụng. Ông Arthur Mensch, Tổng Giám đốc Công ty AI Mistral của Pháp, cho rằng AI đã làm thay đổi sâu sắc cách làm việc của các kỹ sư phần mềm.

Theo ông, thay vì trực tiếp viết mã, nhiều lập trình viên hiện chỉ cần mô tả yêu cầu để AI thực hiện phần lớn công việc. Điều này có thể giúp một cá nhân hoàn thành công việc nhanh hơn gấp nhiều lần. Tuy nhiên, khi quy mô tổ chức lớn hơn, những vấn đề về phối hợp nội bộ, quy trình quản lý và cơ cấu tổ chức lại trở thành rào cản khiến lợi ích về năng suất không thể phát huy ngay lập tức.

Nói cách khác, AI có thể tạo ra những thay đổi lớn ở cấp độ cá nhân nhưng cần nhiều thời gian hơn để chuyển hóa thành hiệu quả kinh tế ở quy mô doanh nghiệp hoặc toàn bộ nền kinh tế.

Ngay cả tại Mỹ, quốc gia dẫn đầu thế giới về AI, việc ứng dụng công nghệ này vẫn chủ yếu ở giai đoạn thử nghiệm. Khoảng 71% doanh nghiệp Mỹ cho biết đã sử dụng AI ít nhất một lần trong sáu tháng qua. Tuy nhiên, phần lớn mới chỉ áp dụng cho số lượng công việc hạn chế. Chỉ 7% doanh nghiệp cho biết AI đã được sử dụng rộng rãi trong hoạt động của mình.

Dù vậy, một số ngành nghề đã bắt đầu chứng kiến những thay đổi đáng kể, đặc biệt là lập trình phần mềm, dịch thuật, sản xuất nội dung số và sáng tạo video.

Một số dấu hiệu gần đây cho thấy tác động kinh tế của AI có thể đang bước sang giai đoạn mới. Cuối tháng 5 vừa qua, Ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ chi nhánh San Francisco công bố nghiên cứu so sánh quá trình phát triển của AI hiện nay với giai đoạn Internet bắt đầu phổ biến vào cuối những năm 1990.

Kết quả cho thấy tác động hiện tại của AI đối với nền kinh tế Mỹ tương đương vị trí của Internet vào năm 1997, thời điểm ngay trước khi công nghệ này tạo ra những thay đổi sâu rộng đối với hoạt động sản xuất và kinh doanh.

Các tác giả nghiên cứu nhận định có cơ sở để thận trọng lạc quan rằng kinh tế Mỹ đang tiến gần tới một giai đoạn tăng trưởng năng suất mạnh và bền vững hơn nhờ AI. Tuy nhiên, theo Le Monde, ở thời điểm hiện tại vẫn còn quá sớm để khẳng định AI sẽ trở thành cuộc cách mạng công nghệ có quy mô tương đương Internet hay động cơ hơi nước. Điều chắc chắn duy nhất là thế giới đang chứng kiến một làn sóng đầu tư khổng lồ chưa từng thấy, trong khi những tác động kinh tế dài hạn của công nghệ này vẫn đang chờ được kiểm chứng.