An Giang khơi thông nguồn lực đất đai từ vai trò tòa án

Sáng 27/8, Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang phối hợp Tòa án nhân dân tỉnh An Giang tổ chức hội nghị “Khơi thông nguồn lực đất đai tại An Giang - Vai trò của cơ quan xét xử” nhằm nhận diện những điểm nghẽn trong thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng và xét xử án hành chính, qua đó, tìm giải pháp đưa nguồn lực đất đai vào phát triển kinh tế - xã hội.

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh An Giang Nguyễn Thanh Phong khẳng định, đất đai là nguồn lực đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội; khơi thông nguồn lực đất đai được tỉnh xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, tạo động lực tăng trưởng giai đoạn 2026-2030.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh cho biết, sau khi hợp nhất tỉnh việc khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai có ý nghĩa quan trọng trong thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng, đô thị, du lịch, công nghiệp, dịch vụ và nâng cao đời sống người dân. Tuy nhiên, qua thực tiễn quản lý, sử dụng và tổ chức thi hành pháp luật về đất đai cho thấy vẫn còn nhiều vướng mắc, nhất là bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, xử lý vi phạm hành chính và thực hiện các quyết định hành chính.

Từ ngày 1/10/2023 đến 30/6/2026, Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh An Giang đã thụ lý, giải quyết hơn 7.600 vụ việc liên quan đến đất đai; trong đó, án hành chính liên quan trực tiếp đến đất đai chiếm 82%. Thông qua hoạt động xét xử, có gần 1.490 ha đất được giải tỏa, tổng giá trị ước tính gần 21.000 tỷ đồng; quyền lợi, quyền sử dụng đất hợp pháp của hơn 5.000 người dân liên quan cũng được xác lập. Kết quả trên cho thấy hoạt động xét xử không chỉ giải quyết tranh chấp mà còn góp phần khơi thông nguồn lực đất đai, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh An Giang mong muốn Tòa án nhân dân và các cơ quan liên quan nâng cao hơn nữa chất lượng tham mưu, ban hành và tổ chức thực hiện các quyết định hành chính về đất đai đối với các vụ việc kéo dài, phát sinh khiếu kiện tại Tòa án; các sở, ban ngành, cơ quan hành chính và địa phương chú trọng các nguồn thông tin để rà soát lại quy trình, nhận diện những vấn đề có tính chất phổ biến, chủ động khắc phục và phòng ngừa phát sinh các vụ việc tương tự.

Đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư cần thẳng thắn phản ánh những khó khăn, vướng mắc thực tế trong quá trình triển khai dự án, nhất là về đất đai, giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ và thủ tục hành chính; qua đó giúp UBND tỉnh có thêm thông tin để kịp thời xem xét, tháo gỡ nhanh chóng, kịp thời, theo đúng quy định.

Theo ông Ngô Minh Trí, Phó Chủ tịch UBND đặc khu Phú Quốc, đặc khu hiện có 327 dự án đầu tư còn hiệu lực, với tổng diện tích sử dụng đất hơn 10.700 ha, tổng vốn đăng ký hơn 503.260 tỷ đồng; trong đó, có 260 dự án đang triển khai và chuẩn bị đầu tư, với diện tích gần 9.100 ha.

Riêng nhóm dự án phục vụ APEC 2027 có 21 dự án cấp thiết; trong đó, 16 dự án phải thực hiện giải phóng mặt bằng với tổng diện tích khoảng 1.050 ha, diện tích phải thu hồi trên 912 ha; các dự án trọng điểm gồm: Trung tâm hội nghị APEC; đại lộ APEC; đường tỉnh 975, hồ nước Cửa Cạn, hồ nước Dương Đông 2, mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, nhà máy xử lý rác, xử lý nước thải...

Tuy nhiên, công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại Phú Quốc còn gặp nhiều khó khăn do đặc thù địa bàn đảo và lịch sử quản lý đất đai qua nhiều thời kỳ; nhiều trường hợp người dân mua bán, chuyển nhượng đất bằng giấy tay qua nhiều chủ, trong khi hồ sơ lưu trữ chưa đồng bộ, gây khó khăn trong xác minh nguồn gốc đất và xác định đúng đối tượng được bồi thường, hỗ trợ; chính sách đất đai thay đổi qua từng thời kỳ cũng ảnh hưởng đến việc xác định giá bồi thường, chính sách tái định cư, làm phát sinh tâm lý so sánh giữa người dân ở các dự án khác nhau; một số khu tái định cư chưa được đầu tư đồng bộ, chưa đáp ứng kịp thời nhu cầu ổn định cuộc sống người dân sau khi bàn giao mặt bằng.

"Để đẩy nhanh tiến độ, Phú Quốc sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình kê khai, kiểm đếm; rà soát, làm sạch dữ liệu đất đai; chuẩn hóa thông tin giữa các cấp, cơ quan chuyên môn và ưu tiên nguồn lực hoàn thiện các khu tái định cư", Phó Chủ tịch UBND đặc khu Phú Quốc Ngô Minh Trí nhấn mạnh.

Theo Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 2 – An Giang (địa bàn đặc khu Phú Quốc) Phạm Thị Kim Thoa, để các vụ án hành chính khiếu kiện về đất đai được giải quyết đúng thời hạn luật định, người bị kiện cần có ý kiến bằng văn bản trong 15 ngày kể từ khi nhận thông báo thụ lý; đồng thời, cung cấp đầy đủ tài liệu liên quan, cử người có thẩm quyền tham gia đầy đủ các phiên đối thoại, phiên tòa, tránh ủy quyền rồi vắng mặt.

Khi ban hành quyết định hành chính, cần xem xét kỹ về nguồn gốc và quá trình sử dụng đất của người dân; thực hiện đúng trình tự, thủ tục hoàn tất thông báo thu hồi đất, phê duyệt phương án bồi thường trước khi ban hành quyết định thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất để hạn chế phát sinh khiếu nại, khởi kiện; đối với chính quyền địa phương có thể phối hợp trao đổi với cơ quan Tòa án ngay từ khâu xây dựng phương án, trình tự thu hồi đất trong những trường hợp đất có nguồn gốc phức tạp, bảo đảm tiến độ dự án vào sự phát triển của địa phương.

Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 2 cũng kiến nghị Tòa án cấp trên mở các lớp tập huấn kỹ năng giải quyết án hành chính để bảo đảm tính thống nhất quan điểm khi giải quyết án hành chính; chính quyền địa phương và ngành chức năng tăng cường công tác quản lý về đất đai tại địa phương, kịp thời cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân khi đủ điều kiện, chỉ khi dân có giấy đất rõ ràng thì khi nhà nước thu hồi đúng chủ sử dụng nhằm giảm các trường hợp khiếu nại, khiếu kiện.

Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh An Giang Thái Rết khẳng định, đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, là tư liệu sản xuất đặc biệt, nguồn lực quan trọng cho phát triển đất nước.

Tại An Giang, với quy mô và tốc độ phát triển kinh tế nhanh đã và đang đặt áp lực lớn lên nguồn lực đất đai như: các dự án gắn với thu hồi đất, giao đất tăng nhanh trong khi hồ sơ địa chính giữa các địa phương trước sáp nhập chưa đồng bộ, giá đất biến động, nguồn gốc sử dụng đất trải qua nhiều thời kỳ pháp luật đất đai. Đây cũng chính là những nguyên nhân khiến tranh chấp, khiếu kiện đất đai chiếm tỷ trọng lớn, phức tạp trong cơ cấu án của TAND hai cấp tại tỉnh.

Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh An Giang cho hay, thực tiễn cho thấy nguồn lực đất đai thường bị “nghẽn” bởi ba nhóm rào cản gồm: tranh chấp quyền sử dụng đất giữa các chủ thể về ranh giới, thừa kế, hợp đồng chuyển nhượng; mâu thuẫn, chồng chéo giữa pháp luật đất đai với các lĩnh vực liên quan; sai phạm, khiếu kiện trong thu hồi, bồi thường, tái định cư, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khiến quyền của người sử dụng đất không được xác lập ổn định.

Theo ông Lê Thanh Phong, Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân giữ vai trò then chốt bảo đảm quyền tài sản hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và kiểm soát tính hợp pháp về đất đai; kết quả xét xử các vụ án liên quan đến tranh chấp đất đai phải đảm bảo bảo vệ công lý, công bằng xã hội, giúp khơi thông và phát huy sử dụng hiệu quả các nguồn lực đất đai để góp phần vào sự tăng trưởng tại địa phương.

Ông Lê Thanh Phong đề nghị Tòa án nhân dân hai cấp tại tỉnh tiếp tục nâng cao chất lượng xét xử, phối hợp chặt chẽ với cơ quan hành chính để giải quyết các điểm nghẽn; các cơ quan tăng cường đối thoại, cung cấp hồ sơ kịp thời và có thể tổ chức đối thoại trực tuyến khi lãnh đạo cơ quan hành chính không thể trực tiếp tham gia; các cơ quan cần tập trung rà soát những vụ việc còn vướng mắc để phối hợp giải quyết đúng quy định của pháp luật.

Cùng với đó, địa phương cần minh bạch hóa giá đất, xác định giá dựa trên cơ sở khoa học và dữ liệu, đồng thời tách bạch việc xác định giá đất cụ thể với cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đặc biệt là việc đẩy mạnh số hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai kết nối với dữ liệu về thuế, quy hoạch, môi trường giúp việc quản lý, định giá và giải quyết tranh chấp đất đai được thuận lợi, chính xác hơn.