An ninh năng lượng: Nhìn từ nước Anh

Cơ quan quản lý năng lượng Ofgem thông báo mức trần giá đối với hóa đơn của các hộ gia đình sẽ tăng 4%, lên mức cao nhất trong ba năm là 1.723 bảng kể từ tháng 10/2026.

Ở một trong những nền kinh tế phát triển nhất thế giới, câu chuyện tiền điện, tiền sưởi đang trở thành phép thử đối với một chính phủ. Đằng sau con số ấy là một bức tranh đáng để chúng ta cùng suy ngẫm.

* Gốc rễ của tình trạng dễ bị tổn thương 

Điều nghịch lý là nước Anh không thiếu ý chí chuyển dịch xanh, nhưng dầu mỏ và khí đốt hiện vẫn chiếm khoảng 75% nhu cầu năng lượng sơ cấp của Anh, trong khi nước này phụ thuộc nặng nề vào khí đốt nhập khẩu.

Dầu mỏ và khí đốt hiện vẫn chiếm khoảng 75% nhu cầu năng lượng sơ cấp của Anh. Ảnh: AFP/TTXVN

Chính Bộ trưởng Năng lượng, bà Miatta Fahnbulleh, đã thừa nhận rằng nước Anh "quá dễ bị tổn thương trước các thị trường nhiên liệu hóa thạch toàn cầu mà chúng ta không kiểm soát được". Một cuộc xung đột ở Trung Đông xa xôi, một biến động của cuộc chiến tại Iran, lập tức bào mòn túi tiền của mỗi gia đình.

Tình trạng phụ thuộc ấy không dễ xóa bỏ bằng một biện pháp hành chính. Hồi tháng 7/2026, chính phủ của Thủ tướng Andy Burnham thông báo sẽ cắt giảm thuế VAT đối với hóa đơn tiền điện hộ gia đình kể từ tháng 10/2026. Ước tính, biện pháp này giúp giảm 45 bảng trong mức trần giá hằng năm của Ofgem, nhưng phần giảm ấy nhanh chóng bị chi phí bán buôn tăng cao cuốn trôi.

Lời hứa của Công đảng trong cương lĩnh tranh cử năm 2024 về việc giảm 300 bảng hóa đơn năng lượng cho mỗi hộ giờ đây trở thành gánh nặng chính trị, khi giới nghiên cứu dự báo mức trần còn tăng thêm 12% vào tháng 1/2027. Bài học đầu tiên hiện ra rõ nét: một chính sách trợ giá, dù nhân văn đến mấy, cũng không thể thay thế cho một nền tảng cung ứng tự chủ.

* Thế lưỡng nan giữa cam kết khí hậu và an ninh năng lượng 

Cũng chính vì lẽ ấy mà chính phủ của Thủ tướng Andy Burnham đang đứng trước một quyết định day dứt: có nên phê duyệt hai dự án dầu khí gây tranh cãi ở Biển Bắc hay không.

Đó là mỏ dầu Rosebank - trữ lượng dầu chưa khai thác lớn nhất nước Anh, với sản lượng đỉnh ước khoảng 69.000 thùng/ngày và dự án khí đốt Jackdaw, dự kiến chiếm khoảng 6,5% sản lượng khí Biển Bắc. Đầu năm 2025, cả hai dự án từng bị bác vì những quan ngại về phát thải. 

Một chính phủ cam kết mạnh mẽ với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 nay dường như lại nghiêng về hướng chấp thuận khai thác. Câu nói của lãnh đạo Phòng Thương mại Aberdeen & Grampian có sức nặng của thực tế: vấn đề "không phải là liệu nước Anh có tiếp tục tiêu thụ dầu khí hay không, mà là nguồn năng lượng đó nên đến từ đâu".

Điều đó nhắc chúng ta rằng chuyển dịch xanh là một hành trình dài, cần lộ trình thận trọng và phải luôn được đặt trong thế cân bằng với an ninh cung ứng.

* Khi lưới điện căng mình ngay giữa mùa Hè

Đáng suy ngẫm hơn cả là câu chuyện của mạng lưới điện. Vốn được xem là mùa "nhàn hạ", nhưng mùa Hè năm nay đã buộc Cơ quan vận hành hệ thống năng lượng quốc gia  (Neso) phải yêu cầu ngừng xuất khẩu điện qua 4 trong số 10 đường cáp liên kết sang Bỉ, Đan Mạch, Na Uy và Pháp, có lúc cắt về mức 0 để giữ điện cho thị trường trong nước.

Người tiêu dùng mua sắm tại chợ ở Manchester, Anh. Ảnh: THX/TTXVN phát

Nguyên nhân sâu xa nằm ở tính bất định của năng lượng tái tạo: trong hai tuần qua, sản lượng điện gió trung bình đã giảm còn 4.780 megawatt, thấp hơn khoảng 30% so với hai tuần trước đó, khiến khí đốt đắt đỏ phải gánh phần thiếu hụt. 

Từ những khó khăn của ngành năng lượng Anh, có thể rút ra vài điều đáng để chúng ta soi chiếu. Trước hết, an ninh năng lượng là một cấu phần của chủ quyền quốc gia. Một đất nước không tự chủ được nguồn năng lượng của mình thì cũng khó tự chủ trọn vẹn về kinh tế và chính sách. Kinh nghiệm nước Anh cũng cho thấy việc mở rộng năng lượng tái tạo phải luôn gắn với một nguồn điện ổn định làm chỗ dựa và nguồn dự trữ chiến lược dồi dào.

Thứ hai, đa dạng hóa là con đường bền vững nhất để phân tán rủi ro. Không thể đặt tất cả kỳ vọng vào một loại nhiên liệu, một hướng nhập khẩu hay một thị trường. Sự bấp bênh của gió và nắng đòi hỏi phải đầu tư đồng bộ cho hệ thống lưu trữ, cho lưới truyền tải linh hoạt và cho khả năng điều độ, nếu không, năng lượng sạch vẫn có thể trở thành một điểm yếu vào đúng thời khắc căng thẳng nhất.

Thứ ba, chuyển dịch xanh cần một lộ trình thận trọng, có tính đến giá thành mà người dân phải gánh và sự an toàn của cả hệ thống.

Suy cho cùng, giữ cho ngọn lửa trong mỗi căn bếp không tắt, giữ cho tấm lưới điện quốc gia đứng vững qua những mùa khắc nghiệt, đó không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà còn là thước đo năng lực tự chủ của một quốc gia.