Ba nỗi lo lớn của nền kinh tế thế giới

Người dân đeo khẩu trang phòng lây nhiễm COVID-19 tại Kuala Lumpur, Malaysia, ngày 28/2/2021. Ảnh: THX/TTXVN

Các nước liên tục bơm tiền cứu thị trường, Mỹ sắp tung ra gói phát triển cơ sở hạ tầng trị giá 1.200 tỷ USD trong vòng 8 năm. Trước đó, các nhà lãnh đạo 27 nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) đã đạt được thỏa thuận về gói phục hồi kinh tế trị giá 750 tỷ euro (tương đương khoảng 885 tỷ USD). Với nguồn tài chính khổng lồ, triển vọng nền kinh tế tràn đầy hy vọng, song đằng sau đó lại là ba nỗi lo lớn.

Thứ nhất, virus SARS-CoV-2 gây ra đại dịch COVID-19 ngày càng có thêm nhiều biến chủng, bao gồm biến chủng Alpha lần đầu phát hiện ở Anh, Gamma ở Brazil, Delta ở Ấn Độ… Trong đó, biến chủng Delta làm dấy lên nhiều quan ngại.

Ngày 21/6, Giám đốc chương trình khẩn cấp y tế của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Mike Ryan cảnh báo biến chủng Delta có khả năng "gây tử vong cao hơn vì virus lây truyền nhanh hơn giữa người với người, và những người dễ bị tổn thương có nguy cơ phải nhập viện và có khả năng tử vong". 

Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết, Delta hiện là biến chủng lây lan mạnh nhất, đã xuất hiện ở ít nhất 85 quốc gia và đang lây lan nhanh chóng trong nhóm người chưa tiêm chủng. Các nghiên cứu cho thấy biến chủng Delta có khả năng lây truyền cao hơn khoảng 60% so với biến chủng Alpha.

Do đó, WHO kêu gọi những người được tiêm chủng đầy đủ tiếp tục đeo khẩu trang, giãn cách xã hội và thực hành các biện pháp an toàn phòng chống COVID-19 khi biến chủng Delta dễ lây lan nhanh trên toàn cầu.

Nhiều nước ngỡ đã thoát khỏi đại dịch COVID-19 nhờ chiến lược phong tỏa và tiêm chủng diện rộng, nhưng biến chủng Delta bất ngờ làm đảo lộn tất cả. Thủ tướng Anh Boris Johnson đã quyết định trì hoãn thêm 4 tuần kế hoạch gỡ bỏ biện pháp phòng dịch (dự định bắt đầu từ ngày 21/6) do sự lây lan nhanh chóng của biến chủng Delta, hiện chiếm tới khoảng 90% số ca nhiễm mới ở Anh.

Để đối phó với đợt bùng phát mới liên quan đến biến chủng Delta, giới chức Australia ngày 26/6 thông báo áp đặt lệnh phong tỏa hai tuần nghiêm ngặt với toàn bộ Sydney và khu vực lân cận… Biến chủng Delta không chỉ cản đường thế giới thoát dịch, mà đã trở thành nỗi lo lớn đối với kinh tế thế giới, có thể khiến tiến trình phục hồi kinh tế ở nhiều nước bị chậm lại, thậm chí là đảo ngược.

Thời báo New York của Mỹ đưa tin kết quả nghiên cứu cho thấy 2 liều tiêm vaccine Pfizer có thể ngăn chặn hữu hiệu biến chủng, đạt hiệu quả tới 88%, nhưng nếu 1 liều thì hiệu quả chỉ đạt 33%.

Anh mới hoàn thành tiêm liều thứ nhất cho 65% dân số và sự xuất hiện của biến chủng Delta khiến số ca nhiễm COVID-19 mới hàng ngày gần đây tăng mạnh, lo ngại dẫn tới làn sóng lây nhiễm thứ 3. Tình hình này dường như nghiệm chứng nhận định cho rằng “một liều vaccine không đủ để ứng phó với biến chủng COVID-19”.

Malaysia đang nghiên cứu mua thêm vaccine để triển khai tiêm liều thứ ba nhằm ngăn chặn hiệu quả biến chủng Delta. Nếu lấy hai liều vaccine làm chuẩn, Anh mới có 47% dân số hoàn thành tiêm chủng.

Tỷ lệ này ở Mỹ là 46%, Singapore là 36%, Trung Quốc là 16% và Malaysia chỉ là 6,4%. Như vậy, để đạt được miễn dịch cộng đồng, các nước còn phải đi một chặng đường tương đối dài. Biến chủng COVID-19 đang đẩy lùi tiến độ mở cửa của các nước, chắc chắn đây sẽ là hòn đá cản đường phục hồi kinh tế.

Tiêm vaccine ngừa COVID-19 cho người dân tại Hartford, bang Connecticut, Mỹ ngày 22/1/2021. Ảnh: AFP/TTXVN

Thứ hai là lạm phát tăng lên, các nước cân nhắc tăng lãi suất. Vào trung tuần tháng 3/2021, Ngân hàng trung ương Nga đã tăng lãi suất chủ chốt thêm 0,25%, lên mức 4,5%/năm. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 2018, Ngân hàng trung ương Nga tăng lãi suất.

Cũng trong tháng 3/2021, Ngân hàng trung ương Brazil thông báo nâng lãi suất lần đầu tiên trong 6 năm và tiếp tục tăng lãi suất một lần nữa vào tháng Năm, lên 3,5% nhằm kiềm chế lạm phát. Tín hiệu thắt chặt chính sách tiền tệ cũng được phát đi từ Anh, Mỹ. 

Xem xét từ góc độ kinh tế, lãi suất là yếu tố chủ đạo chi phối xu hướng dòng tiền và các biện pháp của các ngân hàng trung ương sẽ dẫn dắt nền kinh tế. Năm 2013, Mỹ bước vào chu kỳ tăng lãi suất, dòng tiền rút khỏi các nước châu Á trở về Mỹ, khiến đồng tiền của nhiều nước châu Á bị mất giá. Tới năm 2015, đến lượt đồng NDT của Trung Quốc giảm giá mạnh, thị trường chứng khoán châu Á lao đao.

Có thể thấy, sự xuất hiện của biến thể Delta cho thấy rõ tầm quan trọng của “vũ khí vaccine”. Tuy nhiên, tiến độ tiêm chủng của các nước không giống nhau. Mỹ đang đi trước phần lớn các quốc gia trên thế giới. Cộng thêm việc Chính phủ Mỹ liên tiếp đưa ra các gói phục hồi kinh tế khổng lồ, tốc độ hồi phục của kinh tế Mỹ nhiều khả năng sẽ vượt nhiều quốc gia khác.

Nếu Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) một lần nữa đưa chính sách trở lại chu kỳ tăng lãi suất, thị trường chứng khoán và các đồng tiền khác ngoài USD sẽ khó tránh được biến động. Quyết định tăng lãi suất của các ngân hàng trung ương vì thế sẽ là một nỗi lo khác đối với kinh tế thế giới.

Thứ ba là quan hệ quốc tế căng thẳng ảnh hưởng tới kinh tế thế giới. Những năm gần đây, Mỹ và Trung Quốc không ngừng xảy ra tranh chấp, trước tiên là cuộc chiến thương mại sau đó lan rộng sang lĩnh vực khoa học công nghệ.

Bên cạnh đó, hai nước còn tồn tại bất đồng rất lớn trong nhiều vấn đề khác. Nói cách khác, quan hệ Mỹ-Trung có nhiều dấu hiệu tiến dần đến khả năng bùng nổ một cuộc Chiến tranh Lạnh mới.

Vấn đề ở chỗ tranh cãi không chỉ tồn tại giữa hai cường quốc kinh tế đứng đầu thế giới. Nếu xem xét từ góc độ của Trung Quốc, thế giới phương Tây đang tẩy chay sự trỗi dậy của Trung Quốc, bắt tay nhau để gây áp lực đối với doanh nghiệp Trung Quốc.

Nếu xem xét từ góc độ phương Tây, Trung Quốc đang thúc đẩy chính sách ngoại giao cứng rắn từ thái độ tới hành động, cho thấy rõ tình cảm chủ nghĩa dân tộc đang dâng cao ở nước này.

Nhưng dù là giữa Mỹ và Trung Quốc hay giữa Trung Quốc và thế giới phương Tây, câu chuyện cạnh tranh ảnh hưởng dần có dấu hiệu của việc thúc đẩy các nước lựa chọn bên đứng. Từ cuộc đấu “1 chọi 1” giữa Trung Quốc và Mỹ, dưới thời Tổng thống Mỹ Joe Biden, cạnh tranh Mỹ-Trung đã phát triển theo hướng xung đột đa phương.

Tất cả đều đang tìm cách chiêu mộ đồng minh để cạnh tranh trên vũ đài đa phương và chắc chắn những bước phát triển tiếp theo của quan hệ quốc tế sẽ ảnh hưởng tới hướng đi của kinh tế. Tranh chấp giữa các nước vì thế trở thành nỗi lo thứ ba của kinh tế thế giới./.