Bắc Ninh gỡ “khoảng trống” chuyển đổi số trong hơn 100.000 hộ kinh doanh

Với hơn 106.000 hộ kinh doanh đang hoạt động nhưng chưa đến 2% ứng dụng phần mềm quản lý bán hàng, khu vực kinh doanh nhỏ lẻ đang là một trong những “khoảng trống” trong tiến trình chuyển đổi số của Bắc Ninh. Trước yêu cầu thay đổi phương thức quản lý thuế từ năm 2026, tỉnh đang triển khai các giải pháp hỗ trợ theo hướng sát thực tế, đưa công nghệ đến từng cửa hàng, hộ kinh doanh. Đây cũng là giải pháp nhằm thực thi theo Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

*Khoảng trống từ kỹ năng đến công nghệ

Bắc Ninh đang có tốc độ phát triển kinh tế số nhanh, tỷ trọng kinh tế số trong GRDP năm 2025 đạt 46,3%, dẫn đầu cả nước. Thanh toán không dùng tiền mặt đạt khoảng 80% tổng giao dịch, nhiều chợ truyền thống đã triển khai mô hình “Chợ 4.0”. Tuy nhiên, mức độ ứng dụng công nghệ giữa các khu vực kinh tế vẫn còn khoảng cách đáng kể, nhất là tại khu vực hộ kinh doanh. Toàn tỉnh hiện có 106.537 hộ kinh doanh đang hoạt động, quy mô gần gấp hai lần số doanh nghiệp, nhưng mới chỉ có hơn 2.000 hộ sử dụng phần mềm quản lý bán hàng. Tỷ lệ này cho thấy quá trình số hóa tại khu vực hộ kinh doanh vẫn ở giai đoạn đầu, nhất là trong các khâu quản lý hoạt động kinh doanh hằng ngày.

Thực tế cho thấy, việc ứng dụng công nghệ tại nhiều cửa hàng mới chủ yếu dừng ở khâu thanh toán. Nhận tiền qua mã QR, chuyển khoản ngân hàng đã trở nên phổ biến, song các dữ liệu phát sinh từ giao dịch chưa được khai thác đầy đủ cho việc quản lý hàng hóa, doanh thu, thu - chi và tồn kho. Tại không ít cửa hàng, chủ hộ vẫn ghi chép bằng sổ tay, cuối ngày hoặc cuối tháng mới tổng hợp doanh thu và chi phí.

Trong khi đó, từ ngày 1/1/2026, việc bỏ phương thức thuế khoán đặt ra yêu cầu mới đối với hộ kinh doanh trong kê khai, quản lý doanh thu và sử dụng hóa đơn điện tử. Nếu trước đây việc ghi chép có thể chủ yếu phục vụ theo dõi nội bộ, thì phương thức quản lý mới đòi hỏi hộ kinh doanh chủ động hơn trong lưu giữ thông tin bán hàng, hóa đơn, doanh thu và các dữ liệu liên quan. Điều này khiến việc chuyển từ cách quản lý thủ công sang quản lý bằng dữ liệu số trở nên cấp thiết hơn.

Khả năng ứng dụng công nghệ cũng có sự khác biệt giữa các nhóm hộ kinh doanh. Những cửa hàng có quy mô lớn, kinh doanh nhiều mặt hàng hoặc thường xuyên bán hàng qua mạng có xu hướng chủ động sử dụng phần mềm quản lý, hóa đơn điện tử và các nền tảng bán hàng. Trong khi đó, với những hộ quy mô nhỏ, chủ hộ trực tiếp đảm nhiệm hầu hết các khâu, việc thay đổi phương thức quản lý và đầu tư cho công nghệ còn gặp nhiều trở ngại.

Tại nhiều cửa hàng, khó khăn không hẳn nằm ở việc thiếu hạ tầng công nghệ mà chủ yếu ở kỹ năng sử dụng và tâm lý ngại thay đổi. Bà Nguyễn Thị Yến, chủ một hộ kinh doanh hàng sắt tại xã Lục Nam cho biết, cửa hàng có hàng trăm mặt hàng, từ vật tư nhỏ đến sắt, tôn. Mấy năm nay, gia đình cũng in mã QR để khách chuyển tiền cho tiện, nhưng việc theo dõi thu, chi và hàng tồn vẫn được ghi chép bằng sổ tay. Việc chuyển sang quản lý điện tử khiến gia đình bà lo lắng bởi chưa quen với thao tác trên phần mềm và e ngại phát sinh thêm chi phí.

Trăn trở của bà Yến cũng là tâm lý chung của nhiều hộ kinh doanh trên địa bàn khi chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang môi trường số: thiếu kỹ năng số, e ngại chi phí đầu tư ban đầu, lo lắng rò rỉ dữ liệu và chưa biết lựa chọn giải pháp nào phù hợp với quy mô cửa hàng. Với những hộ kinh doanh lâu năm, đặc biệt là người lớn tuổi, việc lựa chọn phần mềm phù hợp, thao tác trên các nền tảng số và bảo đảm an toàn dữ liệu vẫn là những vấn đề đáng lo ngại.

*Hỗ trợ phải đến được từng cửa hàng

Để tháo gỡ các điểm nghẽn này, UBND tỉnh Bắc Ninh phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai thí điểm hỗ trợ cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ chuyển đổi số. Mô hình được xây dựng theo hướng kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, ngân hàng với hộ kinh doanh, trong đó Nhà nước giữ vai trò điều phối, doanh nghiệp hỗ trợ gói dịch vụ ưu đãi và lấy hộ kinh doanh làm trung tâm thụ hưởng.

Mục tiêu đến trước ngày 31/12/2026, chương trình sẽ tiếp cận, hướng dẫn tối thiểu 10.000 cửa hàng, hộ kinh doanh; phấn đấu ít nhất 50% số hộ được cài đặt và sử dụng phần mềm, nền tảng số. Đồng thời, 100% chủ thể OCOP và các hộ kinh doanh tiêu biểu tại các làng nghề truyền thống (gỗ Đồng Kỵ, gốm Phù Lãng, đúc đồng Đại Bái...) được tư vấn, hỗ trợ thiết lập website bán hàng sử dụng tên miền quốc gia ".biz.vn" và đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử.

Nhằm giúp hộ kinh doanh thực hiện nghĩa vụ thuế một cách thuận lợi, đại diện Thuế tỉnh Bắc Ninh cho biết ngành thuế đã và đang chủ động triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Tính đến nay, tỷ lệ hộ kinh doanh trên địa bàn tỉnh cài đặt ứng dụng eTax Mobile đã đạt 94%, tỷ lệ nộp tờ khai thuế đúng hạn đạt 99% và 100% hộ thuộc diện triển khai hóa đơn điện tử từ máy tính tiền đã đăng ký sử dụng.

Tuy nhiên, để đáp ứng phương thức kê khai hoàn toàn từ năm 2026, cơ quan Thuế phối hợp chặt chẽ với UBND các xã, phường và các doanh nghiệp công nghệ số để hướng dẫn trực tiếp tại địa điểm kinh doanh. Yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thành các chỉ tiêu cài đặt hay đăng ký, việc hỗ trợ phải giúp hộ kinh doanh thực sự sử dụng công nghệ trong hoạt động hằng ngày, từ quản lý hàng hóa, doanh thu đến kê khai và thực hiện nghĩa vụ thuế, dễ thao tác, đảm bảo việc minh bạch và không gây xáo trộn hoạt động buôn bán.

Ở góc độ thương mại, đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho rằng chuyển đổi số đối với hộ kinh doanh không nên chỉ được nhìn nhận như một yêu cầu để đáp ứng quản lý thuế. Công nghệ cần giúp chủ cửa hàng quản lý thuận tiện hơn, mở rộng khách hàng và tăng khả năng bán hàng trên nhiều kênh.

Bắc Ninh hiện có quy mô bán lẻ hàng hóa hơn 10.000 tỷ đồng mỗi tháng và hơn 179.000 gian hàng hoạt động trên các sàn thương mại điện tử lớn. Đây là dư địa để khu vực hộ kinh doanh tiếp tục mở rộng thị trường nếu được trang bị thêm kỹ năng bán hàng trực tuyến, livestream, đóng gói và kết nối vận chuyển.

Vì vậy, việc hỗ trợ không chỉ dừng ở cài phần mềm quản lý hay mở tài khoản, mà phải đào tạo kỹ năng bán hàng đa kênh, livestream, đóng gói và kết nối giao vận. Bộ Công Thương đề xuất gắn kết chương trình hỗ trợ này với Tiêu chí 7.3 về thương mại điện tử trong xây dựng nông thôn mới nâng cao tại các xã, qua đó hình thành lực lượng hỗ trợ công nghệ bền vững ngay tại cơ sở.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh Mai Sơn, để chương trình hỗ trợ chuyển đổi số đi vào thực chất, kết quả tại từng cửa hàng, hộ kinh doanh phải được xem là thước đo cuối cùng. Việc đánh giá không chỉ dựa vào số hội nghị, lớp tập huấn được tổ chức mà phải căn cứ vào số hộ thực sự sử dụng và duy trì sử dụng nền tảng số sau khi kết thúc hỗ trợ.

Tỉnh cũng yêu cầu các doanh nghiệp cung cấp giải pháp hướng tới tích hợp giữa phần mềm quản lý bán hàng và kê khai thuế, hạn chế việc hộ kinh doanh phải nhập cùng một thông tin nhiều lần trên các nền tảng khác nhau. Giải pháp công nghệ đưa vào sử dụng phải đơn giản, phù hợp với cả những người lớn tuổi, không có chuyên môn về công nghệ; chi phí phù hợp với quy mô hộ kinh doanh, đồng thời bảo đảm dữ liệu bán hàng thuộc quyền sở hữu của người dân và thuận lợi khi thay đổi nhà cung cấp.

Theo ông Mai Sơn, trách nhiệm triển khai được đặt trực tiếp tại các xã, phường. Các địa phương phải phối hợp với cơ quan Thuế rà soát chính xác danh sách hộ kinh doanh, tổ chức tập huấn thực hành và huy động Tổ công nghệ số cộng đồng, Đoàn Thanh niên, tổ dân phố phối hợp với doanh nghiệp công nghệ trực tiếp hướng dẫn, “cầm tay chỉ việc” cho các chủ cửa hàng. Kết quả thực hiện tại địa bàn cũng được gắn với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của lãnh đạo xã, phường.

Cách tiếp cận này cũng nhằm khắc phục tình trạng hỗ trợ theo phong trào, khi phần mềm được cài đặt nhưng không được sử dụng thường xuyên. Tỉnh Bắc Ninh hướng tới việc đưa các công cụ số trở thành một phần trong hoạt động hàng ngày của hộ kinh doanh, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý mới, vừa hỗ trợ nâng cao hiệu quả kinh doanh.