“Bảo tàng” gỗ lũa giữa dòng sông Tiền

Nằm trên Cồn Én (xã Cù Lao Giêng, tỉnh An Giang) giữa dòng sông Tiền, ông Nguyễn Văn Nghỉ (xã Cù Lao Giêng, tỉnh An Giang) đang gìn giữ bộ sưu tập gỗ lũa khổng lồ, được hình thành qua hơn 20 năm miệt mài trục vớt và lưu giữ.

Những thân gỗ từng nằm lặng lẽ dưới đáy sông, qua bàn tay của ông, đã trở thành các tác phẩm điêu khắc độc bản, tạo nên điểm tham quan độc đáo giữa vùng sông nước miền Tây.

*Người nhặt “ký ức” của dòng sông

Hơn hai thập kỷ trước, ông Nghỉ cùng người dân trên Cù Lao Giêng thường lặn xuống sông Tiền, trục vớt những thân cây gãy đổ mắc kẹt dưới lòng sông để khơi thông dòng chảy, bảo đảm an toàn cho tàu bè qua lại. Trong làn nước đục màu phù sa, ông để ý đến những thân cây gỗ lớn bị bào mòn theo năm tháng, chỉ còn lại phần lõi rắn chắc, với những đường vân xoắn lượn kỳ lạ.

“Mỗi khúc gỗ như mang một hình hài riêng. Có khúc cong cong nhìn giống con rồng, có khúc giống hình cánh chim hay dáng người đang đứng”, ông Nghỉ nhớ lại. Ban đầu, ông chỉ giữ lại vài thân gỗ vì thấy đẹp và tiếc khi chúng bị tận dụng làm than, củi đốt. Càng trục vớt, ông càng bị cuốn hút bởi vẻ đẹp tự nhiên của những thân gỗ. Số gỗ lũa đưa lên bờ ngày một nhiều, niềm say mê cũng theo đó lớn dần.

Ông Nghỉ cho biết, gỗ lũa là phần lõi của những thân cây lớn bị cuốn trôi, ngâm mình trong nước hàng chục năm, thậm chí lâu hơn. Qua thời gian, lớp vỏ mục rữa dần, chỉ còn lại phần lõi cứng chắc với hình thù tự nhiên không trùng lặp. Chính sự “độc bản” ấy khiến ông Nghỉ không xem chúng chỉ là những khúc gỗ vô tri, mà là dấu tích của thời gian, là “ký ức” của dòng sông còn được lưu giữ.

Khi bộ sưu tập dần tăng lên đến hàng trăm thân. Ông Nghỉ bắt đầu nghĩ đến việc sắp đặt, kết nối chúng trong một không gian chung thay vì để nằm rải rác, phơi nắng mưa hoặc bị tận dụng làm chất đốt.

Khoảng ba năm trước, ông quyết định dành gần 6 ha đất trên Cồn Én và xin chủ trương đầu tư điểm tham quan lấy gỗ lũa làm chất liệu chủ đạo. Không bản vẽ chi tiết, không thiết kế cầu kỳ, mọi hạng mục đều hình thành từ chính dáng vẻ tự nhiên của từng thân gỗ. Ông quan sát, suy ngẫm rồi đặt chúng vào vị trí phù hợp, như thể mỗi thân gỗ tự tìm được chỗ đứng của mình.

Từ cổng vào, lối đi, tiểu cảnh ven sông đến các công trình lớn, gỗ lũa hiện diện ở khắp nơi. Có thân được dựng làm trụ nhà, có thân uốn cong thành cầu vượt. Đặc biệt, nhiều khúc gỗ lớn được xếp chồng, liên kết tạo thành đài quan sát cao khoảng 26 m. Nơi đây du khách có thể phóng tầm mắt bao quát dòng sông Tiền rộng lớn và vườn ăn trái bạt ngàn trên Cù Lao Giêng.

Những khúc gỗ nhỏ hơn được giữ nguyên dáng vẻ tự nhiên, tận dụng làm bồn trồng hoa, bệ đặt chậu kiểng hay điểm nhấn trang trí. Sự linh hoạt ấy tạo nên một không gian tham quan mộc mạc, hoang sơ nhưng hài hòa với cảnh quan sông nước. Khi tham quan bộ sưu tập gỗ lũa, khách tham quan có cảm giác những thân gỗ lũa vốn đã thuộc về nơi này từ trước, chỉ được con người khéo léo “đánh thức”.

Dạo bước giữa khu vực trưng bày, nhiều du khách liên tục dừng lại để quan sát từng đường vân, từng khối gỗ lũa uốn lượn hình rồng, rắn. Có người nhẹ tay chạm vào bề mặt gỗ nhẵn bóng, có người say mê ghi lại những hình thù gợi liên tưởng độc đáo. Không gian ấy tựa một “bảo tàng mở”, nơi hiện vật không nằm sau lớp kính mà hòa mình vào thiên nhiên, sống cùng nắng gió và hơi thở của dòng sông.

*Bảy năm chạm khắc hồn quê Việt

Ngoài các công trình sắp đặt từ gỗ lũa, ông Nghĩ đang sở hữu một tác phẩm nghệ thuật độc đáo, gây ấn tượng mạnh với du khách. Đó là bức tranh gỗ lũa khổng lồ dài gần 25m, nặng khoảng 20 tấn, được chế tác hoàn toàn từ gỗ lũa tự nhiên trục vớt dưới lòng sông Tiền.

Để hoàn thiện tác phẩm này, ông Nghỉ đã mời 5 nghệ nhân đến từ Huế, cùng miệt mài chạm khắc suốt 7 năm. Đây được xem là một trong những bức tranh gỗ lũa khổng lồ và công phu bậc nhất Việt Nam.

Bức tranh tái hiện phong cảnh làng quê Việt Nam trải dài từ Bắc vào Nam. Ở phần khắc họa miền Bắc, hình ảnh chùa Một Cột và các tích tranh dân gian Đông Hồ như “Đám cưới chuột”, “Vinh quy bái tổ” được thể hiện tỉ mỉ, sống động. Miền Trung hiện lên dung dị, như chiếc cầu nối mạch văn hóa hai miền. Miền Nam nổi bật với cảnh chợ quê, chăn trâu, cắt lúa, đánh bắt cá, những hình ảnh quen thuộc của vùng sông nước miền Tây.

Không chỉ gây ấn tượng bởi kích thước đồ sộ, bức tranh còn cuốn hút bởi chiều sâu văn hóa. Mỗi chi tiết đều được chạm khắc thủ công, giữ nguyên sắc nâu trầm của gỗ lũa, tạo nên vẻ cổ kính, trầm mặc. Nhiều du khách dành khá nhiều thời gian đứng trước tác phẩm, vừa chiêm ngưỡng vừa tìm kiếm những hình ảnh thân quen của quê hương mình trong từng đường nét.

Chị Minh Anh, đến từ Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ: Tôi bất ngờ vì không nghĩ gỗ lũa có thể tạo thành một bức tranh to, khổng lồ và chi tiết đến vậy. Nhìn gần mới thấy hết sự công phu và kiên nhẫn của người thợ đã chạm khắc, thổi hồn quê Việt vào thân gỗ lũa xù xì hiện lên hết sức sinh động.

Suốt hơn hai thập kỷ bền bỉ sưu tầm và sắp đặt, ông Nguyễn Văn Nghỉ đã “đánh thức” những khúc gỗ từng nằm quên dưới đáy sông Tiền, tạo nên một điểm tham quan độc đáo giữa miền sông nước. Không chỉ là bộ sưu tập gỗ lũa ấn tượng, nơi đây đang dần trở thành điểm nhấn mới trên bản đồ du lịch An Giang, mỗi năm thu hút hàng chục ngàn du khách tìm về khám phá, trải nghiệm và chụp ảnh giữa không gian mộc mạc, khác biệt.