Bỉ phát minh công nghệ tiêu diệt "chất ô nhiễm vĩnh cửu" PFAS trong đất

Theo phóng viên TTXVN tại Brussels, kết quả cho thấy không còn phát hiện dấu vết PFAS, và đất sạch hoàn toàn, kể cả đủ tiêu chuẩn để canh tác nông nghiệp.

Công nghệ hiện đại giúp ứng phó tình trạng ô nhiễm đất. Ảnh: Hương Giang - P/v TTXVN tại Bỉ

Với nguyên lý hoạt động dựa trên hai giai đoạn làm nóng, đất bị ô nhiễm trước tiên được nung đến 350°C để PFAS bốc hơi. Các hơi này sau đó được thu vào một hệ thống kín và đưa lên đến 1.400 độ C, mức đủ để phá vỡ các liên kết hóa học cực kỳ bền vững của những chất này. Kết quả cho thấy không còn dấu vết PFAS có thể phát hiện, và đất sạch hoàn toàn, kể cả đủ tiêu chuẩn để canh tác nông nghiệp. Ông Aurélien, kỹ sư của Công ty Haemers Technologies giải thích "bản chất của PFAS là phân tử do con người tạo ra với mục đích không bị phá hủy. Vì vậy, việc phá vỡ được cấu trúc phân tử này là bước đột phá thực sự". 

Phát hiện trên có một vai trò quan trọng trong bối cảnh ô nhiễm đất đang là một thách thức môi trường lớn, nhưng thường không nhìn thấy bằng mắt thường. Tại Bỉ, hàng nghìn hecta đất bị ô nhiễm, đặc biệt tại các khu công nghiệp cũ. Trong số các chất gây ô nhiễm, PFAS là thách thức lớn nhất vì chúng gần như không thể phân hủy bằng các phương pháp thông thường.  

Công ty Haemers Technologies, có trụ sở ở ngoại ô Brussels, đã tiến hành nhiều thử nghiệm quốc tế. Tại Đan Mạch, chính quyền cho phép thực hiện hai thí nghiệm trên 35 tấn đất ô nhiễm. Kết quả: hàm lượng PFAS ở mức không thể phát hiện, được xác nhận bởi một cơ quan thẩm định độc lập. Đất hiện có thể tái sử dụng, kể cả để trồng trọt.

Quy mô tham vọng của dự án vượt ra ngoài biên giới Bỉ. Công ty đã mở một chi nhánh tại Mỹ từ năm 2021, nhắm vào các sân bay, cơ sở công nghiệp và căn cứ quân sự, những nơi thường bị ô nhiễm PFAS nặng nhất do việc sử dụng bọt chữa cháy chứa chất này. Về lâu dài, Haemers Technologies dự kiến xây dựng một nhà máy tại Wallonie và triển khai các đơn vị xử lý tại khoảng 20 quốc gia thông qua các đối tác địa phương.

Theo nghiên cứu do Ủy ban châu Âu (EU) đặt hàng, Bỉ là vùng nguy cơ cực cao: 100% dân số sống trong vùng có phơi nhiễm PFAS, trong đó 20% sống trong vùng nguy cơ cao. PFAS có mặt trong hàng loạt sản phẩm tiêu dùng hàng ngày, từ chảo chống dính, bao bì thực phẩm, vải chống thấm đến bọt chữa cháy. Chúng thâm nhập vào đất, nước ngầm và chuỗi thực phẩm. Tên gọi "chất ô nhiễm vĩnh cửu" xuất phát từ chính cấu trúc phân tử của chúng: không bị phân hủy bởi bất kỳ quá trình tự nhiên nào.

Phương pháp xử lý phổ biến nhất hiện nay là đào đất ô nhiễm lên rồi chuyển đến các trung tâm xử lý. Giải pháp này tốn kém, không triệt để và chủ yếu chỉ dịch chuyển vấn đề từ nơi này sang nơi khác. Phát minh của Haemers Technologies, nếu được triển khai ở quy mô lớn, có thể thay đổi căn bản cách tiếp cận xử lý ô nhiễm đất trên toàn cầu.