Bước chuẩn bị nguồn nhân lực cho kỷ nguyên công nghệ số

Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, giáo dục STEM (Mô hình giáo dục tích hợp Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học nhằm phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề thực tiễn) không chỉ là hoạt động trải nghiệm trong nhà trường mà còn là nền tảng để hình thành nguồn nhân lực cho nền kinh tế số và các ngành công nghệ chiến lược trong tương lai.

Việc đưa STEM vào giáo dục phổ thông đang được thúc đẩy mạnh mẽ hơn bao giờ hết thông qua những tiết học STEM, chương trình ngoại khóa lồng ghép kiến thức về STEM hay những cuộc thi về STEM dành cho các bạn nhỏ. Vòng Chung kết toàn quốc cuộc thi Green STEM 2026 diễn ra ngày 24/5 tại Hà Nội là một hoạt động tiêu biểu nhằm lan tỏa tư duy khoa học, tinh thần sáng tạo và khả năng tiếp cận công nghệ cho khối học sinh phổ thông. Sự kiện do Viện Khoa học Giáo dục và Phát triển kỹ năng thuộc Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam tổ chức.

Tiến sĩ Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Chủ tịch Hội Tự động hóa Trưởng ban chuyên môn cuộc thi nêu rõ, đất nước đang triển khai mạnh mẽ các chủ trương lớn về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Green STEM 2026 là cơ hội ý nghĩa giúp lan tỏa giáo dục STEM tới học sinh phổ thông. 

Việc đưa STEM vào trường học ngay từ bậc tiểu học là bước đi nền tảng để nâng cao năng lực công nghệ số cho thế hệ trẻ, tạo tiền đề để từng bước đưa giáo dục STEM vào nhà trường. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã sớm đẩy mạnh triển khai giáo dục STEM trong chương trình giáo dục phổ thông, xây dựng đội ngũ giáo viên, học liệu và tạo môi trường để học sinh tiếp cận kiến thức cơ bản về STEM. Những cuộc thi như Green STEM không chỉ góp phần khơi dậy đam mê sáng tạo, nghiên cứu khoa học trong học sinh mà còn góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực có nền tảng công nghệ số cho đất nước trong giai đoạn phát triển mới...

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thành, Hiệu trưởng Trường Bồi dưỡng cán bộ giáo dục Hà Nội, Trưởng ban Giám khảo cuộc thi, Green STEM 2026 thu hút 33 đội thi đến từ 19 trường tiểu học, trung học cơ sở ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, các tỉnh Hưng Yên, Vĩnh Phúc. Với chủ đề: “ Cân bằng sinh thái- Ecological balance”, Green Stem 2026 gồm các nội dung nổi bật xoay quanh thiết kế cơ khí, robot, lập trình và các nhiệm vụ khoa học – công nghệ gắn với bảo vệ môi trường, tái chế, tiết kiệm năng lượng và xây dựng đô thị xanh nhằm tạo môi trường để học sinh phát triển năng lực khoa học – kỹ thuật – công nghệ – tư duy sáng tạo – kỹ năng giải quyết vấn đề; khơi dậy đam mê nghiên cứu khoa học, hình thành tư duy công dân toàn cầu và trách nhiệm với môi trường, xã hội; hỗ trợ giáo viên tiếp cận các mô hình giáo dục STEM hiện đại, chuẩn thi đấu quốc gia và quốc tế. Cuộc thi cũng hướng tới nâng cao nhận thức về đa dạng sinh học và sự liên kết giữa các hệ sinh thái nước ngọt – biển – trên cạn; khuyến khích học sinh đề xuất giải pháp khoa học, công nghệ và kỹ thuật góp phần bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.

Một hạn chế hiện nay là STEM tại nhiều nơi vẫn bị hiểu đơn giản là lắp ráp robot hoặc lập trình, trong khi bản chất cốt lõi của STEM là hình thành tư duy khoa học, khả năng sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn. Chính vì vậy, Green STEM 2026 được thiết kế theo hướng để học sinh “học qua trải nghiệm”, thông qua quá trình quan sát, đặt câu hỏi, thử nghiệm, cải tiến và hoàn thiện giải pháp. Các nội dung thi kết hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học nhằm giải quyết các bài toán gắn với môi trường, năng lượng, công nghệ xanh và phát triển bền vững.

Một điểm nổi bật của Green STEM 2026 là cách tiếp cận tôn trọng sự khác biệt và năng lực riêng của mỗi học sinh. Vì vậy, cuộc thi được thiết kế với nhiều bảng thi và hướng tiếp cận khác nhau nhằm tạo điều kiện để học sinh phát huy năng lực riêng.

Kết thúc cuộc thi đã có 6 đội thi xuất sắc đã đạt giải Nhất, 11 đội đạt giải Nhì và 16 đội nhận giải Ba. Các đội có kết quả nổi bật tại cuộc thi này sẽ có cơ hội được lựa chọn, bồi dưỡng và đề cử tham gia World GreenMech Contest -sân chơi STEM quốc tế dành cho học sinh, quy tụ nhiều đội thi đến từ các quốc gia và vùng lãnh thổ trong khu vực...