Cà Mau kiên quyết ngăn chặn và loại bỏ hoạt động khai thác IUU

Nhằm thực hiện hiệu quả các chỉ đạo của Chính phủ và khắc phục triệt để những tồn tại theo khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC), tỉnh Cà Mau đã đưa ra những kế hoạch cụ thể, sát với thực tế địa phương nhằm thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Đây được xem là hành động quyết liệt của địa phương nhằm chấm dứt tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài và hướng tới phát triển nghề cá bền vững.

*Nhận diện tồn tại, gắn trách nhiệm người đứng đầu

Ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau nhấn mạnh, Cà Mau kiên quyết ngăn chặn, giảm thiểu và loại bỏ hoạt động khai thác IUU của các tổ chức, cá nhân trên vùng biển địa phương. Đặc biệt, tỉnh đặt mục tiêu cao nhất là chấm dứt hoàn toàn tình trạng tàu cá và ngư dân tỉnh Cà Mau khai thác hải sản trái phép tại vùng biển nước ngoài, góp phần cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của EC.

Để đạt được mục tiêu này, UBND tỉnh yêu cầu các cấp chính quyền phải thực hiện nghiêm nguyên tắc “không báo cáo hình thức, không bao biện, không né tránh trách nhiệm”. Tất cả các hạn chế phải được nhận diện đầy đủ với lộ trình xử lý rõ ràng, gắn chặt với trách nhiệm của từng cơ quan và cá nhân, đặc biệt là vai trò của người đứng đầu. Tỉnh Cà Mau cũng khẳng định sẽ kiên quyết xử lý trách nhiệm các tổ chức, cá nhân thiếu trách nhiệm, làm ảnh hưởng đến nỗ lực chung của địa phương.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử cho biết, tỉnh Cà Mau luôn xác định rõ vai trò, trách nhiệm của các cấp chính quyền, nhất là người đứng đầu trong công tác chống khai thác IUU; đồng thời triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm phát triển nghề cá bền vững. Cùng với đó, địa phương xem dữ liệu là nền tảng quản lý, yêu cầu toàn bộ dữ liệu tàu cá, xử lý vi phạm, truy xuất nguồn gốc phải bảo đảm “đúng - đủ - sạch - sống”, cập nhật thường xuyên và thống nhất với Trung ương.

Theo ông Lê Văn Sử, một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026 là công tác quản lý đội tàu. Cà Mau sẽ tiến hành rà soát, thống kê toàn bộ các tàu cá trên địa bàn để nắm chắc thực trạng về đăng ký, đăng kiểm, cấp phép và lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS). Tỉnh kiên quyết xử lý triệt để các tàu cá không đủ điều kiện tham gia khai thác thủy sản và những trường hợp chủ tàu cố tình không thực hiện các thủ tục quy định.

Đáng chú ý, địa phương xác định dữ liệu là nền tảng trong quản lý. Toàn bộ dữ liệu tàu cá, xử lý vi phạm và truy xuất nguồn gốc phải đảm bảo tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống” và cập nhật liên tục trên các hệ thống như Cơ sở dữ liệu tàu cá quốc gia (Vnfishbase) và Hệ thống giám sát tàu cá và cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (VNeID) để kiểm soát quá trình hoạt động của tàu cá.

Quan trọng nhất là cập nhật danh sách các tàu cá đã xóa đăng ký từ năm 2020 đến nay vào các cơ sở dữ liệu theo yêu cầu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường; thực hiện rà soát, truy vết để có kết quả đến cùng. Cùng đó là xử lý nghiêm các trường hợp mua bán, chuyển nhượng không thực hiện sang tên đổi chủ theo quy định; yêu cầu các tàu cá đã đăng ký viết biển số, đánh dấu tàu cá đúng quy định; quản lý chặt chẽ toàn bộ tàu cá không đủ điều kiện hoạt động trên địa bàn tỉnh, đảm bảo nắm chắc thực trạng…

*Siết chặt giám sát, truy xuất nguồn gốc điện tử

Để kiểm soát chặt chẽ hoạt động trên biển, tỉnh tổ chức trực ban 24/7, khai thác tối đa hệ thống giám sát tàu cá để theo dõi các phương tiện hoạt động gần ranh giới hoặc mất tín hiệu kết nối. Mọi hành vi vi phạm sẽ được xác minh và xử phạt nghiêm minh theo quy định.

Về công tác truy xuất nguồn gốc, Cà Mau sẽ triển khai đồng bộ Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT) và Nhật ký khai thác điện tử (eLogbook). UBND tỉnh yêu cầu 100% tàu cá phải thực hiện thủ tục rời cảng, cập cảng và xuất, nhập bến trên hệ thống eCDT tại các cảng cá đã công bố mở. Các doanh nghiệp chế biến và cơ sở thu mua cũng phải thực hiện giám sát sản lượng và hồ sơ truy xuất trên hệ thống này để đảm bảo tính minh bạch, hợp pháp cho các lô hàng thủy sản xuất khẩu.

Đồng thời, tỉnh sẽ tăng cường kiểm tra toàn chuỗi từ khâu khai thác đến khâu xuất khẩu, rà soát kỹ các lô hàng sang thị trường châu Âu để kịp thời tham mưu xử lý các vi phạm về khối lượng và nguồn gốc nguyên liệu.

Về thực thi pháp luật, tỉnh Cà Mau tập trung rà soát và xử lý dứt điểm các vụ việc vi phạm vùng biển nước ngoài. Theo kế hoạch, địa phương sẽ đưa ra truy tố, xét xử các vụ án hình sự liên quan đến tàu cá vi phạm đã khởi tố, đồng thời tiếp tục điều tra các hành vi đưa tàu cá đi khai thác bất hợp pháp ở nước ngoài hoặc vận chuyển thiết bị VMS trái quy định.

Đáng chú ý là trong công tác thực thi pháp luật, xử lý vi phạm, tỉnh Cà Mau rà soát, xử lý 4 tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài và thuyền viên của tỉnh Cà Mau khai thác vi phạm vùng biển nước ngoài. Nhất là sẽ đưa ra truy tố, xét xử 2 vụ án hình sự đã khởi tố liên quan 2 tàu cá không số bị Malaysia bắt ngày 15/9/2025 và tàu SPF6868; tiếp tục khởi tố, truy tố, xét xử các hành vi có liên quan đến đưa tàu cá, ngư dân khai thác hải sản bất hợp pháp ở các vùng biển nước ngoài, gửi, vận chuyển thiết bị VMS… theo Nghị quyết số 02/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

Cùng đó là tổ chức rà soát toàn bộ các hồ sơ đã khép lại, bảo đảm việc khép hồ sơ có đầy đủ căn cứ pháp lý, đúng trình tự, thủ tục theo quy định; tuyệt đối không được khép hồ sơ mang tính hình thức, không xử phạt hoặc xử phạt không đúng quy định. Trường hợp phát hiện hồ sơ đã khép lại nhưng không đủ căn cứ, phải kịp thời xử lý lại theo quy định pháp luật và xem xét, xử lý trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan, nhất là trách nhiệm người đứng đầu.

Bên cạnh các biện pháp hành chính và hình sự, Cà Mau cũng chú trọng đến sinh kế của ngư dân thông qua việc ban hành chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề và tạo sinh kế thay thế phù hợp với thực tế địa phương.

Năm 2026, tỉnh đề ra nhiều giải pháp trọng tâm với quyết tâm chính trị cao, đặc biệt chú trọng công tác tuyên truyền, vận động tại cơ sở nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn từ sớm, từ xa các tàu cá và ngư dân có ý định vi phạm, nhất là hành vi khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài.

Trong tầm nhìn dài hạn đến năm 2030, tỉnh sẽ triển khai các dự án quy hoạch bảo vệ và khai thác nguồn lợi thủy sản, nâng cấp cơ sở hạ tầng nghề cá và phát triển nuôi biển bền vững. Lực lượng kiểm ngư và các cơ quan quản lý chuyên ngành sẽ được kiện toàn, nâng cao năng lực và trang bị đầy đủ công cụ để thực thi pháp luật hiệu quả trên biển.

Với định hướng lâu dài trong thực hiện chống khai thác IUU, tỉnh Cà Mau đã xây dựng và triển khai thực hiện các dự án, đề án, chương trình, kế hoạch: chuyển đổi một số nghề khai thác thủy sản ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường sinh thái trên địa bàn tỉnh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Đáng chú ý là Cà Mau đã quy hoạch bảo vệ và khai thác nguồn lợi thủy sản thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 trên địa bàn tỉnh; quy hoạch Hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 trên địa bàn tỉnh; đầu tư, nâng cấp cơ sở hạ tầng nghề cá trên địa bàn tỉnh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; kế hoạch triển khai thực hiện các nhiệm vụ phát triển nuôi hải sản trên biển và ven biển giai đoạn 2026 - 2030; phát triển khai thác thủy sản hiệu quả và bền vững giai đoạn 2026 - 2030; phát triển nuôi trồng thủy sản giai đoạn 2026 - 2030; ngăn chặn, giảm thiểu và loại bỏ khai thác IUU…

Để chuẩn bị cho đợt kiểm tra lần thứ 6 của Đoàn thanh tra EC, Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau giao Sở Nông nghiệp và Môi trường làm đầu mối, phối hợp với các sở, ngành thường xuyên kiểm tra, giám sát và hướng dẫn các đơn vị khắc phục ngay các tồn tại.

Hiện toàn tỉnh có 5.158 tàu cá; trong đó, có 1.914 tàu có chiều dài từ 15m trở lên đã lắp đặt 100% thiết bị giám sát hành trình (VMS), đồng bộ tín hiệu lên hệ thống quản lý tàu cá.

Với sự quyết liệt trong công tác chỉ đạo, nhất là gắn với vai trò, trách nhiệm của các cấp chính quyền, đặc biệt là người đứng đầu trong công tác chống khai thác IUU đã thể hiện quyết tâm cao nhất của tỉnh Cà Mau trong cuộc chiến chống khai thác IUU, góp phần cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của EC, thúc đẩy phát triển nghề cá bền vững, có trách nhiệm, góp phần đảm bảo an ninh quốc gia, khu vực và hội nhập quốc tế.