Các hãng dược phẩm chạy đua điều chỉnh vaccine thích ứng với biến thể Omicron

Nhật báo Le Figaro mới đây cho biết, hai hãng sản xuất Pfizer-BioNTech và Moderna tuyên bố họ đã sẵn sàng, nếu cần thiết, để nhanh chóng đổi mới các loại vaccine hiện tại của họ để tăng hiệu quả chống lại biến thể Omicron.

Sự xuất hiện của biến thể mới

Hồi năm 2019, phải mất một tháng để thế giới nhận được cảnh báo về một dịch hô hấp mới ở Vũ Hán, và thêm một tháng nữa để Mỹ đình chỉ các chuyến bay từ Trung Quốc. Tới lúc đó, một lượng lớn virus SARS-CoV-2 đã lây lan khắp thế giới. Ngược lại, chỉ mất vài ngày để phát hiện một biến thể mới có khả năng gây nguy hiểm tại Nam Phi. Các lệnh cấm đi lại được đưa ra ngay sau đó vài giờ, thậm chí một số lệnh cấm đã được công bố trước khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đặt tên cho biến thể mới là Omicron.

Theo tờ The Economist, sự phát hiện nhanh chóng của các nhà khoa học Nam Phi và sớm nhận định Omicron là mối đe dọa thực sự đã cho thấy thế giới rút được nhiều kinh nghiệm về cách đối phó với đại dịch trong hai năm qua.

Tuy nhiên, với thực tế Omicron được phát hiện sớm bằng dữ liệu thưa (sparse data), điều này có nghĩa là bản chất thực sự của biến thể này vẫn chưa rõ ràng nếu không có nghiên cứu thêm. Giờ đây, phép thử thực sự về khả năng chuẩn bị sẵn sàng cho đại dịch sẽ là cách thế giới tận dụng hiệu quả thời gian đã giành được như thế nào.

Câu hỏi cấp bách hiện này là liệu Omicron sẽ thế chỗ Delta - biến thể gây ra 2,5 triệu ca mắc COVID-19 mỗi tuần chỉ riêng ở châu Âu - hay không? Bằng chứng ban đầu ở miền Nam châu Phi cho thấy biến thể này lây lan rất nhanh.

Tuy nhiên, mức độ tiêm chủng ở miền Nam châu Phi khá thấp và các trường hợp mắc COVID-19 được ghi nhận tại khu vực này cho đến gần đây chỉ chiếm khoảng 1% so với mức đỉnh vào tháng 7/2021. Có lẽ điều này đã mang lại cho Omicron một khởi đầu thuận lợi. Các biến thể khác, bao gồm Gamma và Lambda, có vẻ nguy hiểm trong một thời gian trước khi yếu dần. Giáo sư miễn dịch học và các bệnh truyền nhiễm tại Đại học Harvard, Yonatan Grad, viết trên Twitter rằng có thể mất từ 2 đến 4 tuần để biến thể phát triển khả năng lây truyền.

Một câu hỏi khác là liệu Omicron có gây bệnh nặng hay không? Các báo cáo ban đầu về các ca mắc nhẹ ở Nam Phi không đưa ra kết luận. Có thể các báo cáo này đã mô tả các triệu chứng hầu hết ở những người trẻ tuổi, nhóm người ít bị tổn thương hơn với tất cả các biến thể của COVID-19.

Để so sánh với các biến thể khác, các nhà khoa học cần quan sát đủ số lượng các ca mắc ở nhiều lứa tuổi khác nhau và ở những người mắc bệnh nền, như bệnh thận mãn tính và tiểu đường, là các bệnh có thể khiến việc mắc COVID-19 nguy hiểm hơn. Một điều cần lưu ý rằng, nếu Omicron ít nguy hiểm hơn Delta nhưng lại có khả năng lây nhiễm cao hơn nhiều, biến thể này vẫn gây nên sự gia tăng số ca nhập viện và tử vong. Tiến sĩ Grad cho rằng có thể mất từ 1-2 tháng để đánh giá được mức độ nghiêm trọng của Omicron.

Đã có bằng chứng về những người tiêm đủ 2 mũi vaccine vẫn mắc COVID-19, song điều này không ngạc nhiên bởi biến thể Delta cũng có khả năng này. Điều đáng quan tâm là các trường hợp này phổ biến đến mức độ nào, và những người này có khả năng dễ dàng truyền bệnh sang người khác tới đâu, và quan trọng hơn, tỷ lệ những người này phải điều trị tích cực và tử vong cao tới mức nào? Tiến sỹ Grad cho rằng dữ liệu về vaccine sẽ có trong vòng 1-2 tuần tới.

Các hãng dược phẩm vào cuộc

Từ vài tuần nay, Chính phủ Pháp và Liên minh châu Âu (EU) luôn kêu gọi người dân tiêm liều vaccine tăng cường để ngăn chặn sự bùng phát trở lại của làn sóng dịch thứ năm. Tuy nhiên, vẫn tồn tại hoài nghi về khả năng bảo vệ của liều thứ ba này. Trong những ngày gần đây, sự xuất hiện của biến thể mới Omicron ở phía Nam châu Phi đã làm dấy lên sự lo ngại trong các phòng thí nghiệm là vaccine đang có hiện nay của họ sẽ trở nên kém hiệu quả hơn nhiều đối với biến thể mới này.

Câu hỏi hiện nay đang được đặt ra là có cần phải thiết kế các phiên bản mới của bốn loại vaccine đã được cấp phép ở EU không ?

Cơ quan Dược phẩm Châu Âu khuyến nghị trong thời điểm hiện tại nên nghiên cứu về chủng vi khuẩn mới này để biết mối nguy hiểm thực sự mà nó gây ra đối với sức khỏe. Trong một phát biểu mới đây, đại diện của tổ chức có trụ sở tại Amsterdam này cho biết: “Chúng tôi đang theo dõi chặt chẽ biến thể B.1.1.529 mới xuất hiện, nó có nhiều đột biến trong protein Spike của COVID-19. (...) Hiện tại còn quá sớm để dự đoán sự thích ứng của vaccine để chống lại biến thể mới xuất hiện này".

Các phòng thí nghiệm đang bận rộn phân tích biến thể mới này. Theo các nhà nghiên cứu, Omicron có nhiều khả năng làm vaccine của họ mất tác dụng một phần. Người phát ngôn của Pfizer-BioNTech cho biết: “Chúng tôi đã ngay lập tức khởi động các nghiên cứu về biến thể B.1.1.529, nó khác biệt rõ ràng với các biến thể đã biết vì có thêm các đột biến trên protein Spike".

Nhóm nghiên cứu đảm bảo rằng kết quả của các nghiên cứu này sẽ được công bố "chậm nhất là trong hai tuần" và cho biết họ sẵn sàng phát triển một phiên bản vaccine mới nếu cần thiết. 

Người phát ngôn của Pfizer tuyên bố: “Chúng tôi đã thực hiện các bước thử nghiệm từ nhiều tháng trước để có thể điều chỉnh vaccine mRNA trong vòng 6 tuần và xuất xưởng những lô đầu tiên trong vòng 100 ngày nếu xuất hiện một biến thể có khả năng né được hệ thống miễn dịch”. Họ giải thích thêm rằng hãng đã từng tiến hành thử nghiệm lâm sàng để sản xuất vaccine đặc hiệu cho các biến thể Alpha và Delta trước đó.

Đối thủ cạnh tranh của Pfizer-BioNTech, Moderna cũng hứa hẹn "sẽ nhanh chóng phát triển một loại vaccine mới cho liều tăng cường đặc hiệu đối với biến thể Omicron". Theo Giám đốc Stéphane Bancel, đây là một phần của chiến lược “chủ động” nhằm thích ứng vĩnh viễn với sự tiến hóa của virus, được minh họa trong những tháng gần đây bằng việc phát triển các liều tăng cường thích ứng với các chủng Alpha và Delta.

Các phòng thí nghiệm đang chịu áp lực từ EU, với lo ngại về sự lan rộng của biến thể Omicron trên lục địa này. Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen đã nhắc các nhà sản xuất vaccine về các nghĩa vụ theo hợp đồng của họ. Bà cho biết: "Các hợp đồng của Liên minh châu Âu với các nhà sản xuất quy định rằng vaccine phải được điều chỉnh ngay lập tức với các biến thể ngay khi chúng xuất hiện".

Về tính khả thi của việc cập nhật loại vaccine như vậy, nhà khoa học người Anh Andrew Pollard, người đứng đầu trung tâm nghiên cứu vaccine phòng COVID-19 của Oxford/AstraZeneca, đã nhận định rằng với sự vào cuộc nhanh chóng của các phòng thí nghiệm, một phiên bản mới có thể sẽ được phát triển "rất nhanh" để chống lại biến thể Omicron./.