Các "ông lớn" ô tô đồng loạt kiến nghị giữ “lá chắn” Nghị định 116

Tại dự thảo cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh đang được xây dựng, Bộ Tài chính đề xuất loại bỏ hoạt động sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô khỏi danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện. Tuy nhiên nhiều doanh nghiệp đề nghị cần cân nhắc kỹ lưỡng và nên giữ nguyên các quy định. 

Các doanh nghiệp khẳng định, cần thiết giữ nguyên các quy định hiện hành theo Nghị định 116/2017/NĐ-CP, coi đây là “lá chắn” quan trọng bảo vệ ngành sản xuất ô tô nội địa trước áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ xe nhập khẩu.

* Lo ngại chất lượng sản xuất và nguy cơ “lắp ráp hình thức” 

Là doanh nghiệp tiên phong trong lĩnh vực xe điện, Công ty cổ phần sản xuất và kinh doanh VinFast cho rằng, việc bãi bỏ điều kiện cấp Giấy chứng nhận sản xuất, lắp ráp ô tô theo Điều 7 Nghị định 116/2017/NĐ-CP của Chính phủ quy định điều kiện sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu và kinh doanh dịch vụ bảo hành, bảo dưỡng ô tô có thể kéo theo nhiều hệ lụy đối với chất lượng sản phẩm và định hướng phát triển dài hạn của ngành ô tô Việt Nam. 

Công nhân làm việc tại dây chuyền sản xuất ô tô VinFast. Ảnh: Công Tường-TTXVN

Theo VinFast, Điều 7, Nghị định 116 quy định các điều kiện về cơ sở vật chất quan trọng và tối thiểu mà doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp ô tô cần đáp ứng như nhà xưởng, dây chuyền công nghệ lắp ráp, dây chuyền hàn, dây chuyền sơn, dây chuyền kiểm tra chất lượng sản phâm và đường thử ô tô; và có cơ sở bảo hành, bảo dưỡng ô tô. 

Đây là các cơ sở vật chất, kỹ thuật quan trọng thể hiện năng lực và khả năng của doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp ô tô cũng như thể hiện việc đầu tư nghiêm túc và dài hạn cho hoạt động sản xuất lắp ráp của doanh nghiệp. Chính vì vậy, việc bãi bỏ điều kiện này sẽ dẫn đến khó kiểm soát chất lượng của hoạt động sản xuất, lắp ráp ô tô. Theo đó, VinFast đề nghị Chính phủ xem xét giữ lại điều kiện cấp Giấy chứng nhận sản xuất, lắp ráp ô tô quy định tại Điều 7 Nghị định 116. 

VinFast cho rằng, nếu các điều kiện này bị bãi bỏ, hoạt động sản xuất lắp ráp có thể trở nên khó kiểm soát hơn, tạo nguy cơ xuất hiện các mô hình lắp ráp đơn giản, thiếu đầu tư chiều sâu nhưng vẫn tham gia thị trường. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng xe mà còn làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng đối với ngành công nghiệp ô tô trong nước. 

* Lo ngại mất cân bằng cạnh tranh 

Ở góc độ doanh nghiệp sản xuất, Công ty cổ phần Tập đoàn Thành Công (TC Group) cho rằng, việc bãi bỏ hoàn toàn điều kiện kinh doanh sẽ khiến môi trường cạnh tranh mất cân bằng nghiêm trọng giữa doanh nghiệp sản xuất trong nước và doanh nghiệp nhập khẩu. 

Công nhân lắp ráp ô tô tại Nhà máy ô tô Hyundai Thành Công Việt Nam. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN

Theo doanh nghiệp này, nhiều năm qua các hãng ô tô nội địa đã đầu tư lớn vào hệ thống nhà máy, dây chuyền công nghệ, nhân lực kỹ thuật và chuỗi cung ứng nội địa nhằm đáp ứng chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô của Chính phủ. Đồng thời, doanh nghiệp còn phải duy trì sản lượng và tỷ lệ nội địa hóa để được hưởng ưu đãi thuế nhập khẩu linh kiện. 

Nếu điều kiện kinh doanh bị gỡ bỏ, doanh nghiệp nhập khẩu có thể gia nhập thị trường với chi phí thấp hơn đáng kể, trong khi các doanh nghiệp sản xuất nội địa vẫn phải gánh chi phí đầu tư và vận hành lớn. Theo TC Group, điều này có thể khiến nhiều doanh nghiệp FDI chuyển từ sản xuất sang nhập khẩu nguyên chiếc nhằm tối ưu chi phí, làm suy giảm năng lực sản xuất trong nước và ảnh hưởng đến mục tiêu nội địa hóa ngành ô tô. 

Doanh nghiệp cũng cảnh báo rằng, khi rào cản kỹ thuật được nới lỏng, xe nhập khẩu có thể tràn vào thị trường với số lượng lớn, gây áp lực lên ngành công nghiệp hỗ trợ và hệ sinh thái sản xuất ô tô vốn đang trong giai đoạn phát triển. 

* Bảo vệ mục tiêu nội địa hóa 

Cùng quan điểm, Công ty cổ phần Tập đoàn Trường Hải (THACO) nhấn mạnh, ngành ô tô không chỉ là hoạt động kinh doanh đơn thuần mà còn là nền tảng của quá trình công nghiệp hóa. Theo doanh nghiệp này, ngành ô tô hiện đóng góp hơn 3% GDP; tạo việc làm cho khoảng 200.000 lao động và thúc đẩy sự phát triển của hơn 2.000 doanh nghiệp sản xuất linh kiện phụ tùng; gia tăng tỷ lệ nội địa hóa đáng kể ở xe tải đạt 40 - 45% và xe buýt đạt 60 - 70%.

Dây chuyền hàn chuyên biệt, phục vụ sản xuất dòng xe tải THACO Frontier thế hệ mới của THACO. Ảnh: Trần Ngọc/BNEWS/TTXVN

THACO cho rằng, việc duy trì điều kiện kinh doanh là cần thiết để bảo vệ chuỗi giá trị sản xuất trong nước. Nếu bỏ quy định về dây chuyền công nghệ và tiêu chuẩn sản xuất, một số doanh nghiệp có thể chuyển sang nhập khẩu các cụm linh kiện hoàn chỉnh hoặc thân xe nguyên khối để lắp ráp đơn giản tại Việt Nam, khiến tỷ lệ nội địa hóa suy giảm mạnh. 

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng lo ngại nguy cơ xuất hiện các đơn vị vốn mỏng, thiếu năng lực kỹ thuật tham gia thị trường. Khi xảy ra lỗi kỹ thuật hoặc triệu hồi sản phẩm, các doanh nghiệp này có thể không đủ khả năng thực hiện trách nhiệm với khách hàng, gây rủi ro cho người tiêu dùng. 

THACO lập luận rằng, các điều kiện tại Nghị định 116 hiện nay thực chất đã được đơn giản hóa tối đa, đã bãi bỏ 4 điều kiện không cần thiết hoặc trùng lắp (nhân sự kỹ thuật, vệ sinh lao động, PCCC, môi trường). Hiện chỉ còn lại các điều kiện cốt lõi nhằm bảo đảm an toàn sản phẩm và định hướng phát triển ngành. Đặc biệt, rrong gần 10 năm thực hiện, các doanh nghiệp và hiệp hội đã áp dụng ổn định, không có bất kỳ kiến nghị bãi bỏ nào, cho thấy quy định này không gây rào cản bất hợp lý. 

Qua đó, THACO khẳng định, việc bãi bỏ đột ngột các điều kiện này mà không có lộ trình sẽ gây hậu quả nghiêm trọng, có thể dẫn đến việc không còn ngành công nghiệp sản xuất ô tô trong nước như mục tiêu định hướng của Đảng và Nhà nước. 

Trước các kiến nghị từ doanh nghiệp, Bộ Công Thương cho biết việc đưa ngành ô tô vào danh mục đề xuất cắt giảm điều kiện kinh doanh nằm trong mục tiêu chung nhằm giảm tối thiểu 30% ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Tuy nhiên, cơ quan này cũng thừa nhận cần rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm phù hợp với thực tiễn phát triển ngành. 

Theo văn bản 2757/BCT-PC của Bộ Công Thương, việc duy trì các quy định quản lý hiện nay cho thấy Chính phủ vẫn coi điều kiện kinh doanh là công cụ quản lý cần thiết đối với ngành công nghiệp ô tô. 

Trước thực tế trên, ngày 5/5/2026, Văn phòng Chính phủ đã có văn bản số 3969/VPCP-CĐS thông báo ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc giao Bộ Trưởng Bộ Công Thương nghiên cứu kỹ lưỡng các kiến nghị này, khẩn trương đề xuất trong quá trình xây dựng phương án cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh và ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. 

Theo các chuyên gia, đây là bài toán khó bởi ngành ô tô có tính đặc thù cao, liên quan trực tiếp đến công nghiệp hỗ trợ, công nghệ, việc làm và an ninh kinh tế. Việc cải cách thủ tục là cần thiết để giảm chi phí cho doanh nghiệp, song nếu nới lỏng quá nhanh có thể làm suy yếu năng lực sản xuất nội địa trước sức ép cạnh tranh từ xe nhập khẩu. 

Trong bối cảnh ngành ô tô Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sang xe điện và công nghệ xanh, nhiều ý kiến cho rằng, chính sách cần được thiết kế theo hướng vừa khuyến khích cạnh tranh, vừa duy trì các tiêu chuẩn tối thiểu nhằm bảo vệ nền tảng sản xuất trong nước. Đây cũng được xem là yếu tố quyết định để ngành công nghiệp ô tô Việt Nam có thể phát triển bền vững và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.