Cách doanh nghiệp xuất khẩu ứng phó chi phí logistics tăng cao

Với thực tế là cước vận tải biển đã tăng đột biến và thời gian vận chuyển cũng kéo dài hơn rất nhiều do ảnh hưởng từ xung đột Trung Đông, việc triển khai các giải pháp linh hoạt, đồng bộ trở thành yếu tố then chốt để doanh nghiệp xuất khẩu duy trì đơn hàng và năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

*Sức ép lớn với doanh nghiệp xuất khẩu

Là doanh nghiệp xuất khẩu trái cây hàng đầu Việt Nam, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty Vina T&T Nguyễn Đình Tùng cho biết, sau khi xảy  ra xung đột Trung Đông vào đầu tháng Ba vừa qua, Vina T&T đã nhận được thông báo phụ phí vận tải qua Trung Đông với lô hàng trái cây tươi sang Trung Đông tăng thêm 1.500-4.000 USD/container, đẩy cước vận chuyển đường biển tới khu vực này tăng gấp ba.

Hiệp hội Rau quả Việt Nam cũng cho biết, giá cước vận tải biển đã tăng từ khoảng 1.500 USD lên tới 4.000 USD/container, chưa kể nhiều phụ phí phát sinh do ảnh hưởng của xung đột Trung Đông. Với chi phí vận tải biển tăng đột biến, nhiều ngành hàng xuất khẩu, nhất là các mặt hàng có biên lợi nhuận không cao như nông sản, thực phẩm, trái cây tươi bị tác động rất lớn, thậm chí có thể bị mất hết lợi nhuận.

Trao đổi với phóng viên TTXVN, ông Bùi Ngọc Sơn, chuyên gia kinh tế quốc tế cho biết xung đột tại Trung Đông đang làm gia tăng rủi ro đối với các tuyến vận tải năng lượng và hàng hóa quốc tế. Với đặc thù là nền kinh tế có độ mở lớn và phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu, trong khi nhiều tuyến vận tải biển quan trọng nối châu Á với châu Âu và Mỹ đi qua khu vực Trung Đông, chi phí logistics, bảo hiểm tăng cao, đang gây sức ép với hoạt động xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.

Không chỉ cước vận tải biển tăng đột biến mà thời thời gian vận chuyển cũng kéo dài thêm từ 7-14 ngày do một số tàu hàng phải thay đổi lộ trình hoặc đi vòng để tránh khu vực xung đột. Những yếu tố này có thể làm giảm lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế, ông Bùi Ngọc Sơn nhấn mạnh.

*Điều chỉnh cấu trúc hàng xuất khẩu

Theo chuyên gia tư vấn xuất khẩu Nguyễn Tuấn Việt - Giám đốc Công ty TNHH VIETGO, nếu biết cách điều chỉnh cấu trúc hàng xuất khẩu, xung đột Trung Đông vẫn có thể giúp doanh nghiệp tăng trưởng xuất khẩu.

Thực tế là xung đột Trung Đông đang điều chỉnh cấu trúc của hàng hóa xuất khẩu do vấn đề vận tải, còn nhu cầu nhập khẩu hàng hoá trước đây của người dân Trung Đông vẫn còn, thậm chí nhu cầu còn ghi nhận tăng với các mặt hàng như dệt may, tiêu dùng, vật dụng y tế hay mặt hàng phục vụ chiến sự…

Gợi ý về các giải pháp ứng phó với khó khăn về vận tải biển, chuyên gia Nguyễn Tuấn Việt cho rằng thay vì xuất khẩu hoa quả tươi, doanh nghiệp nên chuyển sang xuất khẩu hoa quả sấy; thay vì xuất khẩu các mặt hàng nông sản có biên lợi nhuận thấp, doanh nghiệp có thể lựa chọn xuất khẩu các mặt hàng nông sản có biên lợi nhuận cao hơn như cà phê, hạt tiêu…

Ngoài ra, nếu xung đột kéo dài, người dân tại Trung Đông sẽ có thể cần thêm những mặt hàng nhập khẩu mới như vật liệu xây dựng, đồ nội thất, đồ nhựa, hàng tiêu dùng, nhu yếu phẩm… Vì vậy, việc chủ động, linh hoạt điều chỉnh cấu trúc hàng xuất khẩu sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam vượt qua các thách thức.

Thực tế cũng cho thấy trước các khó khăn trong vận tải biển, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu đã linh hoạt điều chỉnh phương án vận chuyển, kết hợp đường bộ và đường sắt qua Trung Quốc để đưa hàng sang Nga, qua đó bảo đảm tiến độ giao hàng trong khi chi phí không tăng đáng kể.

Để ứng phó với thách thức về logistics, các chuyên gia cũng cho rằng Nhà nước cần đẩy mạnh phát triển hạ tầng logistics và hệ thống trung tâm logistics nhằm giảm chi phí vận chuyển cho doanh nghiệp xuất khẩu. Việc đầu tư đồng bộ vào hệ thống cảng biển, kho bãi, trung tâm logistics và vận tải đa phương thức sẽ giúp nâng cao năng lực của chuỗi cung ứng trong nước, qua đó tăng khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, việc nâng cao năng lực của ngành logistics trong nước, bao gồm phát triển đội tàu vận tải, mở rộng dịch vụ logistics và tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý chuỗi cung ứng là rất quan trọng. Ngoài ra, việc hỗ trợ doanh nghiệp logistics trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu cũng là giải pháp hiệu quả để giảm phụ thuộc vào các hãng vận tải nước ngoài.

Năm 2026, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 73-74 tỷ USD, trong đó riêng nhóm nông sản phấn đấu đạt khoảng 40 tỷ USD. Để ứng phó hiệu quả với các khó khăn do xung đột Trung Đông và hiện thực mục tiêu xuất khẩu đề ra, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang quyết liệt thực hiện các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu sang các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN, EU và Mỹ; tận dụng các FTA đã ký để mở rộng thị phần tại nhiều thị trường…nhằm bù đắp phần kim ngạch có thể sụt giảm từ Trung Đông.

Ngoài ra, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng phối hợp chặt chẽ với Bộ Công thương, Bộ Tài chính và hệ thống cơ quan thương vụ Việt Nam tại nước ngoài để theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời đưa ra khuyến nghị cho doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng điều chỉnh kế hoạch xuất khẩu.