Cải cách thủ tục hải quan nhằm hỗ trợ cho doanh nghiệp

Thực hiện Nghị quyết số 66/NQ-CP của Chính phủ về chương trình cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh giai đoạn 2025-2026, ngành hải quan đang triển khai cuộc cải cách toàn diện với trọng tâm là tinh gọn quy trình, loại bỏ các rào cản không cần thiết và đẩy mạnh chuyển đổi số.

Theo đại diện Cục Hải quan, mục tiêu của cải cách không chỉ là giảm số lượng thủ tục mà là thay đổi phương thức quản lý, chuyển dịch từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu, mức độ tuân thủ và rủi ro.

Theo đó, ngành hải quan xác định mỗi thủ tục, điều kiện kinh doanh được bãi bỏ là một nút thắt được tháo gỡ cho dòng chảy thương mại quốc tế. Trọng tâm cải cách là loại bỏ các giấy phép, hồ sơ không còn phù hợp, tăng cường liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhà nước, hướng tới nguyên tắc doanh nghiệp không phải cung cấp lại những thông tin mà Nhà nước đã có.

Một trong những thay đổi quan trọng là giảm yêu cầu cung cấp bản sao giấy tờ trong hồ sơ hải quan khi thông tin đã được khai thác từ cơ sở dữ liệu quốc gia. Đây là bước chuyển quan trọng trong xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, giảm sự can thiệp thủ công và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ pháp luật.

Cục Hải quan cho biết, các nghị quyết về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực hải quan được triển khai theo hướng đồng bộ, không chồng chéo mà là sự tiếp nối, nâng cấp thể chế.

Việc cải cách đang hướng tới chuyển đổi từ cơ chế quản lý dựa trên hồ sơ, giấy tờ sang quản lý bằng hệ thống dữ liệu và tự động hóa. Đối với những lĩnh vực như đại lý làm thủ tục hải quan, kinh doanh hàng miễn thuế, kho bảo thuế, nhiều thủ tục hành chính đã được nghiên cứu chuyển sang hình thức thông báo trực tuyến, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Thực hiện Nghị quyết số 66/NQ-CP, Cục Hải quan đã triển khai 78 phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và bãi bỏ 16 điều kiện kinh doanh. Các phương án này chiếm hơn 34% tổng số thủ tục hành chính hiện hành trong lĩnh vực hải quan, tạo chuyển biến rõ nét trong phương thức quản lý.

Trong 6 tháng đầu năm, riêng lĩnh vực giám sát quản lý, ngành hải quan đã rà soát 165/225 thủ tục hành chính; đề xuất bãi bỏ 22 thủ tục và đơn giản hóa 28 thủ tục. Đối với điều kiện kinh doanh, qua rà soát 29 điều kiện, cơ quan Hải quan đề xuất bãi bỏ 16 điều kiện, tương đương mức giảm 55,2%.

Hiệu quả cải cách thể hiện rõ trong thực tiễn hoạt động thông quan. Nếu trước đây, một lô hàng xuất khẩu có thể mất từ 2-3 ngày để hoàn tất các bước xử lý, thì hiện nay thời gian thông quan được rút ngắn đáng kể, nhiều trường hợp chỉ còn trong ngày.

Đối với cơ quan Hải quan, việc đơn giản hóa quy trình cũng giúp giảm áp lực hành chính, nâng cao năng suất xử lý công việc. Đại diện Cục Hải quan cho biết trước đây một tờ khai hải quan có thể mất khoảng 2 giờ để xử lý, nhưng sau khi cải cách quy trình, ứng dụng công nghệ và chuẩn hóa nghiệp vụ, thời gian này chỉ còn khoảng 5 phút.

Một điểm nhấn quan trọng trong cải cách lần này là việc rà soát, loại bỏ các điều kiện kinh doanh không còn phù hợp, đặc biệt tại những lĩnh vực có nhiều thủ tục hành chính trung gian.

Trong lĩnh vực đại lý làm thủ tục hải quan, nhiều yêu cầu mang tính hành chính đã được đơn giản hóa. Việc cấp, gia hạn mã số đại lý được chuyển dần sang phương thức xử lý trực tuyến, giảm đáng kể thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.

Song song với cải cách thủ tục hành chính, Cục Hải quan đang đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng mô hình Hải quan số, Hải quan thông minh.

Theo đó, ngành Hải quan đã hoàn thành bãi bỏ 17 thủ tục hành chính và đơn giản hóa 11 thủ tục theo các nghị quyết của Chính phủ về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đồng thời, ngành đã cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh và loại bỏ 2 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện trong lĩnh vực hải quan gồm đại lý làm thủ tục hải quan và kinh doanh hàng miễn thuế. Sau cải cách, lĩnh vực hải quan chỉ còn duy trì 2 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Trong giai đoạn 2026-2030, Cục Hải quan đặt mục tiêu xây dựng hệ thống hải quan hiện đại, chuyên nghiệp, hoàn thành nền tảng Hải quan số và Hải quan thông minh.

Trọng tâm là hoàn thiện thể chế pháp luật, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, số hóa hồ sơ, mở rộng dịch vụ công trực tuyến toàn trình và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ trong quản lý.

Theo định hướng đến năm 2030, 100% chứng từ thuộc hồ sơ hải quan sẽ được số hóa; các thủ tục đủ điều kiện sẽ được cung cấp trực tuyến toàn trình.

Ngành Hải quan cũng tập trung xây dựng hệ thống công nghệ thông tin tập trung, tích hợp, thông minh; tăng cường quản lý rủi ro, kiểm tra sau thông quan, triển khai mô hình cửa khẩu thông minh, hải quan xanh theo các chuẩn mực quốc tế.

Cải cách thủ tục hành chính và hiện đại hóa hải quan đang được triển khai đồng bộ, lấy chuyển đổi số làm nền tảng và lấy sự hài lòng của doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả.

Thông qua việc giảm thủ tục, cắt điều kiện kinh doanh, tăng kết nối dữ liệu và đổi mới phương thức quản lý, ngành hải quan hướng tới mục tiêu tạo thuận lợi thương mại, giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, xây dựng nền Hải quan số hiện đại, minh bạch và hiệu quả trong giai đoạn mới.