Cải tiến công nghệ, kết nối thị trường nâng tầm thủy sản Việt

Song ngành này cũng đang đối mặt với nhiều áp lực từ tăng chi phí đầu vào, yêu cầu an toàn thực phẩm cùng tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh đó, việc đổi mới công nghệ nuôi trồng và mở rộng thị trường trở thành yêu cầu cấp bách hơn bao giờ hết. 

Đây là chia sẻ của các chuyên gia tại buổi họp báo thông tin Triển lãm quốc tế công nghệ ngành Tôm (VietShrimp Asia 2026) và Triển lãm quốc tế chuyên ngành thủy sản (Aquaculture Vietnam 2026 ) do Công ty Infomar Markets vừa tổ chức  mới đây tại TP. Hồ Chí Minh.

Theo Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sản lượng thủy sản cả nước 9 tháng ước đạt 7,2 triệu tấn, tăng 3,2% so với cùng kỳ; sản lượng nuôi trồng ước đạt 4,2 triệu  tấn, tăng 5,1%. Các mặt hàng chủ lực như tôm và cá tra vẫn giữ đà tăng trưởng: tôm 9 tháng ước đạt 1,1 triệu tấn (tăng 5,8%), cá tra 9 tháng ước đạt hơn 1,3 triệu tấn (tăng 4,6%). Về xuất khẩu, đến hết tháng 9,  kim ngạch xuất khẩu đã cán mốc 8,33 tỷ USD, tăng 15,5% so với năm 2024.

Những con số này cho thấy năng lực sản xuất và xuất khẩu của ngành đang dần phục hồi sau giai đoạn chịu ảnh hưởng từ thị trường thế giới. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhận định, ngành thủy sản Việt Nam vẫn đang đứng trước nhiều thách thức mới trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo đánh giá của Cục Thủy sản và Kiểm ngư, hạ tầng dịch vụ hậu cần nghề cá còn yếu, các cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão, trung tâm logistics lạnh chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng lớn. Sản xuất thủy sản phần lớn vẫn mang tính nhỏ lẻ, manh mún, thiếu chuỗi liên kết chặt chẽ giữa người nuôi, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến – xuất khẩu.

Cùng với đó, các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế, đặc biệt liên quan đến an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu chứng nhận bền vững, đang tạo áp lực lớn lên các mặt hàng chủ lực như tôm và cá tra. Liên minh châu Âu (EU) vẫn duy trì cảnh báo “thẻ vàng” IUU với hải sản Việt Nam, và đoàn thanh tra EC dự kiến sang đánh giá lại vào cuối năm 2025. Đây không chỉ là thách thức pháp lý mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín thương mại và chi phí xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam.

Bên cạnh những khó khăn từ thị trường, chi phí sản xuất thủy sản trong nước vẫn cao hơn nhiều nước trong khu vực, đặc biệt ở ngành tôm; chủ yếu do giá thức ăn, con giống và năng lượng tăng mạnh. Tỷ lệ hộ nuôi áp dụng công nghệ tiên tiến còn thấp, năng suất và khả năng kiểm soát dịch bệnh chưa ổn định, dẫn đến biên lợi nhuận giảm.

Ông Vũ Tuấn Cường, Giám đốc Trung tâm Khảo nghiệm - Kiểm nghiệm - Kiểm định (Cục Thủy sản và Kiểm ngư) cho rằng: Để thích ứng với biến động thị trường và đảm bảo sự phát triển bền vững, ngành nuôi trồng thủy sản Việt Nam cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm.

Trước hết, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ hiện đại vào sản xuất. Việc ứng dụng hệ thống cảm biến, IoT, và công nghệ nuôi tuần hoàn giúp kiểm soát môi trường nước, hạn chế dịch bệnh và giảm sử dụng kháng sinh. Một số doanh nghiệp trong nước đã thử nghiệm mô hình nuôi tôm tự động tại Cà Mau, Bạc Liêu, giúp tăng năng suất 25–30% so với cách nuôi truyền thống.

Bên cạnh đó, tăng cường bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, thông qua việc hoàn thiện hệ thống chứng nhận, kiểm định và giám sát chuỗi cung ứng. Đây là điều kiện tiên quyết để giữ vững thị phần tại các thị trường khó tính như EU, Hoa Kỳ và Nhật Bản. Cùng với đó, việc chuẩn hóa vùng nuôi theo tiêu chuẩn ASC, BAP, VietGAP sẽ giúp doanh nghiệp nâng giá trị xuất khẩu, đồng thời giảm rủi ro bị trả hàng do vi phạm tiêu chuẩn an toàn.

Một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị thủy sản đó là xúc tiến thương mại, kết nối nối thị trường và xây dựng thương hiệu. Bà Rose Chitanuwat, Giám đốc Chuỗi dự án Khu vực ASEAN, Tập đoàn Informa Markets chia sẻ: Việt Nam được biết đến là một trong những quốc gia xuất khẩu thủy sản hàng đầu thế giới.

Tuy nhiên, trước bối cảnh thương mại biến động liên tục, hàng rào thuế quan và kỹ thuật ngày càng phức tạp, bên cạnh các thị trường truyền thống, ngành thủy sản cần tiếp tục đa dạng hoá thị trường đến các khu vực tiềm năng. Việc xây dựng thương hiệu quốc gia cho sản phẩm thủy sản, gắn với minh bạch thông tin và khả năng truy xuất nguồn gốc sẽ là yếu tố then chốt để Việt Nam gỡ “thẻ vàng” IUU và mở rộng xuất khẩu sang các thị trường cao cấp.

Để hỗ trợ ngành thủy sản Việt Nam cập nhật công nghệ và mở rộng thị trường, lần đầu tiên Triển lãm VietShrimp Asia 2026 và Aquaculture Vietnam 2026 sẽ được Informa Markets kết hợp tổ chức từ 11–13/3/2026 tại SECC, TP. Hồ Chí Minh. 

Sự kiện dự kiến thu hút hơn 200 doanh nghiệp đến từ 30 quốc gia, hội tụ đầy đủ các mắt xích trong chuỗi cung ứng, từ con giống, thức ăn cho đến các công nghệ mới nhất trong nuôi trồng tuần hoàn, xử lý nước thải, truy xuất nguồn gốc và tự động hóa chuỗi sản xuất.

Việc tổ chức đồng thời hai triển lãm hàng đầu khu vực được kỳ vọng không chỉ góp phần lan tỏa đổi mới công nghệ mà còn tạo cầu nối hợp tác giữa các doanh nghiệp, viện nghiên cứu, chuyên gia và nhà quản lý, hướng đến xây dựng ngành thủy sản xanh, hiệu quả và có trách nhiệm phù hợp với định hướng phát triển bền vững của ngành thủy sản Việt Nam.