Cân bằng giữa bảo tồn môi trường và nâng cao sinh kế người dân

*Khai thác giá trị đa dụng từ rừng

Khu Bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu trải rộng hơn 10.500 ha, nằm trải dải trên địa bàn của 3 xã Xuyên Mộc, Bình Châu và Hồ Tràm. Đây là khu rừng tự nhiên họ Dầu ven biển duy nhất còn sót lại ở Việt Nam, được ví như “lá phổi xanh” của vùng Đông Nam Bộ. Hệ sinh thái nơi đây đặc biệt phong phú, ghi nhận 796 loài thực vật thuộc 142 họ; trong đó, có 14 loài quý hiếm. Cảnh quan rừng nguyên sinh với những loài cây đặc trưng như dầu cát, dầu con rái, dầu song nàng, dầu trà beng… tạo nên một không gian tự nhiên đặc sắc, mang giá trị khoa học và sinh học cao. Đặc biệt, khu vực Bàu Nhám, nơi có rừng tràm cổ thụ tự nhiên (melaleuca cajuputi), là điểm đến nổi bật cho các hoạt động tham quan, học tập và trải nghiệm.

Du khách có thể dạo bộ giữa tán cây rợp bóng, hít thở không khí trong lành và cảm nhận vẻ đẹp nguyên sơ hiếm có của thiên nhiên miền biển. Bà Nguyễn Thị Anh, du khách đến từ tỉnh Đồng Nai, chia sẻ: “Cảnh quan ở đây còn nguyên sơ, không khí trong lành khiến tôi cảm thấy bình yên. Mỗi chuyến đi như thế giúp tôi thêm yêu thiên nhiên và muốn góp phần bảo vệ rừng”.

Say mê với những khoảnh khắc của côn trùng và hệ sinh thái tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu, ông Nguyễn Văn Danh, một nhiếp ảnh gia đến từ phường Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh, cho biết: “Bình Châu – Phước Bửu là nơi lý tưởng cho những ai yêu thích chụp ảnh macro (chụp ảnh lấy nét đối tượng ở khoảng cách gần), ghi lại vẻ đẹp tinh tế của côn trùng và hệ sinh thái. Ở đây thiên nhiên vẫn được gìn giữ nguyên vẹn, đặc biệt là vào mùa mưa, khi côn trùng sinh sôi nhiều và rừng như được hồi sinh.”

Ông Nguyễn Phi Hải, hướng dẫn viên du lịch tự do chuyên tổ chức các tour trekking tại các Khu bảo tồn, Vườn quốc gia khu vực phía Nam chia sẻ: “Tôi đã trải nghiệm và tổ chức nhiều tour trekking tại các khu vực rừng miền Nam, tôi thấy Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu - Phước Bửu là khu bảo tồn nguyên sinh, ven biển còn nguyên vẹn nhất. Ở đây, mọi thứ đều tự nhiên: động vật tự do, cây rừng nguyên bản. Khi sân bay quốc tế Long Thành đi vào hoạt động và cao tốc Hồ Tràm – Sân bay Long Thành được triển khai, tôi tin khu vực này sẽ trở thành điểm đến hút khách mạnh mẽ.”

Không chỉ dừng lại ở mục tiêu du lịch, Bình Châu – Phước Bửu còn trở thành “lớp học xanh” cho học sinh, sinh viên và các tổ chức xã hội. Thông qua các chuyến dã ngoại, khám phá hệ sinh thái, thế hệ trẻ được tiếp cận gần hơn với thiên nhiên và hình thành ý thức bảo vệ môi trường từ sớm.

Ngày cuối tuần vừa qua, cô và trò lớp 7A1 trường THCS Nguyễn An Ninh, phường Tam Thắng, TP. Hồ Chí Minh đã có chuyến tham quan và trải nghiệm tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Bình Châu - Phước Bửu. Cô Võ Thị Quỳnh Như, giáo viên Trường THCS Nguyễn An Ninh (phường Tam Thắng), chia sẻ sau chuyến tham quan cùng học sinh: “Các em học sinh ngày nay quen với việc sử dụng công nghệ nhiều hơn đi thực tế và gắn bó mật thiết với thiên nhiên. Khi được trực tiếp khám phá rừng tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu với hệ sinh thái đa dạng, nguyên sinh – Điều mà hầu hết các em chưa từng thấy, các em trở nên năng động, yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống hơn”

Góp mặt trong chuyến tham quan với thầy, cô và các bạn, em Tăng Đặng Nguyệt Ánh, học sinh lớp 7A1, Trường THCS Nguyễn An Ninh cho biết: “Trước khi tới tham quan khu bảo tồn, con cũng đã tìm hiểu trên mạng internet về nơi này, nhưng con không nghĩ nó lại nhiều loài cây và côn trùng đến thế. Hệ sinh thái phong phú ngoài sức tưởng tượng của con. Chuyến đi giúp con hiểu thêm về thiên nhiên và thư giãn sau những giờ học căng thẳng”.

Nhờ cảnh quan thiên nhiên phong phú và đa dạng, lượng du khách đến Bình Châu – Phước Bửu thời gian gần đây ngày càng tăng nhanh. Nếu năm 2024 chỉ khoảng trên 5.000 lượt khách thì từ đầu năm 2025 đến nay đã đạt hơn 12.000 lượt du khách, qua đó thể hiện rõ nét cho sức hút của “du lịch xanh” trong xu thế hiện nay.

Nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng rừng – biển, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu trước đây (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh) cùng Ban Quản lý Khu bảo tồn đã xây dựng Đề án “Phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và giải trí giai đoạn 2021–2030”. Đề án hướng đến phát triển kinh tế xanh gắn với bảo tồn thiên nhiên, đồng thời tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân sống gần rừng. Theo kế hoạch, khu bảo tồn sẽ từng bước tự chủ tài chính thông qua các hoạt động du lịch và cho thuê môi trường rừng, giảm phụ thuộc ngân sách nhà nước.

Tổng vốn đầu tư toàn giai đoạn dự kiến 3.820 tỷ đồng, phần lớn từ nguồn xã hội hóa; trong đó, các dự án trọng điểm gồm phát triển điểm du lịch sinh thái tại Vườn sưu tập cây gỗ rừng, khu Hồ Cốc, mở các tuyến du lịch xuyên rừng kết nối Hồ Tràm – Bình Châu, xây dựng khu cắm trại sinh thái và khu nghỉ dưỡng cao cấp gắn với giáo dục môi trường. Dự kiến đến năm 2030, doanh thu bình quân đạt 6 tỷ đồng/năm, trở thành nguồn lực bền vững cho công tác bảo vệ và phát triển rừng.

Song song đó, khu bảo tồn cũng triển khai chuyển đổi số trong quản lý du lịch, phát triển du lịch thông minh, tăng cường xúc tiến quảng bá, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đẩy mạnh liên kết cộng đồng. Đây là bước đi cụ thể nhằm đưa Bình Châu – Phước Bửu trở thành trung tâm du lịch sinh thái tiêu biểu của Đông Nam Bộ.

Phát triển rừng bền vững gắn với du lịch sinh thái chính là lời giải cho bài toán cân bằng giữa kinh tế – môi trường – cộng đồng. Khi con người biết trân trọng rừng, rừng sẽ trở lại với con người bằng nguồn nước trong, không khí sạch và những giá trị sinh thái vô giá. Bình Châu – Phước Bửu đang chứng minh điều đó bằng chính cách phát triển của mình – phát triển nhưng không đánh đổi, khai thác nhưng vẫn bảo tồn, tận hưởng nhưng vẫn gìn giữ.