Cần Thơ mở rộng không gian, tạo cực tăng trưởng kinh tế mới

Tại tọa đàm “Phát triển đô thị - cực tăng trưởng kinh tế miền Tây” diễn ra ngày 9/8, lãnh đạo UBND thành phố Cần Thơ cho rằng, thành phố đang đứng trước cơ hội mở rộng không gian phát triển, hình thành các trung tâm đô thị, công nghiệp, logistics và dịch vụ quy mô lớn.

Tuy nhiên, cùng với yêu cầu phát triển nhanh, thành phố cần lựa chọn mô hình đô thị phù hợp với điều kiện tự nhiên, văn hóa của vùng châu thổ, trong đó đặc trưng sông nước phải được xem là một bộ phận cấu thành của đô thị hiện đại, thay vì phần cảnh quan còn lại sau quá trình đô thị hóa.

*Mở rộng không gian, thay đổi cấu trúc phát triển đô thị 

Trong hơn hai thập kỷ, Cần Thơ từng bước khẳng định vai trò trung tâm tổng hợp của Đồng bằng sông Cửu Long về thương mại, dịch vụ, giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ và giao thông. Sau khi hợp nhất với Hậu Giang và Sóc Trăng, thành phố có một không gian phát triển rộng hơn, từ khu vực đô thị trung tâm, vùng sản xuất nông nghiệp, các khu công nghiệp, trung tâm logistics đến khu vực ven biển và cảng biển Trần Đề. 

Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Cần Thơ Lê Công Lý chia sẻ tại tọa đàm. Ảnh: Thanh Liêm - TTXVN

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Cần Thơ Lê Công Lý, thay đổi quan trọng không chỉ nằm ở việc mở rộng địa giới mà còn ở khả năng hình thành một cấu trúc kinh tế hoàn chỉnh hơn, trong đó đô thị, công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ, logistics và kinh tế biển cùng nằm trong một không gian phát triển. 

Cùng với không gian mới, hệ thống hạ tầng liên vùng cũng đang thay đổi nhanh. Các tuyến cao tốc theo trục dọc và trục ngang, gồm cao tốc Bắc - Nam phía Đông, cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng; Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ; hệ thống đường thủy nội địa và định hướng phát triển cảng biển Trần Đề được kỳ vọng tạo ra những thay đổi căn bản về khả năng kết nối của thành phố. 

Đây là nền tảng để Cần Thơ chuyển từ mô hình phát triển tập trung vào khu vực đô thị hiện hữu sang tổ chức lại không gian theo các hành lang giao thông và các cực phát triển mới. Theo định hướng được nêu tại tọa đàm, các trục đô thị sẽ được hình thành dọc theo hành lang sông và các tuyến cao tốc. Những khu vực trước đây được xem là ngoại vi có thể trở thành không gian phát triển mới; tại các điểm giao của các hành lang giao thông có thể hình thành các trung tâm công nghiệp, logistics, thương mại, dịch vụ và đô thị mới. 

Cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu khác đối với công tác quy hoạch. Quy hoạch không chỉ xác định nơi xây dựng các khu đô thị mới mà phải đồng thời định hình các hành lang kinh tế, hệ thống hạ tầng, việc làm, dịch vụ và không gian sống. Mỗi tuyến đường mới không chỉ phục vụ giao thông mà cần tạo ra dư địa phát triển; mỗi khu đô thị không chỉ cung cấp chỗ ở mà phải góp phần tạo việc làm, dịch vụ và nâng cao chất lượng sống. 

Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Phạm Đình Vũ chia sẻ tại tọa đàm. Ảnh: Thanh Liêm - TTXVN

Ở góc độ kinh tế, sự phát triển của Cần Thơ những năm gần đây cho thấy nền tảng tăng trưởng đang được cải thiện. Theo Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Phạm Đình Vũ, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Cần Thơ đạt 7,32% trong năm 2025 và khoảng 7,6% trong 6 tháng đầu năm 2026. Tuy nhiên, mức tăng này vẫn đặt ra thách thức lớn trong bối cảnh yêu cầu tăng trưởng hai con số, đòi hỏi sự quyết liệt trong điều hành và đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp.

Việc mở rộng không gian cũng tạo thêm quỹ đất để phát triển những khu đô thị quy mô lớn. Tuy nhiên, quỹ đất tự thân chưa tạo nên một đô thị phát triển. Vấn đề quyết định nằm ở chất lượng quy hoạch và khả năng tổ chức thực hiện quy hoạch.

Theo ông Phạm Đình Vũ, Cần Thơ và Đồng bằng sông Cửu Long đã có sự phát triển đáng kể nhưng vẫn còn khoảng cách so với mặt bằng chung cả nước. Vì vậy, việc hình thành các đô thị mới cần được đặt trong tổng thể phát triển kinh tế và vùng, thay vì chỉ tập trung vào gia tăng diện tích xây dựng hoặc số lượng dự án. 

Thực tế, phát triển đô thị tại Đồng bằng sông Cửu Long đang có những chuyển biến tích cực nhưng chưa đồng đều. Trong 6 tháng đầu năm 2026, khu vực có 27 dự án nhà ở thương mại hoàn thành xây dựng, tương đương 40,9% số dự án nhà ở thương mại hoàn thành của cả nước. Tuy nhiên, khu vực vẫn còn hơn 7.000 bất động sản tồn đọng; thủ tục pháp lý tiếp tục là một trong những trở ngại lớn đối với nhà đầu tư. 

Do đó, mở rộng không gian đô thị cần đi cùng với khả năng hấp thụ đầu tư, phát triển sản xuất và dịch vụ. Các khu đô thị mới sẽ khó phát huy hiệu quả nếu thiếu việc làm, thiếu hạ tầng xã hội hoặc không được kết nối với các trung tâm sản xuất, công nghiệp và logistics. 

*Sông nước phải trở thành bản sắc của đô thị Cần Thơ hiện đại 

Một trong những yêu cầu quan trọng đối với Cần Thơ là giải bài toán phát triển hiện đại nhưng không làm mất đi đặc trưng của một đô thị được hình thành từ hệ thống sông ngòi, kênh rạch và các vùng sinh thái đặc thù của châu thổ sông Cửu Long. 

Lãnh đạo UBND thành phố Cần Thơ, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp tham gia Tọa đàm. Ảnh: Thanh Liêm - TTXVN

Đây không chỉ là câu chuyện bảo tồn cảnh quan hay văn hóa. Đó còn là vấn đề lựa chọn mô hình đô thị. Nếu phát triển theo cách sao chép những mô hình đô thị ở các địa phương khác, Cần Thơ có thể gia tăng tốc độ đô thị hóa nhưng đồng thời làm suy giảm những yếu tố tạo nên bản sắc và lợi thế riêng. 

Theo ông Lê Công Lý, một thành phố hiện đại không đồng nghĩa với việc các đô thị ngày càng giống nhau. Cần Thơ phải hiện đại nhưng khi nhìn vào vẫn phải nhận ra đó là Cần Thơ; yếu tố tạo nên sự khác biệt chính là sông nước. Thành phố được hình thành từ sông ngòi, kênh rạch, cánh đồng, vườn cây, ao cá và cộng đồng cư dân đã sống với sông nước qua nhiều thế hệ. 

Từ cách nhìn này, sông nước không nên được xem là phần cảnh quan còn lại sau quá trình đô thị hóa. Ngược lại, hệ thống sông, kênh, rạch, mặt nước và không gian xanh cần được tích hợp ngay từ khâu quy hoạch, trở thành một phần trong cấu trúc đô thị mới. 

Đây cũng là cách tiếp cận có ý nghĩa đối với bài toán thích ứng biến đổi khí hậu. Một đô thị vùng châu thổ không thể phát triển bằng cách liên tục san lấp mặt nước, thu hẹp hành lang sông rạch và tách biệt đời sống đô thị khỏi hệ thống tự nhiên. Việc bảo vệ hành lang sông, kênh rạch, mặt nước và không gian xanh có thể đồng thời phục vụ tiêu thoát nước, giảm ngập và tăng khả năng thích ứng với những biến động khí hậu. 

Thay vì quay lưng với sông nước, đô thị cần tổ chức lại mối quan hệ giữa cư dân và mặt nước. Không gian công cộng ven sông, giao thông thủy, du lịch sông nước, hoạt động văn hóa, kinh tế đêm và các dịch vụ đặc trưng có thể đưa dòng sông trở lại đời sống đô thị. 

Cách làm này cũng mở ra hướng khai thác giá trị kinh tế từ bản sắc. Khi không gian ven sông được tổ chức tốt, mặt nước không chỉ có chức năng thoát nước hay tạo cảnh quan mà còn trở thành không gian sinh hoạt cộng đồng, du lịch, thương mại và dịch vụ. Đây là những giá trị khó có thể tạo ra nếu đô thị phát triển theo mô hình tách biệt với hệ thống sông nước. 

Đối với các khu đô thị mới, yêu cầu đặt ra là kiến trúc, mật độ xây dựng và tổ chức không gian phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, văn hóa và cộng đồng cư dân. Điều đó đòi hỏi các dự án không chỉ đáp ứng yêu cầu về nhà ở mà còn phải tạo được môi trường sống, hạ tầng xã hội và tiện ích đồng bộ. 

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Trịnh Đức Quang, Giám đốc Công ty Cổ phần Nam Long Mekong, cho biết doanh nghiệp đã gắn bó với Cần Thơ hơn 20 năm và tiếp tục xác định đây là thị trường dài hạn. Việc các tuyến cao tốc kết nối Thành phố Hồ Chí Minh - Cần Thơ - Cà Mau và các tuyến kết nối theo trục ngang được hoàn thiện sẽ mở thêm những hành lang liên kết vùng, tạo điều kiện thu hút đầu tư. 

Tuy nhiên, để dòng vốn thực sự chuyển thành các dự án đô thị hiệu quả, bài toán thủ tục và môi trường đầu tư cần được giải quyết. Theo phân tích của VCCI, ba điểm nghẽn lớn đối với môi trường đầu tư tại Cần Thơ và Đồng bằng sông Cửu Long là khả năng tiếp cận đất đai, tính minh bạch của thông tin và vai trò kiến tạo của chính quyền. Đáng chú ý, điểm nghẽn lớn nhất không hẳn nằm ở chính sách, pháp luật mà ở khâu thực thi, nhất là ở cấp cơ sở. 

Vì vậy, cùng với việc mở rộng không gian và đầu tư hạ tầng, Cần Thơ cần tạo lập môi trường đầu tư có tính minh bạch, thuận lợi và dự báo được. Thông tin quy hoạch cần được công khai, cập nhật và tiếp cận sớm để doanh nghiệp có cơ sở nghiên cứu, chuẩn bị dự án. Chính quyền cần nâng cao năng lực thực thi, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục và đồng hành với doanh nghiệp trong quá trình triển khai. 

Đối với doanh nghiệp, yêu cầu không chỉ là khai thác quỹ đất mà phải bảo đảm dự án tuân thủ quy hoạch, hoàn thiện hạ tầng xã hội và tiện ích phục vụ cư dân. Nếu giải quyết đồng thời những yêu cầu này, phát triển đô thị không chỉ tạo thêm không gian cư trú mà còn có thể hình thành các trung tâm kinh tế mới, nâng cao chất lượng sống và tạo động lực tăng trưởng cho toàn vùng.